Top 14

francuska liga rugby union

Top 14 – profesjonalna liga rugby union we Francji, najwyższy poziom rozgrywek klubowych w tym kraju. W lidze rywalizuje corocznie 14 drużyn, zwycięzca zostaje mistrzem Francji. Założona w 1892, jest uważana za jedną z trzech najlepszych lig rugby union w Europie obok międzynarodowej Pro14 i angielskiej Premiership[1] oraz najbogatszą ligę rugby na świecie[2]. Od 1998 rozgrywkami zarządza Ligue nationale de rugby[3]. Począwszy od pierwszej edycji rozgrywek[4] trofeum dla zwycięzcy stanowi Bouclier de Brennus[5]. Najwięcej tytułów mistrzowskich w historii zdobyła drużyna Stade Toulousain, aktualny mistrz (z 2019).

Top 14
Ilustracja
Gracze ASM Clermont Auvergne z Bouclier de Brennus – trofeum za zwycięstwo w lidze, 2010
Państwo  Francja
Dyscyplina rugby union
Organizator rozgrywek Ligue nationale de rugby (od 1998)
Data założenia 1892
Przekształcona
na zawodową
1998
Rozgrywki
Liczba drużyn 14
Niższy poziom ligowy Pro D2
Zwycięzcy
Pierwszy zwycięzca Racing Club de France
Obecny zwycięzca Stade Toulousain (2019)
Najwięcej zwycięstw Stade Toulousain (20)
Strona internetowa

HistoriaEdytuj

 
Scena z meczu pomiędzy Stade Français i Racing Club z końca XIX w.
 
Scena z meczu finałowego z 1900
 
Scena z meczu finałowego z 1913
 
Scena z meczu finałowego z 1930
 
Scena z meczu finałowego z 1946

Pierwsze mistrzostwa Francji w rugby zostały zorganizowane w 1892 przez międzydyscyplinarną federację sportową Union des sociétés françaises de sports athlétiques (USFSA). Wzięły w nich udział zaledwie dwie drużyny, obie z Paryża: Racing Club i Stade Français[6][4]. Rozegrano jedno spotkanie finałowe, sędziowane przez założyciela USFSA, Pierre'a de Coubertin, w którym jednym punktem wygrał Racing[7][8]. Początkowo w mistrzostwach dominowały kluby z Paryża, jednak w 1899 ich monopol został przełamany przez Stade Bordelais[9][10]. Zwycięstwo ekipy z Bordeaux zapoczątkowało dobry okres klubów z południowo-zachodniej Francji, a klub ten w pierwszej dekadzie XX wieku zdobył cztery tytuły mistrzowskie z rzędu (1904–1907)[11][12], a wcześniej, w 1901, mimo zwycięstwa w finale, tytuł stracił z przyczyn formalnych[13][14]. W 1909 po raz pierwszy w finale zagrały obie drużyny z tej części Francji[11][15]. Rozwój rugby w tym regionie wynikał z działalności od lat 80. XIX wieku lokalnej organizacji, Ligue girondine d'éducation physique, która promowała podobną do rugby grę w barette[11][16]. Przed pierwszą wojną po tytuły mistrzowskie sięgnęły także inne ekipy z południowego zachodu kraju (Stade Toulousain, Aviron Bayonnais i AS Perpignan), a także pierwsza drużyna z południowego wschodu: FC Lyon[17]. Finały mistrzostw już przed pierwszą wojną światową przyciągały tłumy liczące kilkadziesiąt tysięcy osób[18][19].

Rozgrywki ligowe przerwano na okres I wojnie światowej (rozgrywano w zamian Puchar Nadziei, w którym brali udział młodzi gracze, którzy nie zostali jeszcze zmobilizowani)[20]. Mistrzostwa wznowiono po zakończeniu wojny i nadal zyskiwały na popularności. W 1923 przeprowadzono pierwszą transmisję radiową z meczu finałowego[21][22]. Od 1921 organizacja rozgrywek przeszła w ręce autonomicznej od USFSA Fédération française de rugby (FFR). Zorganizowane od tego roku na bazie regionów dawały okazję do rozgrywania wielu spotkań o charakterze derby, które przyciągały szeregi widzów[21]. Jednocześnie jednak kluby uczestniczące w rozgrywkach ligowych coraz częściej oskarżano o odstępstwa od amatorskiego etosu obowiązującego w rugby union – na przykład właściciel klubu z małej miejscowości Quillan sięgnął po mistrzostwo Francji ściągnąwszy do swojego klubu zawodników z innych regionów, którym dał pracę w swojej fabryce, zapewniając zastępstwo oraz angażując do reklamowania swych produktów[23][24]. W latach 20. pięciokrotnie po tytuł mistrzowski sięgnęła drużyna Stade Toulousain[25]. Kilka śmiertelnych przypadków wywołanych kontuzjami w czasie gry w tym okresie doprowadziło do ukucia temrinu rugby de muerte (rugby śmierci)[26][27]. W tej sytuacji na początku lat 30. część klubów ligowych postanowiło zawiązać nową organizację, Union française de rugby amateur, skarżąc się właśnie na rosnącą brutalność gry oraz słabo maskowany profesjonalizm. Organizacja przetrwała tylko kilkanaście miesięcy, ale podnoszone przez nią kwestie skutkowały wykluczeniem Francji z rozgrywek międzynarodowych z udziałem drużyn z Wysp Brytyjskich[28][29].

W latach 30. po tytuł mistrzowski zaczęły sięgać kluby z południowego wschodu Francji (m.in. RC Toulon i Lyon OU)[30]. Jednak w tym okresie coraz większą popularność we Francji zdobywała inna odmiana rugby, dopuszczająca profesjonalizm (rugby league). Liczba zarejestrowanych klubów rugby union we Francji spadła pomiędzy 1930 i 1939 z 784 do 471[31][32], podczas gdy w ostatnim przedwojennym sezonie rozgrywek ligowych rugby league (założonych w 1934) grały już 434 kluby[32]z. W rugby znajdowały swoje odzwierciedlenie także konflikty polityczne tej epoki – podteksty polityczne miało m.in. finałowe starcie mistrzostw z 1936, w którym spotkały się Montferrand założony przez przemysłowców z rodziny Michelin, oraz Narbonne, gdzie do zwycięskich wyborów tydzień wcześniej startował Léon Blum, przywódca lewicowego Frontu Ludowego[33]. Front Ludowy wspierał też rozgrywki rugby league[34]. Tuż przed drugą wojną światową FFR, aby odnowić stosunki sportowe z rywalami z Wysp Brytyjskich zdecydowało o rezygnacji z rozgrywania mistrzostw. Jednak niezależnie od tej decyzji kilka miesięcy po jej podjęciu wybuchła II wojna światowa[35][36].

Przez kolejne trzy wojenne sezony odbywały się jedynie nieoficjalne rozgrywki[35][37]. Podczas wojny rząd marionetkowej Francji Vichy nie tylko wznowił rozgrywki ligowe rugby union obejmujące zarówno strefę Vichy, jak i pozostałą, okupowaną część Francji[38][39], ale także stojąc w obronie sportu amatorskiego zakazał uprawiania rugby league[40][41], co zaowocowało napływem zawodników z tej odmiany do ligi rugby union[39][37]. Po wojnie rozgrywki rugby league wznowiono, choć początkowo nie mogły one używać w nazwie słowa rugby[42][43]. Natomiast w lidze rugby union, w której wiodącym klubem w latach 40. i 50. stał się FC Lourdes[44][45], zaczęły ponownie pojawiać się problemy z ukrywanym profesjonalizmem. International Rugby Board zażądało nawet zawieszenia rozgrywek ligowych, grożąc w innym wypadku wykluczeniem Francji na arenie międzynarodowej. FFR gotów był zgodzić się na to ustępstwo, jednak doszło do sprzeciwu klubów[46][47], które doprowadziły do zmiany władz w federacji. Deklaracje nowych władz o przywróceniu amatorstwa uratowały Francję przed wykluczeniem i ligę przed zawieszeniem, jednak problemy z amatorstwem i konflikty z IRB nadal trwały[46].

W latach 60. pojawiły się nowe siły w lidze francuskiej – wśród nich AS Béziers Hérault, które zdobyło swój pierwszy tytuł mistrzowski w 1961[48]. Klub ten zdominował ligę francuską w latach 70. i pierwszej połowie lat 80. XX w. – w czternastu kolejnych sezonach sięgnął po dziesięć tytułów mistrzowskich[49][50]. Klub ten zorganizowany był już według wzorów zawodowych – jego gracze mieli zapewnioną opiekę medyczną, dietetyka i intensywny program treningowy. Jego gracze (a także kilku innych klubów) mieli otrzymywać regularne wynagrodzenie, nadal jednak utrzymywano, że są to amatorzy[51]. W połowie lat 80. dominację Béziers przełamał Stade toulousain[52], który odnotował dwie kolejne kilkuletnie serie mistrzowskie, z krótką przerwą, podczas której w 1990 m.in. pierwszy tytuł mistrzowski od kilkudziesięciu lat wywalczył paryski Racing[53].

Po umożliwieniu profesjonalizmu w rugby union w 1995[54] francuskie kluby przeszły przemianę stosunkowo łatwo. Zdobyły pierwsze dwa tytuły w zorganizowanych w tym okresie europejskich rozgrywkach pucharowych (Puchar Heinekena)[55]. Duży zastrzyk finansowy od inwestora zaowocował m.in. zdobyciem w 1998 pierwszego tytułu mistrza Francji od niemal 100 lat przez paryski Stade Français[55]. W południowej Francji rugby union było najpopularniejszym sportem, a odrodzenie Stade Français oraz sukcesy Racingu 92 spowodowały rozwój popularności dyscyliny w Paryżu[56]. W 1998 powołano do kierowania profesjonalnymi rozgrywkami ligowymi we Francji nową organizację: Ligue nationale de rugby (LNR)[57], która miała zorganizować zawodowe rozgrywki[58]. Dokonano wówczas poważnej reorganizacji rozgrywek: pomiędzy 1997 i 2002 liczba klubów uczestniczących w najwyższej klasie rozgrywkowej została zredukowana z 40 (w tym 16 uczestniczących w fazie play-off) do 16 (z czego tylko 4 drużyny awansowały do fazy play-off). Przez pewien czas gorzej wiodło się klubom w rozgrywkach europejskich[59]. Ten trend został odwrócony na początku XXI w. – po wprowadzeniu limitu zarobków w lidze angielskiej Stade toulousain zdobył dwa Puchary Heinekena w 2003 i 2005, a w kraju jego głównymi rywalami w walce o tytuły mistrzowskie były Stade Français i Biarritz Olympique[60]. Ilość pieniędzy obecna w lidze francuskiej, znacząco większa niż w ligach konkurencyjnych (Stade Toulousain stał się w 2011 najbogatszym klubem rugby union na świecie) pozwoliła ściągać do Francji licznych graczy zagranicznych, którzy mogli tu liczyć na największe zarobki – jednak zaowocowało to zmniejszaniem liczby zawodników francuskich (w 2011 tylko dwa kluby z najwyższego poziomu rozgrywek miały w kadrze ponad 60% graczy rodzimych)[2].

Format rozgrywekEdytuj

Historyczne formatyEdytuj

Format rozgrywek w przeszłości często się zmieniał. O pierwsze mistrzostwo zagrały tylko dwie drużyny i rozegrano tylko jeden mecz[7]. W kolejnych trzech sezonach brało udział 4–5 drużyn, a gry rozgrywano systemem pucharowym[61][62][63]. Następne trzy sezony, decydujące o mistrzostwach w latach 1896–1898, z udziałem 5–6 drużyn, zorganizowano w formie ligowej[64][65][66] (w pierwszym z tych trzech sezonów rozegrano jednak finał mistrzostw, ponieważ dwie czołowe drużyny skończyły rozgrywki z identyczną liczbą punktów[64]). W sezonie zakończonym w 1899 USFSA pod naciskiem klubów z prowincji zmieniła format rozgrywek: zorganizowano odrębne rozgrywki grupowe dla klubów ze stolicy oraz dla klubów z prowincji, a w finale rozgrywek spotkali się zwycięzcy rozgrywek regionalnych[67]. Rozgrywki stopniowo się rozrastały, w 1905 zainagurowane zostały rozgrywki na drugim poziomie ligowym[68]. O mistrzostwo długo konkurowali mistrzowie poszczególnych prowincji[69][70], a w 1911 w rozgrywkach wzięło udział 17 regionów na pierwszym poziomie i 8 na drugim[71].

Po pierwszej wojnie światowej stopniowo rozrastała się faza pucharowa – w 1924 rozegrano półfinały[72], a następnie zaczęto także rozgrywać ćwierćfinały[73][74]. Do istotnej zmiany formatu doszło w sezonie zakończonym w 1933, po zażegnaniu rozłamu we francuskiej federacji: zrezygnowano z regionalnych kwalifikacji, natomiast do mistrzostw dopuszczono 54 drużyny podzielone na sześć dziewięciozespołowych grup. Najlepsze drużyny trafiały do grup trzyzespołowych, a następnie cztery drużyny grały w półfinałach[75]. Wkrótce potem, w wyniku rozpoczęcia konkurencyjnych rozgrywek rugby league liczbę uczestników mistrzostw ograniczono. Utworzono sześć 7-zespołowych grup, z których 16 drużyn awansowało do fazy pucharowej (1/8 finału, ćwierćfinał, półfinał i finał)[76].

Wznowione w 1942 mistrzostwa obejmowały 95 klubów, z czego 40 ze strefy Vichy, a 55 ze strefy okupowanej przez Niemców; mistrzostw nie przerwało wkroczenie Niemców do strefy Vichy w listopadzie tego roku[37]. Liczba uczestników rosła: w drugim wojennym sezonie wzięło udział 96 zespołów (fazę pucharową zaczynały ćwierćfinały)[77], w kolejnym 126 drużyn (faza pucharowa zaczynała się od 1/16 finału)[78], a w pierwszych powojennych rozgrywkach wzięło udział ponad 150 zespołów: 54 lepsze kluby podzielono na 9 grup, aby wyłonić 27 uczestników fazy finałowej, z pozostałej setki wyłoniono kolejnych pięciu. Faza finałowa składała się z kolejnych dwóch etapów grupowych, a następnie półfinałów i finału[79]. W 1947 ograniczono liczbę uczestników do 40 ekip, które w pierwszej fazie podzielono na 8 grup po 5 zespołów (faza pucharowa zaczynała się od 1/8 finału)[80]. Liczba uczestników mistrzostw ponownie zaczęła rosnąć: najpierw do 48 (z czego w fazie finałowej 32)[81], a następnie do 64[82].

W 1954 najwyższy poziom rozgrywek uzyskał nazwę Nationale i liczył 48 zespołów podzielonych na 6 grup po 8 zespołów, z czego 32 uczestniczyły potem w fazie pucharowej[83]. W 1967 rozgrywki ponownie liczyły ju z 64 uczestników[84]. W 1973 wprowadzono podział drużyn na dwie klasy liczące po 32 drużyny: z klasy A do 1/16 finału awansowały 24 zespoły, a z grup klasy B – 8 zespołów[85]. I choć w następnym sezonie zrezygnowano z klas[86], to w 1975 powiększono liczbę drużyn do 80, i ponownie podzielono je na dwie klasy po 40 ekip. Z klasy A do 1/16 finału awansowało 25 zespołów, a z klasy B – 7[87]. W 1978 z klasy B awansowały do 1/16 finału już tylko 4 drużyny[88], a w 1979 wszystkie 32 w fazie pucharowej zespoły pochodziły już z klasy A, a klasa B miała swoje odrębne rozgrywki play-off i osobny finał[89]. W latach 90. XX w. eliminacje do play-off miały charakter dwufazowy (w drugim etapie brało udział 16 drużyn)[90]. W 1995 rozgrywki jeszcze bardziej skomplikowano: zespoły klasy A podzielono na podgrupy A1 i A2 (każda po 20 ekip), obie podgrupy były podzielone na dwie grupy po 10 drużyn. Z dwóch grup A1 po 4 najlepsze drużyny awansowały do 1/8 finału, a ich przeciwnikami byli zwycięzcy baraży między zespołami z miejsc 5–8 grup A1 i miejsc 1–4 grup A2[91]. W 1997 o mistrzostwo walczyło już tylko 20 drużyn z grup A1 – po cztery najlepsze zespoły z każdej grupy awansowały do ćwierćfinałów[58].

Gdy w 1998 organizację rozgrywek przejęła LNR, do rozgrywek wprowadzono zawodowstwo, a także przystąpiono do ich reformowania. W pierwszym sezonie 24 drużyny podzielono na 3 grupy, z których 16 ekip awansowało do drugiej fazy kwalifikacji. Faza finałowa zaczęła się od ćwierćfinałów[92]. W 2000 ograniczono liczbę drużyn do 21 (podzielone na dwie grupy, z których wyłaniano ćwierćfinalistów), a druga liga liczyła 12 zespołów[93]. W kolejnym sezonie w lidze było już tylko 16 drużyn – dwie grupy po 8 ekip, następnie dwie grupy po 4 ekipy, i wreszcie półfinały i finał (słabsze 8 drużyn z dwóch grup pierwszej fazy walczyło o uniknięcie degradacji)[94]. W 2002 zrezygnowano z podziału na grupy na zapleczu Top 16[95], a w 2004 identycznie było w Top 16. To zresztą był ostatni sezon w składzie 16 zespołów, od 2005 w lidze pozostało ich tylko 14[96]. Po fazie ligowej, w której uczestniczyły wszystkie drużyny i która okazała się ogromnym sukcesem, cztery najlepsze zespoły awansowały do półfinałów[97].

Obecny formatEdytuj

Obecny (2019/2020) format rozgrywek Top 14 obejmuje dwie fazy: ligową z udziałem 14 drużyn oraz play-off z udziałem 6 najlepszych drużyn fazy ligowej. W fazie ligowej drużyny grają każdy z każdym mecz i rewanż. Za zwycięstwo otrzymują 4 punkty, za remis 2 punkty, a za porażkę nie otrzymują punktów. Ponadto mogą otrzymać punkty bonusowe: ofensywny, jeśli drużyna zdobędzie o trzy przyłożenia więcej od przeciwnika, oraz defensywny, jeśli drużyna przegra różnicą nie więcej niż 5 punktów. O klasyfikacji w tabeli decydują kolejno: liczba zdobytych punktów, liczba punktów zdobytych w meczach z drużynami o identycznej liczbie punktów, liczba zdobytych punktów meczowych, liczba punktów meczowych zdobytych w meczach z drużynami o identycznej liczbie punktów meczowych[98].

Faza play-off jest trzystopniowa. W pierwszym etapie o awans do finałów grają w parach drużyny, które zajęły w fazie ligowej miejsca od trzeciego do szóstego. Drugim etapem są półfinały rozgrywane pomiędzy drużynami z pierwszego i drugiego miejsca w fazie ligowej, a zwycięzcami meczów z pierwszego etapu. Zwycięzcy półfinałów spotykają się w finale, którego stawką jest tytuł mistrza Francji[98].

Najsłabsza, czternasta drużyna ligowej tabeli spada na niższy poziom rozgrywek – Pro D2 – i jest zastępowany przez mistrza tej ligi. Ponadto trzynasta drużyna ligowej tabeli odbywa spotkanie z wicemistrzem Pro D2, którego stawką jest miejsce w Top 14 w kolejnym sezonie[98].

Zespoły uczestniczące w rozgrywkach Top 14 biorą udział w europejskich pucharach klubowych: European Rugby Champions Cup (wcześniej pod nazwą Puchar Heinekena) i European Rugby Challenge Cup (niższej rangi od Champions Cup). Francja ma zapewnione co najmniej sześć miejsc dla najlepszych drużyn w Champions Cup (przy czym szczegółowe zasady kwalifikacji były zmienne, m.in. przed 1994 do tej puli wliczano zdobywców Pucharu Heinekena z poprzedniego sezonu, obecnie zdobycie Pucharu powoduje awans niezależnie od puli 6 miejsc przeznaczonych dla pozostałych najlepszych drużyn ligi). Drużyny Top 14, które nie zakwalifikują się do Champions Cup biorą udział w rozgrywkach Challenge Cup[99][100].

Wyniki rozgrywekEdytuj

Wyniki finałów ligi[98]:

Rok Mistrz Wicemistrz Wynik finału Miejsce finału
1892[7] Racing Club de France Stade Français 4:3 Bagatelle, Paryż
1893[61] Stade Français Racing Club de France 7:3 Bécon-les-Bruyères
1894[62] Stade Français Inter NOS 18:0 Bécon-les-Bruyères
1895[63] Stade Français Olympique de Paris 16:0 Stade Vélodrome, Courbevoie
1896[64] Olympique de Paris Stade Français 12:0[a] Vélodrome, Courbevoie
1897[65] Stade Français Olympique de Paris rozgrywki w systemie ligowym, finału nie rozgrywano
1898[66] Racing Club de France Stade Français rozgrywki w systemie ligowym, finału nie rozgrywano
1899[67] Stade Bordelais Stade Français 5:3 Route du Médoc, Le Bouscat
1900[101] Racing Club de France Stade Bordelais 37:3 Levallois-Perret
1901[13] Stade Français Stade Bordelais 0:3[b] Route du Médoc, Le Bouscat
1902[102] Racing Club de France Stade Bordelais 6:0 Parc des Princes, Paryż
1903[103] Stade Français SOE Toulouse 16:8 Prairie des Filtres, Tuluza
1904[104] Stade Bordelais Stade Français 3:0 La Faisanderie, Saint-Cloud
1905[105] Stade Bordelais Stade Français 12:3 Route du Médoc, Le Bouscat
1906[68] Stade Bordelais Stade Français 9:0 Parc des Princes, Paryż
1907[69] Stade Bordelais Stade Français 14:3 Route du Médoc, Le Bouscat
1908[106] Stade Français Stade Bordelais 16:3 Stade Yves-du-Manoir, Colombes
1909[70] Stade Bordelais Stade Toulousain 17:0 Stade des Ponts Jumeaux, Tuluza
1910[107] FC Lyon Stade Bordelais 13:8 Parc des Princes, Paryż
1911[108] Stade Bordelais SCUF 14:0 Route du Médoc, Le Bouscat
1912[71] Stade Toulousain Racing Club de France 8:6 Stade des Ponts Jumeaux, Tuluza
1913[109] Aviron Bayonnais SCUF 31:8 Stade Yves-du-Manoir, Colombes
1914[110] USA Perpignan Stadoceste Tarbais 8:7 Stade des Ponts Jumeaux, Tuluza
1915–1919[20] Mistrzostw nie rozgrywano
1920[111] Stadoceste Tarbais Racing Club de France 8:3 Route du Médoc, Le Bouscat
1921[112] USA Perpignan Stade Toulousain 5:0 Parc des Sports de Sauclières, Béziers
1922[113] Stade Toulousain Aviron Bayonnais 6:0 Route du Médoc, Le Bouscat
1923[114] Stade Toulousain Aviron Bayonnais 3:0 Stade Yves-du-Manoir, Colombes
1924[72] Stade Toulousain USA Perpignan 3:0 Parc Lescure, Bordeaux
1925[115] USA Perpignan US Carcassonne 0:0; 5:0 pierwszy mecz: Stade des Ponts Jumeaux, Tuluza; drugi mecz: Maraussan, Narbona
1926[116] Stade Toulousain USA Perpignan 11:0 Parc Lescure, Bordeaux
1927[117] Stade Toulousain Stade Français 19:9 Stade des Ponts Jumeaux, Tuluza
1928[118] Section Paloise US Quillan 6:4 Stade des Ponts Jumeaux, Tuluza
1929[119] US Quillan FC Lézignan 11:8 Stade des Ponts Jumeaux, Tuluza
1930[120] SU Agen US Quillan 4:0 Parc Lescure, Bordeaux
1931[73] RC Toulon Lyon OU 6:3 Parc Lescure, Bordeaux
1932[74] Lyon OU RC Narbonne 9:3 Parc Lescure, Bordeaux
1933[75] Lyon OU RC Narbonne 10:3 Parc Lescure, Bordeaux
1934[121] Aviron Bayonnais Biarritz Olympique 13:8 Stade des Ponts Jumeaux, Tuluza
1935[76] Biarritz Olympique USA Perpignan 3:0 Stade des Ponts Jumeaux, Tuluza
1936[122] RC Narbonne AS Montferrand 6:3 Stade des Ponts Jumeaux, Tuluza
1937[123] CS Vienne AS Montferrand 13:7 Stade des Ponts Jumeaux, Tuluza
1938[124] USA Perpignan Biarritz Olympique 11:6 Stade des Ponts Jumeaux, Tuluza
1939[36] Biarritz Olympique USA Perpignan 6:0 Stade des Ponts Jumeaux, Tuluza
1940–1942 Mistrzostw nie rozgrywano
1943[37] Aviron Bayonnais SU Agen 3:0 Parc des Princes, Paryż
1944[77] USA Perpignan Aviron Bayonnais 20:5 Parc des Princes, Paryż
1945[78] SU Agen FC Lourdes 7:3 Parc des Princes, Paryż
1946[79] Section Paloise FC Lourdes 11:0 Parc des Princes, Paryż
1947[125] Stade Toulousain SU Agen 10:3 Stade des Ponts Jumeaux, Tuluza
1948[80] FC Lourdes RC Toulon 11:3 Stade des Ponts Jumeaux, Tuluza
1949[126] Castres Olympique Stade Montois 3:3; 14:3 oba mecze: Stade des Ponts Jumeaux, Tuluza
1950[81] Castres Olympique Racing Club de France 11:8 Stade des Ponts Jumeaux, Tuluza
1951[127] US Carmaux Stadoceste Tarbais 14:12 Stadium Municipal, Tuluza
1952[82] FC Lourdes USA Perpignan 20:11 Stadium Municipal, Tuluza
1953[128] FC Lourdes Stade Montois 21:16 Stadium Municipal, Tuluza
1954[129] FC Grenoble US Cognac 5:3 Stadium Municipal, Tuluza
1955[83] USA Perpignan FC Lourdes 11:6 Parc Lescure, Bordeaux
1956[130] FC Lourdes US Dax 20:0 Stadium Municipal, Tuluza
1957[131] FC Lourdes Racing Club de France 16:13 Stade de Gerland, Lyon
1958[132] FC Lourdes SC Mazamet 25:8 Stadium Municipal, Tuluza
1959[133] Racing Club de France Stade Montois 8:3 Parc Lescure, Bordeaux
1960[134] FC Lourdes AS Béziers Hérault 14:11 Stadium Municipal, Tuluza
1961[135] AS Béziers Hérault US Dax 6:3 Stade de Gerland, Lyon
1962[136] SU Agen AS Béziers Hérault 14:11 Stadium Municipal, Tuluza
1963[137] Stade Montois US Dax 9:6 Parc Lescure, Bordeaux
1964[138] Section Paloise AS Béziers Hérault 14:0 Stadium Municipal, Tuluza
1965[139] SU Agen CA Brive 15:8 Stade de Gerland, Lyon
1966[140] SU Agen US Dax 9:8 Stadium Municipal, Tuluza
1967[141] US Montauban CA Béglais 11:3 Parc Lescure, Bordeaux
1968[84] FC Lourdes RC Toulon 9:9[c] Stadium Municipal, Tuluza
1969[142] CA Béglais Stade Toulousain 11:9 Stade de Gerland, Lyon
1970[143] La Voulte Sportif AS Montferrand 3:0 Stadium Municipal, Tuluza
1971[144] AS Béziers Hérault RC Toulon 15:9 Parc Lescure, Bordeaux
1972[145] AS Béziers Hérault CA Brive 9:0 Stade de Gerland, Lyon
1973[146] Stadoceste Tarbais US Dax 18:12 Stadium Municipal, Tuluza
1974[85] AS Béziers Hérault RC Narbonne 16:14 Parc des Princes, Paryż
1975[86] AS Béziers Hérault CA Brive 13:12 Parc des Princes, Paryż
1976[87] SU Agen AS Béziers Hérault 13:10 Parc des Princes, Paryż
1977[147] AS Béziers Hérault USA Perpignan 12:4 Parc des Princes, Paryż
1978[148] AS Béziers Hérault AS Montferrand 31:9 Parc des Princes, Paryż
1979[88] RC Narbonne Stade Bagnérais 10:0 Parc des Princes, Paryż
1980[89] AS Béziers Hérault Stade Toulousain 10:6 Parc des Princes, Paryż
1981[149] AS Béziers Hérault Stade Bagnérais 22:13 Parc des Princes, Paryż
1982[150] SU Agen Aviron Bayonnais 18:9 Parc des Princes, Paryż
1983[151] AS Béziers Hérault RRC Nice 14:6 Parc des Princes, Paryż
1984[152] AS Béziers Hérault SU Agen 21:21, rzuty karne 3:1 Parc des Princes, Paryż
1985[153] Stade Toulousain RC Toulon 36:22 Parc des Princes, Paryż
1986[154] Stade Toulousain SU Agen 16:6 Parc des Princes, Paryż
1987[155] RC Toulon Racing Club de France 15:12 Parc des Princes, Paryż
1988[156] SU Agen Stadoceste Tarbais 9:3 Parc des Princes, Paryż
1989[157] Stade Toulousain RC Toulon 18:12 Parc des Princes, Paryż
1990[158] Racing Club de France SU Agen 22:12 Parc des Princes, Paryż
1991[159] CA Bordeaux-Bègles Gironde Stade Toulousain 19:10 Parc des Princes, Paryż
1992[160] RC Toulon Biarritz Olympique 19:14 Parc des Princes, Paryż
1993[161] Castres Olympique FC Grenoble 14:11 Parc des Princes, Paryż
1994[162] Stade Toulousain AS Montferrand 22:16 Parc des Princes, Paryż
1995[90] Stade Toulousain Castres Olympique 31:16 Parc des Princes, Paryż
1996[91] Stade Toulousain CA Brive 20:13 Parc des Princes, Paryż
1997[163] Stade Toulousain CS Bourgoin-Jallieu 12:6 Parc des Princes, Paryż
1998[58] Stade Français USA Perpignan 34:7 Stade de France, Saint-Denis
1999[92] Stade Toulousain AS Montferrand 15:11 Stade de France, Saint-Denis
2000[164] Stade Français US Colomiers 28:23 Stade de France, Saint-Denis
2001[93] Stade Toulousain AS Montferrand 34:22 Stade de France, Saint-Denis
2002[94] Biarritz Olympique SU Agen 25:22 Stade de France, Saint-Denis
2003[95] Stade Français Stade Toulousain 32:18 Stade de France, Saint-Denis
2004[165] Stade Français USA Perpignan 38:20 Stade de France, Saint-Denis
2005[96] Biarritz Olympique Stade Français 37:34 Stade de France, Saint-Denis
2006[97] Biarritz Olympique Stade Toulousain 40:13 Stade de France, Saint-Denis
2007[166] Stade Français ASM Clermont Auvergne 23:18 Stade de France, Saint-Denis
2008[167] Stade Toulousain ASM Clermont Auvergne 26:20 Stade de France, Saint-Denis
2009[168] USA Perpignan ASM Clermont Auvergne 22:13 Stade de France, Saint-Denis
2010[169] ASM Clermont Auvergne USA Perpignan 19:6 Stade de France, Saint-Denis
2011[170] Stade Toulousain Montpellier HR 15:10 Stade de France, Saint-Denis
2012[171] Stade Toulousain RC Toulon 18:12 Stade de France, Saint-Denis
2013[172] Castres Olympique RC Toulon 19:14 Stade de France, Saint-Denis
2014[173] RC Toulon Castres Olympique 18:10 Stade de France, Saint-Denis
2015[174] Stade Français ASM Clermont Auvergne 12:6 Stade de France, Saint-Denis
2016[175] Racing 92 RC Toulon 29:21 Camp Nou, Barcelona
2017[176] ASM Clermont Auvergne RC Toulon 22:16 Stade de France, Saint-Denis
2018[177] Castres Olympique Montpellier HR 29:13 Stade de France, Saint-Denis
2019[178] Stade Toulousain ASM Clermont Auvergne 24:18 Stade de France, Saint-Denis

UwagiEdytuj

  1. Rozgrywki odbywały się w systemie ligowym, a mecz finałowy rozegrano wyłączenie z tego powodu, że dwie najlepsze drużyny w tabeli zdobyły identyczną liczbę punktów.
  2. Mecz unieważniono z powodu udziału nieuprawnionych zawodników w drużynie z Bordeaux i zarządzono jego powtórzenie. Stade Bordelais odmówił udziału w powtórzonym meczu, w związku z czym tytuł mistrzowski otrzymał Stade Français.
  3. Z powodu braku możliwości powtórzenia meczu, o mistrzostwie zadecydowała liczba przyłożeń zdobytych w finale.

PrzypisyEdytuj

  1. Russ Petty: Rugby statistics: Is the Aviva Premiership the most competitive league in Europe? (ang.). Rugby World, 2015-04-14. [dostęp 2018-05-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-04-17)].
  2. a b Collins 2015 ↓, s. 294–295.
  3. Qui sommes-nous ? (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2019-12-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-05-23)].
  4. a b Collins 2015 ↓, s. 97.
  5. Luduspropatria (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-30].
  6. Huw 2007 ↓, s. 71.
  7. a b c Bagatelle, Bois de Boulogne, Paris, 20 mars 1892 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2019-12-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-25)].
  8. Collins 2015 ↓, s. 92–94.
  9. Huw 2007 ↓, s. 99–100.
  10. Collins 2015 ↓, s. 99.
  11. a b c Huw 2007 ↓, s. 100.
  12. Collins 2015 ↓, s. 100–101.
  13. a b Route du Médoc, Le Bouscat, 31 mars 1901 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  14. Collins 2015 ↓, s. 100.
  15. Collins 2015 ↓, s. 101.
  16. Collins 2015 ↓, s. 98.
  17. Collins 2015 ↓, s. 101–102.
  18. Huw 2007 ↓, s. 100–101.
  19. Collins 2015 ↓, s. 102.
  20. a b 1915-1919: Coupe de l'Espérance (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  21. a b Huw 2007 ↓, s. 126–127.
  22. Collins 2015 ↓, s. 246–247.
  23. Huw 2007 ↓, s. 127–128.
  24. Collins 2015 ↓, s. 244–246.
  25. Collins 2015 ↓, s. 247.
  26. Huw 2007 ↓, s. 128–129.
  27. Collins 2015 ↓, s. 248–249.
  28. Huw 2007 ↓, s. 141.
  29. Collins 2015 ↓, s. 249–250.
  30. Huw 2007 ↓, s. 141–142.
  31. Huw 2007 ↓, s. 142.
  32. a b Collins 2015 ↓, s. 252.
  33. Huw 2007 ↓, s. 132–133.
  34. Collins 2015 ↓, s. 253.
  35. a b Collins 2015 ↓, s. 294.
  36. a b Stade des Ponts Jumeaux, Toulouse, 30 avril 1939 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  37. a b c d Parc des Princes, Paris, 21 mars 1943 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  38. Huw 2007 ↓, s. 148.
  39. a b Collins 2015 ↓, s. 295.
  40. Huw 2007 ↓, s. 147–148.
  41. Collins 2015 ↓, s. 253–256.
  42. Huw 2007 ↓, s. 159.
  43. Collins 2015 ↓, s. 431–432.
  44. Huw 2007 ↓, s. 160–161.
  45. Collins 2015 ↓, s. 435–437.
  46. a b Huw 2007 ↓, s. 159–160.
  47. Collins 2015 ↓, s. 431.
  48. Huw 2007 ↓, s. 170–171.
  49. Huw 2007 ↓, s. 197.
  50. Collins 2015 ↓, s. 440.
  51. Huw 2007 ↓, s. 197–198.
  52. Huw 2007 ↓, s. 214.
  53. Huw 2007 ↓, s. 234–235.
  54. Huw 2007 ↓, s. 245.
  55. a b Huw 2007 ↓, s. 255.
  56. Collins 2015 ↓, s. 494.
  57. Qui sommes-nous ?. Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2019-12-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-05-23)].
  58. a b c Stade de France, Saint-Denis 16 mai 1998 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  59. Huw 2007 ↓, s. 268.
  60. Huw 2007 ↓, s. 274.
  61. a b Bécon-les-Bruyères, 19 mars 1893 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2019-12-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  62. a b Bécon-les-Bruyères, 18 mars 1894 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2019-12-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  63. a b Vélodrome, Courbevoie, 17 mars 1895 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2019-12-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  64. a b c Vélodrome, Courbevoie, 5 avril 1896 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2019-12-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  65. a b Saison 1896-1897 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2019-12-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  66. a b Saison 1897-1898 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2019-12-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  67. a b Route du Médoc, Le Bouscat, 30 avril 1899 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2019-12-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  68. a b Parc des Princes, Paris, 8 avril 1906 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  69. a b Route du Médoc, Le Bouscat, 24 mars 1907 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  70. a b Stade des Ponts Jumeaux, Toulouse, 4 avril 1909 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  71. a b Stade des Ponts Jumeaux, Toulouse, 31 mars 1912 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  72. a b Parc Lescure, Bordeaux, 27 avril 1924 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  73. a b Parc Lescure, Bordeaux, 10 mai 1931 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  74. a b Parc Lescure, Bordeaux, 5 mai 1932 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  75. a b Parc Lescure, Bordeaux, 7 mai 1933 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  76. a b Stade des Ponts Jumeaux, Toulouse, 12 mai 1935 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  77. a b Parc des Princes, Paris, 26 mars 1944 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  78. a b Parc des Princes, Paris, 7 avril 1945 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  79. a b Parc des Princes, Paris, 24 mars 1946 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  80. a b Stade des Ponts Jumeaux, Toulouse, 18 avril 1948 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  81. a b Stade des Ponts Jumeaux, Toulouse, 16 avril 1950 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  82. a b Stadium Municipal, Toulouse, 4 mai 1952 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  83. a b Municipal, Parc Lescure, Bordeaux, 22 mai 1955 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  84. a b Stadium Municipal, Toulouse, 16 juin 1968 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  85. a b Parc des Princes, Paris, 12 mai 1974 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  86. a b Parc des Princes, Paris, 18 mai 1975 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  87. a b Parc des Princes, Paris, 23 mai 1976 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  88. a b Parc des Princes, Paris, 27 mai 1979 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-11)].
  89. a b Parc des Princes, Paris, 25 mai 1980 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  90. a b Parc des Princes, Paris, 6 mai 1995 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  91. a b Parc des Princes, Paris, 1er juin 1996 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  92. a b Stade de France, Saint-Denis 29 mai 1999 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  93. a b Stade de France, Saint-Denis, 9 juin 2001 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  94. a b Stade de France, Saint-Denis, 8 juin 2002 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  95. a b Stade de France, Saint-Denis, 7 juin 2003 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  96. a b Stade de France, Saint-Denis, 11 juin 2005 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  97. a b Stade de France, Saint-Denis, 10 juin 2006 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  98. a b c d Rugby Top 14 : Palmarès. Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2019-12-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-06-04)].
  99. Qualification Process. Heineken Cup. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-12-26)].
  100. Qualification. European Professional Club Rugby. [dostęp 2018-05-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-11-07)].
  101. Levallois-Perret, 22 avril 1900 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  102. Parc des Princes, Paris, 23 mars 1902 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  103. Prairie des Filtres, Toulouse, 26 avril 1903 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  104. La Faisanderie, Saint-Cloud, 27 mars 1904 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  105. Route du Médoc, Le Bouscat, 16 avril 1905 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  106. Colombes, 5 avril 1908 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  107. Parc des Princes, Paris, 17 avril 1910 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  108. Route du Médoc, Le Bouscat, 8 avril 1911 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  109. Colombes, 20 avril 1913 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  110. Stade des Ponts Jumeaux, Toulouse, 3 mai 1914 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  111. Route du Médoc, Le Bouscat, 25 avril 1920 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  112. Parc des Sports de Sauclières, Béziers, 17 avril 1921 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  113. Route du Médoc, Le Bouscat, 23 avril 1922 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  114. Colombes, 13 mai 1923 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  115. Stade des Ponts Jumeaux, Toulouse, 26 avril 1925 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-10)].; Maraussan, Narbonne, 3 mai 1925 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  116. Parc Lescure, Bordeaux, 2 mai 1926 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  117. Stade des Ponts Jumeaux, Toulouse, 29 mai 1927 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  118. Stade des Ponts Jumeaux, Toulouse, 6 mai 1928 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  119. Stade des Ponts Jumeaux, Toulouse, 19 mai 1929 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  120. Parc Lescure, Bordeaux, 18 mai 1930 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  121. Stade des Ponts Jumeaux, Toulouse, 13 mai 1934 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  122. Stade des Ponts-Jumeaux, Toulouse, 10 mai 1936 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  123. Stade des Ponts Jumeaux, Toulouse, 2 mai 1937 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  124. Stade des Ponts Jumeaux, Toulouse, 8 mai 1938 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  125. Stade des Ponts Jumeaux, Toulouse, 13 avril 1947 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  126. Stade des Ponts Jumeaux, Toulouse, 15 mai 1949 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-21)].; Stade des Ponts Jumeaux, Toulouse, 22 mai 1949 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  127. Stadium Municipal, Toulouse, 20 mai 1951 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  128. Stadium Municipal, Toulouse, 17 mai 1953 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  129. Stadium Municipal, Toulouse, 23 mai 1954 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  130. Stadium Municipal, Toulouse, 3 juin 1956 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  131. Stade de Gerland, Lyon, 26 mai 1957 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-18)].
  132. Stadium Municipal, Toulouse, 18 mai 1958 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  133. Stade Municipal, Parc Lescure, Bordeaux, 24 mai 1959 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  134. Stadium Municipal, Toulouse, 22 mai 1960 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  135. Stade de Gerland, Lyon, 28 mai 1961 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  136. Stadium Municipal, Toulouse, 27 mai 1962 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  137. Stade Municipal, Parc Lescure, Bordeaux, 2 juin 1963 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  138. Stadium Municipal, Toulouse, 24 mai 1964 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  139. Stade de Gerland, Lyon, 23 mai 1965 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  140. Stadium Municipal, Toulouse, 22 mai 1966 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  141. Stade Municipal, Parc Lescure, Bordeaux, 28 mai 1967 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  142. Stade de Gerland, Lyon, 18 mai 1969 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  143. Stadium Municipal, Toulouse, 17 mai 1970 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  144. Stade Municipal, Parc Lescure, Bordeaux, 16 mai 1971 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-11)].
  145. Stade de Gerland, Lyon, 21 mai 1972 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  146. Stadium Municipal, Toulouse, 20 mai 1973 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  147. Parc des Princes, Paris, 29 mai 1977 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  148. Parc des Princes, Paris, 28 mai 1978 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  149. Parc des Princes, Paris, 23 mai 1981 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  150. Parc des Princes, Paris, 29 mai 1982 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  151. Parc des Princes, Paris, 28 mai 1983 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  152. Parc des Princes, Paris, 26 mai 1984 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  153. Parc des Princes, Paris, 25 mai 1985 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-07-23)].
  154. Parc des Princes, Paris, 24 mai 1986 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  155. Parc des Princes, Paris, 2 mai 1987 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  156. Parc des Princes, Paris, 28 mai 1988 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  157. Parc des Princes, Paris, 27 mai 1989 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  158. Parc des Princes, Paris, 26 mai 1990 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  159. Parc des Princes, Paris, 1er juin 1991 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  160. Parc des Princes, Paris, 6 juin 1992 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  161. Parc des Princes, Paris, 5 juin 1993 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  162. Parc des Princes, Paris, 28 mai 1994 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  163. Parc des Princes, Paris, 31 mai 1997 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  164. Stade de France, Saint-Denis, 15 juillet 2000 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  165. Stade de France, Saint-Denis, 26 juin 2004 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  166. Stade de France, Saint Denis, 9 juin 2007 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-05-27)].
  167. Stade de France, saint-Denis, 28 juin 2008 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  168. Stade de France, Saint-Denis, 6 juin 2009 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  169. Stade de France, Saint-Denis, 29 mai 2010 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  170. Stade de France, Saint-Denis, 4 juin 2010 (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  171. Finale 2013: Castres, ô limpide! (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-01)].
  172. TOP 14, finale : Le monument toulonnais ! (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-01)].
  173. TOP 14, Finale – Paris, le Brennus a sa botte (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)].
  174. TOP 14, Finale – Paris, le Brennus a sa botte (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-06)].
  175. Le Racing 92 champion de France! (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-10-11)].
  176. TOP 14, finale : Clermont, la consécration ! (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-16)].
  177. Castres Champion de France ! (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-06-09)].
  178. FINALE TOP 14 : Toulouse s'impose 24-18 contre Clermont et remporte son 20e Bouclier de Brennus ! (fr.). Ligue Nationale de Rugby. [dostęp 2020-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-06-19)].

BibliografiaEdytuj

  • Tony Collins: The Oval World: A Global History of Rugby. London - New Dehli - New York - Sydney: Bloomsbury, 2015. ISBN 978-1-4088-4371-0. (ang.)
  • Huw Richards: A Game for Hooligans: The History of Rugby Union. London - Edinburgh: Mainstream Publishing, 2007. ISBN 978-1-84596-255-5. (ang.)