Topolany

wieś w województwie podlaskim

Topolany (białorus. Таполяны[5]) – wieś w Polsce, położona w województwie podlaskim, w powiecie białostockim, w gminie Michałowo[6][7].

Ten artykuł dotyczy wsi. Zobacz też: Topolany – dzielnica Ołomuńca.
Topolany
wieś
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat białostocki
Gmina Michałowo
Sołectwo Topolany[1]
Wysokość 193 m n.p.m.
Liczba ludności (2011) 164[2][3]
Strefa numeracyjna 85
Kod pocztowy 16-050[4]
Tablice rejestracyjne BIA
SIMC 0034803
Położenie na mapie gminy Michałowo
Mapa konturowa gminy Michałowo, po lewej znajduje się punkt z opisem „Topolany”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko prawej krawiędzi nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Topolany”
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa konturowa województwa podlaskiego, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Topolany”
Położenie na mapie powiatu białostockiego
Mapa konturowa powiatu białostockiego, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Topolany”
Ziemia53°01′11″N 23°30′44″E/53,019722 23,512222
Cerkiew pw. Przemienienia Pańskiego

Wieś jest siedzibą prawosławnej parafii Przemienienia Pańskiego[8]. Natomiast wierni kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Opatrzności Bożej w Michałowie.

PołożenieEdytuj

Wieś magnacka hrabstwa zabłudowskiego położona była w końcu XVIII wieku w powiecie grodzieńskim województwa trockiego Wielkiego Księstwa Litewskiego[9].

W okresie dwudziestolecia międzywojennego miejscowość znajdowała się w gminie Zabłudów[10].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa białostockiego.

Integralne części wsiEdytuj

Integralne części wsi Topolany[6][7]
SIMC Nazwa Rodzaj
0034826 Wierch-Topolany kolonia

HistoriaEdytuj

Lata 1674–1944Edytuj

Wieś Topolany została założona w hrabstwie Zabłudów po 1674 roku[11]. W marcu 1763 roku wieś Topolany liczyła 52 dymy. Chłopi uprawiali 43 włóki ziemi, tj. około 772,06 ha i posiadali 24 konie i 70 wołów. W 1771 roku mieszkały tu 54 rodziny (157 osób w tym 90 mężczyzn i 67 kobiet). 12 maja 1809 roku liczba rodzin wzrosła do 73 i we wsi mieszkało 339 osób, 166 mężczyzn i 173 kobiety.

W końcu 1812 roku w Topolanach rozegrała się tragedia, która pozbawiła życia ponad 50% mieszkańców wsi. We wsi zatrzymał się oddział wojska francuskiego. Żołnierze rekwirowali u chłopów zboże dla swoich koni oraz młode bydło i trzodę chlewną. Przeszukiwali chaty, i to co stanowiło jakąś wartość, zabierali. Ponadto dokonali kilku gwałtów. Topolańscy mężczyźni nerwowo nie wytrzymali i kilku gwałcicieli zakłuli widłami. Rozwścieczeni Francuzi podpalili wieś i wymordowali wszystkich, którzy nie zdążyli się ukryć. Tragedia ta, jak i wiele podobnych w tym okresie, nigdzie nie została odnotowana, ale potwierdza ją stan ludności wsi Topolany z dnia 1 maja 1816 roku. Po czterech latach od wspomnianej tragedii w Topolanach mieszkało tylko 29 rodzin, 77 mężczyzn i 75 kobiet. Liczba ta w porównaniu do roku 1809 była niższa o 44 rodziny i o 187 osób. Stan zwierząt był również bardzo niski i wynosił 15 koni, 45 wołów, 22 krowy, 16 jałówek i 82 owce.

Lata pokoju i spokoju w Topolanach zaznaczyły się dość dynamicznym przyrostem ludności. 30 lipca 1833 roku mieszkało już we wsi 66 rodzin składających się z 501 osób, 252 mężczyzn i 249 kobiet.

Kolejna tragedię Topolany przeżyły w latach 1855–1860. Szalejąca wówczas epidemia tyfusu i cholery pozbawiła życia ponad 50% mieszkańców wsi. Uwłaszczenie chłopów nastąpiło najprawdopodobniej w 1864 roku.

W 1915 roku około 80% mieszkańców Topolan wyjechało do Rosji (tzw. bieżeństwo). Tam zakaźne choroby i głód pozbawiły życia wiele osób. Zdziesiątkowane rodziny powracały do swoich zagród do 1922 roku.

Według Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności, przeprowadzonego w 1921 r., Topolany liczyły 454 mieszkańców (223 kobiety i 231 mężczyzn), zamieszkałych w 72 domach. Zdecydowana większość mieszkańców Topolan zadeklarowała wówczas wyznanie prawosławne (289 osób). Pozostali zgłosili kolejno: wyznanie rzymskokatolickie (159 osób) i wyznanie ewangelickie (6 osób). Podział religijny mieszkańców Topolan całkowicie odzwierciedlał ich strukturą narodowo-etniczną, bowiem 289 osób zadeklarowało narodowość białoruską, reszta podała kolejno narodowości: polską (159 osób) i niemiecką (6 osób)[10].

Scalania gruntów dokonano w 1935 roku.

Wycofujące się oddziały wojska niemieckiego i własowców w połowie lipca 1944 roku zabrały 9 koni, 21 sztuk bydła, 24 świnie i 31 owiec[11].

Lata 1944–2009Edytuj

Po II wojnie światowej część mieszkańców wyjechała do Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej na zawsze opuszczając rodzinną wieś, na ich miejsce sprowadzono repatriantów zza linii Curzona[12].

Głównym źródłem utrzymania mieszkańców Topolan do 1946 roku była praca we własnym gospodarstwie rodzinnym. W Topolanach w 1950 roku mieszkało 615 osób, 318 mężczyzn i 297 kobiet. W 1953 roku po wyzwoleniu zorganizowano w Topolanach Spółdzielnię Produkcyjną, która przetrwała do 1956 roku i została zlikwidowana.

W 1960 roku mieszkało tu 514 osób, 258 mężczyzn i 256 kobiet. W 1967 roku do Topolan doprowadzono energię elektryczną. W 1970 roku mieszkały w Topolanach 443 osoby, 220 mężczyzn i 223 kobiety.

Ludność Topolan po 1970 roku raptownie malała. Młodzi ludzie masowo porzucali gospodarkę i uciekali przeważnie do Białegostoku, gdzie się kształcili, wykupowali mieszkania w bloku i podejmowali pracę zarobkową[11]. W 1980 roku mieszkało we wsi tylko 268 osób, 136 mężczyzn i 132 kobiety. W 1990 w Topolanach mieszkało 209 osób, a w 1995 roku już 202 osoby.

W 1980 r. w Topolanach dokonano badań dialektologiczno-językowych pod kierunkiem Janusza Siatkowskiego, w ramach których odnotowano, że: gwara białoruska jest dobrze zachowana i używana, zwłaszcza przez starszych, młodzież coraz częściej mówi po polsku[12].

Topolany otrzymały wodę bieżącą z kranów w 1998 roku. Instalację wodociągów we wsi zapoczątkował wójt gminy Michałowo Włodzimierz Konończuk, a ukończył wójt Sławomir Jośko w 1998 roku.

Przez Topolany przebiega droga powiatowa (dawnej wojewódzka) ZabłudówMichałowoGródek. Komunikację na tej trasie zapewnia PKS.

Na początku 2009 r. samorząd województwa podlaskiego planował wybudowanie w Topolanach lotniska regionalnego[13]. 31 lipca 2009 r. Zarząd województwa podlaskiego wydał decyzję w sprawie budowy portu lotniczego w Sanikach[14]. Planów tych nie zrealizowano, a lokalizacji ostatecznie nie wybrano (2017)[15].

ZabytkiEdytuj

We wsi znajduje się także cmentarz wojenny z 1944[17].

PrzypisyEdytuj

  1. Uchwała nr VI/25/90 Rady Gminy w Michałowie z dnia 28 grudnia 1990 r. w sprawie podziału Gminy Michałowo na sołectwa, 28 grudnia 1990.
  2. Wieś Topolany w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2020-03-24] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  3. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r..
  4. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2014, s. 1293 [dostęp 2014-11-21] [zarchiwizowane 2014-10-31].
  5. Таполяны - фота і помнікі. Radzima.net. [dostęp 2020-04-25].
  6. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 2226, 2013-02-13. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014-11-21]. 
  7. a b GUS. Rejestr TERYT
  8. Kalendarz Prawosławny 2021, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, ISSN 1425-2171, s. 197
  9. Вялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 97.
  10. a b Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych.. T. 5: Województwo białostockie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1924, s. 18.
  11. a b c Leszek Nos: Monografia gminy Michałowo. Białystok: Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Michałowskiej, 1996. ISBN 83-907078-1-0.
  12. a b Stanisław Glinka: Atlas gwar wschodniosłowiańskich Białostocczyzny. Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1980, s. 48-49. [dostęp 2020-04-25].
  13. "Gazeta Współczesna", 6 marca 2009 rok "Jednak Topolany! Według ekspertów to najlepsze miejsce na lotnisko"
  14. "Kurier Poranny", 31 lipca 2009 roku, "Postanowione! Lotnisko będzie w Sanikach! Na nic zdały się protesty"
  15. Martyn Janduła: Lotnisko regionalne w Białymstoku pod wielkim znakiem zapytania. W: RynekInfrastruktury.pl [on-line]. ZDG TOR Sp. z o.o., 2017-03-07. [dostęp 2017-11-18].
  16. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie. 2020-09-30. s. 9. [dostęp 2014-11-21].
  17. Andrzej Michałowski, Alicja Sulimierska, Elżbieta Baniukiewicz: Studia i Materiały. Wykaz zabytkowych cmentarzy w Polsce. Województwo Białostockie. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu. Narodowa Instytucja Kultury, 1996, s. 36.

Linki zewnętrzneEdytuj