Trafford Leigh-Mallory

Trafford Leigh-Mallory (ur. 11 lipca 1892 r. w Mobberley, zm. 14 listopada 1944 r. w Alpach francuskich) – brytyjski wojskowy, oficer Królewskich Sił Powietrznych, pilot, dowódca alianckich sił powietrznych podczas kampanii w Normandii.

Trafford Leigh-Mallory
Ilustracja
Trafford Leigh-Mallory w 1944 r.
Air Chief Marshall Air Chief Marshall
Data i miejsce urodzenia 11 lipca 1892
Mobberley,
Wielka Brytania
Data i miejsce śmierci 14 listopada 1944
Alpy francuskie,
Francja
Przebieg służby
Lata służby 1914–1944
Siły zbrojne RAF roundel.svg Royal Air Force
Stanowiska dowódca 8 Eskadry Lotniczej,
dowódca 12 Grupy Myśliwskiej,
dowódca 11 Grupy Myśliwskiej,
dowódca Alianckich Ekspedycyjnych Sił Powietrznych,
dowódca Sił Powietrznych w Azji Południowo-Wschodniej
Główne wojny i bitwy I wojna światowa:

II wojna światowa:

Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Łaźni (Wielka Brytania) Order Wybitnej Służby (Wielka Brytania) Legia Zasługi (USA) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Order Kutuzowa I klasy (ZSRR)

W czasie I wojny światowej służył jako pilot myśliwca i dowódca eskadry Królewskiego Korpusu Lotniczego. Pozostając po zakończeniu wojny w nowo utworzonych Królewskich Siłach Powietrznych, Leigh-Mallory pracował jako oficer sztabowy i szkoleniowy w latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku, mając istotny wpływ na kierunki rozwoju RAF-u.

W przededniu wybuchu II wojny światowej był dowódcą 12 Grupy Myśliwskiej, a wkrótce po zakończeniu bitwy o Anglię objął dowództwo Grupy 11 Myśliwskiej, broniąc podejścia do Londynu. W 1942 r. został naczelnym dowódcą brytyjskiego lotnictwa myśliwskiego. W 1943 r. wybrano go głównodowodzącym Alianckich Powietrznych Sił Ekspedycyjnych, co uczyniło go dowódcą lotniczym podczas inwazji aliantów w Normandii.

W listopadzie 1944 r., w drodze na Cejlon, gdzie miał objąć stanowisko dowódcy sił powietrznych w południowo-wschodniej Azji, jego samolot rozbił się w Alpach francuskich, w wyniku czego Leigh-Mallory, jego żona i osiem innych osób zginęło[1]. Był jednym z najstarszych stopniem brytyjskich oficerów i najwyższym oficerem RAF-u, który zginął podczas II wojny światowej.

Wczesne życieEdytuj

Trafford Leigh-Mallory urodził się w Mobberley w hrabstwie Cheshire, jako syn Herberta Leigh Mallory'ego (1856–1943), pastora wspólnoty anglikańskiej w Mobberly, który legalnie zmienił nazwisko na Leigh-Mallory w 1914 r. Był młodszym bratem George’ a Mallory’ ego, znanego alpinisty[2]. Studiował w Haileybury i Magdalene College w Cambridge[2], gdzie był członkiem klubu literackiego i gdzie poznał Arthura Teddera, przyszłego marszałka RAF-u. Zdał licencjat z prawa i złożył podanie do Inner Temple, elitarnego stowarzyszenia prawnikóww Londynie, by zostać adwokatem, gdy w 1914 r. wybuchła Wielka Wojna.

W 1915 r. Leigh-Mallory poślubił Doris Sawyer, para miała dwoje dzieci[2].

I wojna światowaEdytuj

Leigh-Mallory zgłosił się na ochotnika do batalionu sił terytorialnych Królewskiego Pułku Liverpoolskiego jako szeregowiec[3]. Został powołany na stanowisko podporucznika 3 października 1914 r.[4] i przeniesiony do pułku Lancashire Fusiliers, choć szkolenie oficerskie zatrzymało go w Anglii, kiedy jego batalion wszedł już na pokład statku płynącego do Francji. Wiosną 1915 r. został wysłany na front wraz z pułkiem South Lancashire[3] i został ranny podczas ataku w II bitwie pod Ypres[2]. 21 czerwca 1915 r. otrzymał awans na porucznika[5].

Po wyleczeniu się z ran, w styczniu 1916 r. Leigh-Mallory dołączył do Królewskiego Korpusu Powietrznego i został przyjęty na szkolenie pilotów[3]. 7 lipca 1916 r. wysłano go, jako porucznika lotnictwa[6] do 7. dywizjonu[3], wraz z którym latał podczas operacji bojowych, obejmujących bombardowania, rozpoznanie i operacje fotograficzne podczas bitwy nad Sommą.

Następnie przeniesiono go do 5 Eskadry w lipcu 1916 r.[3], po czym wrócił do Anglii. Został awansowany na kapitana stanu wojny 2 listopada 1916 r.[7]

Pierwszą jednostką lotniczą, którą dowodził Leigh-Mallory, była 8 Eskadra, przekazana pod jego rozkazy w listopadzie 1917 r.[3] Po bitwie o Cambrai eskadra brała udział w nowatorskich jak na tamte czasy kombinowanych operacjach wojskowych, współpracując z siłami pancernymi i artylerią, co miało później niebagatelny wpływ na rozwój jego kariery. Po zawieszeniu broni Leigh-Mallory za swoje zasługi na polu walki został odznaczony Orderem Wybitnej Służby[3].

Lata międzywojenneEdytuj

Po wojnie Leigh-Mallory rozważał powrót do zawodu prawnika, ale z racji niewielkich szans na rozwój kariery w zawodzie pozostał w niedawno utworzonych Królewskich Siłach Powietrznych, awansując na majora (w brytyjskich silach powietrznych ten stopień nosi nazwę Squadron Commander) 1 sierpnia 1919 r.[8] i obejmując dowództwo nad Dywizjonem Rozejmowym[3].

Awansowany na podpułkownika (ang. Wing Commander) 1 stycznia 1925 r.[9] Leigh-Mallory wstąpił do Szkoły Oficerskiej RAF-u (ang. RAF Staff College), którą ukończył w 1925 r. Dwa lata później objął kierownictwo nad Szkołą Operacji Połączonych (ang. School of Army Cooperation) z uwagi na swoje doświadczenie w tego typu działaniach podczas Wielkiej Wojny. Ostatecznie w 1930 r. został wysłany do Szkoły Sztabu Armii (ang. Army Staff College) w Camberley[3]. Był w tamtym czasie wiodącym autorytetem w dziedzinie współpracy różnych rodzajów sił zbrojnych na polu walki. Przez krótki czas wykładał w Królewskim Instytucie Połączonych Wojsk (ang. Royal United Services Institute) na temat współpracy lotnictwa z siłami zmechanizowanymi na polu walki.

Awansowany na pułkownika (ang. Group Captain) 1 stycznia 1932 r.[10], Leigh-Mallory otrzymał stanowisko w Ministerstwie Lotnictwa, a następnie został przydzielony do delegacji brytyjskiej na Konferencji Rozbrojeniowej w Genewie pod patronatem Ligi Narodów[3], gdzie nawiązał wiele przydatnych kontaktów. Po fiasku konferencji wrócił do Ministerstwa Lotnictwa i uczęszczał do Imperial Defense College, najstarszej z uczelni sztabowych w Wielkiej Brytanii[3]. Jednak brak doświadczenia w dowodzeniu dużymi jednostkami wojskowymi oznaczał dla niego konieczność służby jako dowódca Szkoły Latania nr 2 i dowódca niewielkiej stacji lotniczej RAF w Digby, dopóki nie przydzielono mu funkcji oficera sztabowego za granicą[3]. Został wysłany do Iraku w Boże Narodzenie 1935 r.[3], gdzie został awansowany na generała brygady (ang. Air Commodore) 1 stycznia 1936 r.[11] W grudniu 1937 r. powrócił do Anglii, gdzie został mianowany dowódcą 12 Grupy Myśliwskiej[3].

II wojna światowaEdytuj

Bitwa o AnglięEdytuj

Leigh-Mallory po objęciu dowództwa nad 12 Grupą Myśliwską okazał się energicznym organizatorem i liderem. 1 listopada 1938 r. awansował na generała dywizji (ang. Air Vice-Marshal)[12], stając się zarazem jednym z najmłodszych oficerów brytyjskiego lotnictwa noszących ten stopień. Był dowódcą lubianym przez podwładnych, ale jego relacje z dowódcami innych stacji lotniczych były dość napięte. Mówiono o nim, że nigdy dbał o popularność, ale zawsze stawał po stronie swojego personelu; był ambitny, lecz nigdy przechwalał się swoją ambicją.

12 Grupa Myśliwska i „Big Wing”Edytuj

 
Leigh-Mallory w sztabie 11 Grupy Myśliwskiej, Uxbridge, Middlesex

Podczas bitwy o Anglię Leigh-Mallory pokłócił się z wicemarszałkiem lotnictwa Keithem Parkiem, dowódcą 11 Grupy. Park, który był odpowiedzialny za obronę południowo-wschodniej Anglii i Londynu, stwierdził, że 12 Grupa nie robi wystarczająco dużo, aby chronić lotniska na południowym wschodzie. Leigh-Mallory opracował wraz z majorem Douglasem Baderem zmasowaną formację myśliwską zwaną Wielkim Skrzydłem (ang. Big Wing), której z powodzeniem używali do polowania na formacje niemieckich bombowców. Leigh-Mallory krytykował taktykę Parka i Hugh Dowdinga, dowódcy sił myśliwskich, sądząc, że nie zrobiono wystarczająco dużo, aby formacje wielkości skrzydeł mogły działać z powodzeniem[2]. Następnie podjął działania w kręgach politycznych, aby doprowadzić do usunięcia Parka z dowództwa 11 Grupy; miały w tym swój udział fałszywe roszczenia do sukcesów innego skrzydła, Duxford Big Wing. Przez cały okres bitwy o Anglię jego brak wsparcia dla 11 Grupy Parka przyczynił się w istotny sposób do szkód, jakie Luftwaffe były w stanie wyrządzić na lotniskach 11 Grupy[13].

Po bitwie o Anglię, naczelnik lotnictwa Charles Portal, nowy naczelny dowódca sił powietrznych, który zgadzał się ze stanowiskiem Leigh-Mallory’ ego, usunął zarówno Parka, jak i Dowdinga ze swoich stanowisk. Leigh-Mallory przejął od Parka dowodzenie nad 11 Grupą Myśliwską w grudniu 1940 r.[3] Jako inicjator zmiany dowodzenia nad grupą, Leigh-Mallory został oskarżony o utworzenie spisku mającego na celu obalenie Dowdinga.

11 Grupa Myśliwska i NormandiaEdytuj

Jednym z powodów powołania Leigh-Mallory'ego na dowódcę 11 Grupy Myśliwskiej było to, że był postrzegany jako jednej z nielicznych ofensywnie myślących dowódców ze starszego pokolenia. Po mianowaniu na nowe stanowisko w krótkim czasie wprowadził do lotów nad Francją jednostki myśliwskie wielkości skrzydła, znane jako „rodeos” (gdy towarzyszyły im bombowce prowokujące do ataku wrogie myśliwce, były one znane jako operacje „cyrkowe”)[14]. Jednak Leigh-Mallory spotkał się z krytyką, ponieważ jego naloty na terytorium wroga spowodowały ciężkie straty w szeregach RAF-u z ponad 500 pilotami utraconymi w samym 1941 roku, tracąc cztery samoloty na każdą zniszczoną niemiecką maszynę i wyrządzając niewielkie szkody w celach naziemnych. Działo się to pomimo tego, że w tym okresie niemieckie siły zbrojne mobilizowały się do operacji Barbarossa, a niewielu lotników Luftwaffe pozostało w zachodniej Europie. To była okazja do szybkiego przyswajania wiedzy przez Leigh Mallory’ ego, mimo że Luftwaffe popełniła podobne błędy podczas Bitwy o Anglię i niewielu innych starszych dowódców RAF-u rozumiało to. Jeden z jego oficerów sztabu zauważył:

Moim zdaniem wiele się wtedy nauczyliśmy – jak przeprowadzać te naloty, oszukując radary i techniki odpierania ataków powietrznych przez wroga. Na Bliskim Wschodzie nadal byliśmy w świecie I wojny światowej – nie nauczyliśmy się żadnej z technik mylenia wroga, takich jak wysyłanie myśliwców wysokiego pułapu i przeprowadzanie bombowców pod nimi.

Warto przy tym zwrócić wagę na to, że Leigh Mallory posiadał wówczas aż 75 eskadr myśliwskich, głównie w celu prowadzenia nieskutecznych operacji ofensywnych z terytorium Wielkiej Brytanii w 1941 r., podczas gdy na Malcie i w Singapurze broniły się tylko przestarzałe samoloty. W tym czasie najlepsi dowódcy RAF-u i taktycy walk powietrznych służyli w rejonie Morza Śródziemnego, osiągając większe sukces nad Maltą i Afryką Północną niż ich koledzy na wyspach brytyjskich. Leigh-Mallory został wyznaczony na pełniącego obowiązki (ang. promoted to acting) generała broni (ang. Air Marshall) 13 lipca 1942 r.[15]

 
Leigh-Mallory prowadzi odprawę dywizjonu lotniczego we Francji we wrześniu 1944 r.

W listopadzie 1942 r. Leigh-Mallory zastąpił Sholto Douglasa na stanowisku szefa Dowództwa Sił Myśliwskich[3] i 1 grudnia 1942 r. awansował do stopnia generała broni czasu wojny[16]. W styczniu 1943 r. został komandorem Orderu Łaźni, a po dokonaniu wizytacji dowództwa lotnictwa i armii w Afryce rozpoczął lobbing na rzecz utworzenia jednolitego dowództwa sił powietrznych Aliantów w nadchodzącej inwazji na Europę. Reakcją na te starania był znaczny opór innych oficerów wobec takiego stanowiska, które nie było w interesie żadnej z liczących się wówczas formacji lotniczych – reprezentowanych w szczególności przez Arthura Teddera, Arthura Harrisa z Dowództwa Sił Bombowych i Carla Spaatza z Sił Powietrznych Armii Amerykańskiej – każdy z nich wydawał się być zainteresowany utrzymaniem swojego zakresu autonomii w dowodzeniu. Właśnie dlatego potrzebny był jeden dowódca sił powietrznych, a Leigh-Mallory, z bogatym doświadczeniem we współpracy różnych rodzajów wojsk, był idealnym kandydatem na to stanowisko. Z tych powodów, ostatecznie w sierpniu 1943 r. został on mianowany naczelnym dowódcą Alianckich Ekspedycyjnych Sił Powietrznych (ang. Allied Expeditionary Air Force) w przyszłej inwazji na Normandię[3]. Leigh-Mallory otrzymał stały awans na generała dywizji 15 grudnia 1943 r.[17], a na generała broni 1 stycznia 1944 r.[18]

Ponieważ wiele z misji bombowych prowadzonych przez lotników Leigh-Mallory’ ego było wymierzonych przeciwko węzłom transportowym, takim jak miasta i wioski, ich dowódca znalazł się pod presją polityków, aby ograniczyć skutki ataków w postaci strat wśród francuskich cywilów. Leigh-Mallory opierał się, twierdząc, że ofiary są niefortunne, ale konieczne, jeśli plan lotniczy ma przynieść jakikolwiek skutek. Jego bombardowania strategiczne znacznie spowolniły ruchy wojsk i zaopatrzenia na tyłach armii niemieckiej, a doświadczenie we współpracy różnych rodzajów wojsk przyniosło wymierne skutki podczas Operacji Overlord. Gen. Bernard Law Montgomery był zadowolony ze wsparcia lotniczego w Normandii i powiedział w Ministerstwie Wojny:

Zdecydowanie musimy utrzymać Leigh-Mallory'ego jako naczelnego dowódcę lotnictwa. Jest jedynym lotnikiem, który wygrał bitwę lądową i nie popadł z tego powodu w pychę.

Śmierć i dziedzictwoEdytuj

16 sierpnia 1944 r., kiedy bitwa o Normandię dobiegała końca, Leigh-Mallory został mianowany szefem Dowództwa Sił Powietrznych w Azji Południowo-Wschodniej (ang. South East Asia Command, SEAC) z polowym awansem na generała (ang. Air Chief Marshal)[19]. Jednak zanim zdążył objąć to stanowisko, 14 listopada wraz z żoną zginął w drodze do Birmy, gdy ich Avro York MW126[1], pilotowany przez majora Charlesa Gordona Drake'a Lancastera[20], rozbił się w Alpach francuskich, zabijając wszystkich na pokładzie[2]. Komisja śledcza stwierdziła, że wypadek był konsekwencją złej pogody i można go było uniknąć, gdyby Leigh-Mallory nie nalegał, aby lot odbywał się w tak złych warunkach wbrew radom załogi[2]. Jego zastępcą w SEAC miał być główny rywal z czasów bitwy o Anglię, Keith Park.

PamięćEdytuj

Leigh-Mallory i jego żona są pochowani wraz z 10 lotnikami w Le Rivier d'Allemont, 15 mil na południowy wschód od Grenoble[21], w niewielkiej odległości od miejsca katastrofy. Aby uczcić 60. rocznicę śmierci Leigh-Mallory'ego, lokalna gmina otworzyła poświęcone mu niewielkie muzeum w 2004 roku.

Brytyjska lokomotywa parowa o numerze 34109, zbudowana dla Południowego Regionu Kolei Brytyjskich w 1950 roku, została nazwała na cześć dowódcy lotniczego Sir Trafford Leigh-Mallory.

KrytykaEdytuj

Leigh-Mallory był krytykowany za intrygi polityczne w Ministerstwie Lotnictwa, w szczególności za działanie w porozumieniu z Sholto Douglasem, które doprowadziło do zastąpienia Dowdinga i Parka na ich stanowiskach 25 listopada 1940 r., dwa miesiące po zwycięstwie w bitwie o Anglię. Leigh-Mallory zastąpił wtedy Keitha Parka w 11 Grupie Myśliwskiej, a Sholto Douglas w miejsce Dowdinga objął funckję Dowódcy Sił Myśliwskich[22]. Kiedy opublikowano oficjalną historię Bitwy o Anglię, nazwisko Dowdinga nie zostało w niej wymienione, co skłoniło Churchilla, by powiedzieć Archibaldowi Sinclairowi, ministrowi lotnictwa:

To nie jest dobrze napisana historia… Zazdrości i kliki, które doprowadziły do popełnienia tej niegodziwości, są dyskredytacją Ministerstwa Lotnictwa[23]

Hobby i zainteresowaniaEdytuj

Leigh-Mallory był zapalonym żeglarzem.

Po tym, jak jedno z jego dzieci wyszło z poważnej choroby, Leigh-Mallory zainteresował się cudownymi uzdrowieniami i spirytualizmem. W jednej z anegdot sugerował, że widział ducha Emily Langton Massingberd, działaczki na rzecz praw kobiet w starym, murowanym domu Gunby Hall w Lincolnshire. Kiedy budynek był zagrożony wyburzeniem podczas II wojny światowej w celu zagospodarowania miejsca pod budowę nowego lotniska, Leigh-Mallory interweniował, aby go uratować. Obecnie budynek znajduje się pod opieką National Trust.

PrzypisyEdytuj

  1. a b Record of Avro York C.1 MW126 on lostaircraft.com
  2. a b c d e f g Trafford Leigh-Mallory profile at Oxford Dictionary of National Biography
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q Air of Authority – A History of RAF Organisation – Air Chief Marshal Sir Trafford Leigh-Mallory
  4. The London Gazette”, s. 7815, 2 października 1914. 
  5. „The London Gazette (Supplement)”, s. 12995, 28 grudnia 1915. 
  6. „The London Gazette (Supplement)”, s. 7413, 26 lipca 1916. 
  7. „The London Gazette (Supplement)”, s. 11123, 16 listopada 1916. 
  8. „The London Gazette”, s. 9865, 1 sierpnia 1919. 
  9. „The London Gazette (Supplement)”, s. 8, 1 stycznia 1925. 
  10. „The London Gazette (Supplement)”, s. 16, 1 stycznia 1932. 
  11. „The London Gazette”, s. 8407, 31 grudnia 1935. 
  12. „The London Gazette”, s. 6820, 1 listopada 1938. 
  13. Michael Korda: With Wings Like Eagles: A History of the Battle of Britain. New York: HarperCollins, 2009, s. 130.
  14. Geoffrey Regan: The Guinness Book of Flying Blunders. London: Guinness Books, 1996.
  15. „The London Gazette (Supplement)”, s. 3304, 28 lipca 1942. 
  16. „The London Gazette (Supplement)”, s. 5338, 8 grudnia 1942. 
  17. „The London Gazette (Supplement)”, s. 5658, 28 grudnia 1943. 
  18. „The London Gazette (Supplement)”, s. 89, 28 grudnia 1943. 
  19. „The London Gazette (Supplement)”, s. 3995, 29 sierpnia 1944. 
  20. Squadron Leader (Pilot)LANCASTER, CHARLES GORDON DRAKE. Commonwealth War Graves Commission. [dostęp 2019-10-22].
  21. ALLEMONT (LE RIVIER) COMMUNAL CEMETERY. Commonwealth War Graves Commission. [dostęp 2019-10-22].
  22. Korda, op. cit., s. 289–99
  23. Martin Gilbert: Finest Hour. London: Heinemann, 1983, s. 1061.

BibliografiaEdytuj

  • Len Deighton: Battle of Britain. London: Michael Joseph, 1980.
  • Martin Gilbert: Finest Hour. London: Heinemann, 1983.
  • Michael Korda: With Wings Like Eagles: A History of the Battle of Britain. New York: HarperCollins, 2009.
  • Geoffrey Regan: The Guinness Book of Flying Blunders. London: Guinness Books, 1996.