Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych

organizacja skupiająca artystów i miłośników sztuki

Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych (TZSP) – organizacja skupiająca artystów i miłośników sztuki, założona w Warszawie w 1860. Głównym celem jej działalności było wspieranie i popularyzacja sztuki polskiej, co realizowano poprzez tworzenie kolekcji sztuki narodowej, niesienie pomocy młodym artystom (stypendia), działalność wydawnicza oraz organizowanie wystaw i konkursów, a także nagradzanie publiczności reprodukcjami[1].

Gmach Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych

HistoriaEdytuj

W I połowie XIX wieku w Warszawie nie było stałych wystaw dzieł sztuki. Sukces urządzonej w Warszawie w 1858 przez m.in. Wojciecha Gersona, Franciszka Kostrzewskiego, Ludwika Kurellę, Tytusa Maleszewskiego, Karola Marconiego, Józefa Simmmlera, Alfreda Schouppe i innych artystów "Wystawy Krajowej" stał się bodźcem dla założenia Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych[2].

W grudniu 1860 odbyło się pierwsze zebranie członków-założycieli (było ich ponad stu). Wyłoniono wówczas pierwszy Komitet Towarzystwa, w skład którego weszli: miłośnicy - Edward bar. Rastawiecki, Justynian Karnicki, Stanisław hr. Zamoyski, Leon Dembowski, Józef Ignacy Kraszewski, Aleksander hr. Przeździecki; artyści: Alfred Schouppe, Józef Simmler, January Suchodolski, Rafał Hadziewicz, Juliusz Kossak, Konstanty Hegel. Do Komisji Rachunkowej wybrano: Jakuba Lewińskiego, Karola Beyera i Aleksandra Lessera[3].

W imieniu Rady Administracyjnej Królestwa Polskiego Ustawę Towarzystwa zatwierdził sekretarz staniu Justynian Karnicki - późniejszy wieloletni wiceprezes Towarzystwa (1862-1876) i członek Komitetu Towarzystwa[4].

Pierwsza siedziba Towarzystwa mieściła się w Hotelu Europejskim przy ul. Krakowskie Przedmieście 13[5]. W 1896 została przeniesiona do Resursy Obywatelskiej[6].

W 1900 TZSP przeniosło się do własnego gmachu, zbudowanego u zbiegu ulic Mazowieckiej i Królewskiej według projektu Stefana Szyllera (obecnie gmachu Galerii Zachęta), którego budowa była finansowana społecznie (m.in. Ludwika z Lindów Górecka ofiarowała na ten cel dom przy ul. Królewskiej 17, przylegający do nowo wybudowanego gmachu)[7]. Poza salami wystawowymi mieściła się tam również biblioteka. Poświęcenia budynku dokonał 15 grudnia 1900 biskup Kazimierz Ruszkiewicz[7].

Budynek był nie tylko areną promocji sztuki, ale też sceną dla "zasadniczego aktu narodowego dramatu, jakim było zabójstwo 16 grudnia 1922 roku pierwszego Prezydenta Rzeczypospolitej", Gabriela Narutowicza[1].

W 1939 w związku z wybuchem II wojny światowej działalność Towarzystwa została zawieszona, w 1949 r. w jego siedzibie powołano Centralne Biuro Wystaw Artystycznych.

W 1989 r. Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych reaktywowano przy Państwowej Galerii Sztuki Zachęta, powstałej w tym samym roku w wyniku przekształcenia CBWA. Od 2013 roku Towarzystwo ma status organizacji pożytku publicznego[1].

DziałalnośćEdytuj

Dawne Towarzystwo prowadziło dwutorową działalność: promocyjną (wystawiennictwo) oraz muzealną, poprzez gromadzenie i zabezpieczanie najwybitniejszej polskiej sztuki w formie kolekcji.

Aktualnie Towarzystwo współpracuje z Zachętą w zakresie działań edukacyjnych, wydawniczych i organizacyjnych, m.in.:

  • współorganizacja cyklu wykładów w ramach wystawy Płeć? Sprawdzam! Kobiecość i męskość w sztuce Europy Wschodniej (2010),
  • program edukacyjny do wystawy Otwierając drzwi? Sztuka białoruska dzisiaj (2011),
  • współpraca wydawnicza przy poświęconej historii galerii Kordegarda książce Miejsce Kordegarda,
  • współpraca przy wystawie w Pawilonie Polskim na 54. Międzynarodowej Wystawie Sztuki w Wenecji,
  • konkurs Spojrzenia 2011. Nagroda Fundacji Deutsche Bank,
  • cykl szkoleń dla nauczycieli Alfabet sztuki, czyli jak czytać sztukę współczesną[1].

KolekcjaEdytuj

Pierwszym nabytkiem w 1861 r. był obraz Józefa Simmlera Śmierć Barbary Radziwiłłówny. W największej sali będącego siedzibą gmachu prezentowano dzieła Jana Matejki, m.in. Bitwę pod Grunwaldem, i do dziś nazywana jest "salą Matejkowską". Do zbiorów Towarzystwa należały min. Kuropatwy Józefa Chełmońskiego czy Altana Aleksandra Gierymskiego.

Po wojnie zbiory Towarzystwa zostały zdeponowane w Muzeum Narodowym w Warszawie i stanowią one obecnie korpus Galerii Sztuki Polskiej[1].

CzłonkostwoEdytuj

Osoby stowarzyszone przy galerii Zachęta charakteryzuje aktywne zainteresowanie sztuką współczesną. Członkowie Towarzystwa mogą bezpłatnie zwiedzać wystawy w Zachęcie, mają pierwszeństwo udziału w organizowanych tam wydarzeniach specjalnych oraz możliwość uczestniczenia w wydarzeniach zamkniętych[1].

Z tym tematem związana jest kategoria: Członkowie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych, tzsp.art.pl [dostęp 2020-01-12].
  2. Pierwsze czterdziestolecie Tow. Zachęty Sztuk Pięknych 1861-1900 ; Wystawa pierwszego czerdziestolecia Tow. Zachęty Sztuk Pięknych 1861-1900, 1939, s. 5-6
  3. J. Wiercińska, Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie (1860-1914) : w setną rocznicę powstania [w:] Rocznik Warszawski, Tom 2, 1961, s. 73-74
  4. J. Wiercińska, Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie (1860-1914) : w setną rocznicę powstania [w:] Rocznik Warszawski, Tom 2, 1961, s. 77
  5. Stanisław Szenic: Najstarszy szlak Warszawy. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1955, s. 210.
  6. Jadwiga Waydel Dmochowska: Jeszcze o dawnej Warszawie. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1960, s. 95.
  7. a b Jadwiga Waydel Dmochowska: Jeszcze o dawnej Warszawie. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1960, s. 96.

Linki zewnętrzneEdytuj