Traganek (Astragalus L.) – rodzaj roślin należący do rodziny bobowatych (motylkowatych). Obejmuje ok. 2500 gatunków[4] głównie bylin i krzewów, występujących w Europie, Azji, Afryce i Ameryce. Rośliny z tego rodzaju cechują się pierzastymi liśćmi i barwnymi kwiatami. Na terenie Polsce występuje ok. 10 gatunków, z których najczęściej spotykany jest traganek szerokolistny[5], wykorzystywany do parzenia herbat ziołowych. Niektóre gatunki z Azji zachodniej (sekcja Tragantha) dostarczają tragakantyżywicy stosowanej w kosmetyce i przemyśle spożywczym. Część gatunków jest trująca ze względu na akumulowanie selenu[6]. Gatunki z tego rodzaju występują na terenach trawiastych, na stepach i preriach, w zaroślach, w suchych i widnych lasach, na terenach skalistych w górach[6].

Traganek
Ilustracja
Traganek szerokolistny
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd różopodobne
Rząd bobowce
Rodzina bobowate
Rodzaj traganek
Nazwa systematyczna
Astragalus L.
Sp. Pl. 755. 1 Mai 1753
Typ nomenklatoryczny

Astragalus christianus L.[3]

Synonimy
  • Aragallus Necker ex E. L. Greene[3]
Owoce i nasiona Astragalus hamosus

Rozmieszczenie geograficzneEdytuj

Rodzaj bardzo zróżnicowany i odgrywający istotną rolę w składzie flor wielu obszarów na półkuli północnej. Występuje na wszystkich kontynentach tej półkuli, poza tym także w Ameryce Południowej. Największe zróżnicowanie osiąga w centralnej i zachodniej Azji. W Turcji rośnie 370 gatunków, w całej Europie – 133[6] (w tym w Polsce 10 gatunków[5]), w Chinach jest ich ponad 400[7], w Kazachstanie – ponad 300[8]. Na obu kontynentach amerykańskich występuje w sumie około 500 gatunków[7], z czego np. w Arizonie – 72 (najbardziej zróżnicowany rodzaj w tym stanie)[6], a w Chile także ok. 70[9].

Gatunki flory Polski[5]

MorfologiaEdytuj

Pokrój
Krzewy i byliny (także rozetowe), rzadziej rośliny jednoroczne i półkrzewy[7], zwykle o wysokości nie przekraczającej 1 m[6]. U wielu gatunków cierniste, nagie lub owłosione. Włoski pojedyncze, lub rozwidlone symetrycznie lub asymetrycznie[7].
Liście
Nieparzysto lub parzysto pierzaste, z parami listków naprzeciwległych, czasem zakończone cierniem. Liście osadzone skrętolegle lub rzadko w okółkach. Przylistki są zielone lub błoniaste, wolne lub zrośnięte z ogonkiem, nierzadko pochwiasto obrastające łodygę[7].
Kwiaty
Motylkowe, zebrane w ciasne lub luźne grona siedzące lub osadzone na długich szypułach. Kielich zrosłodziałkowy, krótko lub długo cylindryczny, powstający z 5 działek równych lub różnych długością. Płatki korony nierówne i zróżnicowane. Górny płatek tworzy żagielek, ma brzegi odgięte do tyłu. Dwa boczne płatki tworzą zaokrąglone skrzydełka otulające dolny płatek tworzący łódeczkę skrywającą pręciki i słupek. Dziewięć pręcików jest zrośniętych w rurkę, pojedynczy, najwyższy jest wolny. Słupek pojedynczy z zalążnią górną[6].
Owoce
Strąki o bardzo zmiennym kształcie. Ściany błoniaste, skórzaste lub twarde i wówczas owoc przypomina orzech. Nasiona nerkowate[7].

SystematykaEdytuj

Pozycja według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Jeden z rodzajów podrodziny bobowatych właściwych Faboideae w rzędzie bobowatych Fabaceae s.l.[2]. W obrębie podrodziny należy do plemienia Galegeae, podplemienia Astragalinae[10].

Wykaz gatunków

Według The Plant List w obrębie tego rodzaju rozróżniono 2455 gatunków, natomiast kolejnych 1549 taksonów ma status gatunków niepewnych[4].

PrzypisyEdytuj

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. a b Peter F. Stevens, Fabales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website [online], Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-02-26] (ang.).
  3. a b Astragalus. W: Index Nominum Genericorum [on-line]. [dostęp 2009-01-21].
  4. a b Astragalus (ang.). The Plant List. [dostęp 11 lutego 2014].
  5. a b c Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  6. a b c d e f Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2011, s. 128. ISBN 0-333-74890-5.
  7. a b c d e f Langran Xu & Dietrich Podlech: Astragalus. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2014-04-10].
  8. Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 232-234. ISBN 83-7079-778-4.
  9. Karl Reiche: La flore de Chile (hiszp.). eFloras.org. s. 78-79. [dostęp 2014-04-10].
  10. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-05].