Otwórz menu główne

FM (Flachgehende Minensuchboote) – typ niemieckich okrętów - trałowców redowych budowanych pod koniec I wojny światowej. Cztery z nich używane były w polskiej służbie.

Trałowce typu FM
FM minesweepers POL.jpg
Polskie trałowce typu FM, na pierwszym planie rufa "Jaskółki"
Opis typu
Kraj budowy  Cesarstwo Niemieckie
Użytkownicy  Kaiserliche Marine
 Marynarka Wojenna (4)
Flag of Albania (1934–1939).svg Albania (2)
 Persja (Iran) (1)
Stocznia różne (21)
Planowane okręty 66
Zbudowane okręty 47
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność konstrukcyjna 170 - 185 t
pełna 193 - 203 t[1]
Długość 43 - 45,5 m[1]
Szerokość 6 m
Zanurzenie 1,68 - 1,71 m
Napęd 2 maszyny parowe potrójnego rozprężania o mocy łącznej 600 - 750 KM; 1 kocioł, 2 śruby
Prędkość 12 węzłów (początkowo 14)
Zasięg 650 Mm przy 14 w[1]
Załoga 35 ludzi[1]
Uzbrojenie 1 armata 88 mm (oryginalne)

Spis treści

HistoriaEdytuj

Zaprojektowane zostały jako rodzaj mniejszego trałowca przeznaczonego dzięki małemu zanurzeniu do działań przybrzeżnych. W marynarce cesarskich Niemiec nosiły one oznaczenia FM z kolejnymi numerami. Zamówiono 66 jednostek w aż 21 stoczniach[1]. Z powodu wejścia do służby pod koniec I wojny światowej nie wzięły większego udziału w działaniach wojennych. Tylko 19 weszło do służby lub zostało użyte przed zakończeniem wojny, pewną liczbę ukończono jeszcze po wojnie[1]. Część okrętów została po wojnie sprzedana do innych państw, część przebudowana na statki cywilne. Okręty typu FM miały niewielki zasięg i prędkość oraz z powodu niewielkich rozmiarów nie najlepsze własności morskie.

Pierwsza seria FM 1 do 36 miała wyporność pełną 193 t i konstrukcyją 170 t oraz długość 43 m, druga seria odpowiednio 205 t i 185 t oraz 45,5 m[1]. Napęd stanowiły dwie pionowe trzycylindrowe maszyny parowe potrójnego rozprężania o mocy indykowanej w pierwszej serii 600 KM, a w drugiej 750 KM[1]. Parę dostarczał jeden kocioł o ciśnieniu 16 atmosfer[1]. Okręty miały dwie śruby o średnicy 1,4 m[1]. Zapas węgla wynosił 32 t w pierwszej i 35 t w drugiej serii[1]. Uzbrojenie oryginalnie stanowiło jedno działo 88 mm L/30 (100 nabojów)[1].

Polska zakupiła 24 września 1920 roku cztery trałowce tego typu za kwotę 7 200 000 marek niemieckich (od Finlandii za pośrednictwem duńskiej firmy)[2]. Weszły one do służby 1 marca 1921 roku jako OORP: "Czajka" (ex FM 2), "Jaskółka" (ex FM 27), "Mewa" (ex FM 28) i "Rybitwa" (ex FM 31) (możliwe, że poszczególne okręty nosiły inne numery niemieckie)[a]. Zostały wycofane ze służby w 1931. ORP "Mewa" został następnie przebudowany w 1932 na okręt hydrograficzny "Pomorzanin" (II). "Czajka" służyła do 1939 roku przebudowana na statek handlowy. W Polsce eksploatowany był także od 1933 roku dawny FM 54 jako statek wiślany "Carmen", samozatopiony we wrześniu 1939 roku[3].

FM 16 i FM 23 zostały w 1925 zakupione przez Albanię, gdzie służyły jako kanonierki „Shqipnja” i „Skanderbeg” do latach 1935-1937[4].

FM 24 został w 1923 roku zakupiony przez Persję (Iran), gdzie służył jako kanonierka pod nazwami kolejno „Fatiya”, „Pahlavi” i „Shahin” do 1941 roku[1].

UzbrojenieEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Według Jerzego Micińskiego, Księga statków polskich: 1918-1945. T.1, Gdańsk: Polnord-Oskar, 1996, ​s. 259, "Czajka" była zbudowana w stoczni Caesar Wolheim we Wrocławiu, stąd był to FM 27 lub FM 28, a nie FM 2.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j k l m Gröner, Jung, Maass, Die deutschen..., ss.170-172
  2. Janusz Janik, Dywizjon Ćwiczebny 1920-1930 w: Okręty Wojenne nr 2/2011, s. 27 i n.
  3. Jerzy Miciński, Księga statków polskich: 1918-1945. T.1, Gdańsk: Polnord-Oskar, 1996, ​ISBN 83-86181-23-0​​, s. 255-256, 259.
  4. S.W. Patianin, M.S. Barabanow: Korabli Wtoroj mirowoj wojny. WMS Bałkanskich gosudarstw i stran Wostocznogo Sriediziemnomoria, "Morskaja Kampanija" nr 3/2007, Moskwa (ros.), s.2

BibliografiaEdytuj

  • Erich Gröner, Dieter Jung, Martin Maass: Die deutschen Kriegsschiffe 1815-1945. Band 2: Torpedoboote, Zerstörer, Schnellboote, Minensuchboote, Minenräumboote. Koblencja: Bernard & Graefe Verlag, 1983. ​ISBN 3-7637-4801-6​. s.170-172 (niem.)
  • Jerzy Miciński, Księga statków polskich: 1918-1945. T.1, Gdańsk: Polnord-Oskar, 1996, ​ISBN 83-86181-23-0​, s. 139-150