Otwórz menu główne

Tramwaje w Poznaniu

system tramwajowy

Tramwaje w Poznaniu (z gwary poznańskiej bimby, lp. – bimba) – system komunikacji tramwajowej działający w Poznaniu i należący do Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego działającego na zlecenie Zarządu Transportu Miejskiego w Poznaniu.

Tramwaje w Poznaniu
tramwaj
Ilustracja
Solaris Tramino S105p przy ulicy Święty Marcin w centrum miasta
Państwo  Polska
Lokalizacja Poznań
Organizator Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu
Operator MPK Poznań
Liczba linii dzienne: 18
nocne: 1
turystyczne: 1
Infrastruktura
Schemat sieci
Schemat przebiegu linii tramwajowych

     Poznański Szybki Tramwaj (PST)

     Przedłużenie trasy PST

     Pozostałe trasy tramwajowe

Długość sieci 147,385 km t. p. (2015)[1]
Rozstaw szyn 1435 mm
Napięcie zasilania +660V
Liczba zajezdni 3
Strona internetowa
Portal Portal Transport szynowy

Obecnie system składa się z 18 linii dziennych, jednej nocnej oraz jednej linii turystycznej obsługiwanej przez historyczny tabor kursujący w weekendy od maja do października. Tramwaje poruszają się po torach o rozstawie 1435 mm i łącznej długości torowiska 147,385 km toru pojedynczego.

W Poznaniu istnieją dwie kawiarnie w wagonach tramwajowych – jedna na Rondzie Rataje przy dworcu autobusowym, druga przy ulicy Półwiejskiej w bezpośrednim sąsiedztwie Starego Browaru (przeniesiona z ulicy Zielonej).

HistoriaEdytuj

 
Tramwaj typu Konstal N w składzie trzywagonowym przy ulicy Roosevelta w listopadzie 1989 roku

Pomysł budowy sieci tramwajowej w Poznaniu zrealizowało dwóch berlińskich przedsiębiorców: Otto Reymer i Otto Masch, którzy po otrzymaniu koncesji od miasta zainaugurowali 30 lipca 1880 przejazdy tramwaju konnego. Pierwsza regularna linia ruszyła 31 lipca 1880, przewożąc pasażerów spod Dworca Głównego, Świętym Marcinem, Rycerską (dziś Ratajczaka), Pl. Wilhelmowskim (dziś pl. Wolności) na Stary Rynek. W dość krótkim czasie trasę tę wydłużono prowadząc tory przez Butelską (dziś Woźną), Garbarami przez Chwaliszewo na Ostrów Tumski. Powstała też odnoga biegnąca przez ul. Wiktorii (dziś Gwarna i Mielżyńskiego), pl. Królewski (dziś pl. Cyryla Ratajskiego), Fryderykowską (dziś Janiny Lewandowskiej), Al. Wilhelmowskimi (dziś Al. Marcinkowskiego), Seekta (dziś ul. Solna) następnie Wolnicą, Małymi Garbarami, Szewską, Szeroką (dziś Wielka) do Wielkich Garbar (dziś Garbar), gdzie łączyła się z linią główną.

Pomimo że w mieście było zapotrzebowanie na tego typu usługi berlińczycy po kilku tygodniach znaleźli się na skraju bankructwa. Miało to związek z niefortunnym przebiegiem odnogi, a także brakiem napisów w języku polskim, co wywołało bojkot wśród Polaków. Zniechęceni przedsiębiorcy odsprzedali linię Poznańskiemu Towarzystwu Kolei Konnej (niem. Posener Pferde-Eisenbahn-Gesellschaft), które uzyskało monopol na rozbudowę i eksploatację miejskiej sieci tramwajowej. Wówczas tabor liczył 20 wagonów. We wrześniu 1880 Towarzystwo wykupiło cześć terenów po starym dworcu kolejowym na Jeżycach, gdzie powstała zajezdnia, która działała do 28 grudnia 2010. W 1896 powstały kolejne dwie trasy: pierwsza biegnąca od Starego Rynku przez ul. Wrocławską, pl. Piotra (dziś pl. Wiosny Ludów), Półwiejską do nieistniejącej dzisiaj Bramy Wildeckiej oraz druga od zajezdni przez Zwierzyniecką, Jadwigi (dziś Kraszewskiego) do rynku Jeżyckiego, po roku przedłużona przez ul. Wielką Berlińską (dziś Dąbrowskiego) do fabryk chemicznych przy ul. Polnej. Obie trasy budowano już z cięższych szyn, planując ruch tramwajów elektrycznych.

6 marca 1898 tramwaj konny zastąpiony został tramwajem elektrycznym. Kursowały wówczas trzy linie:

  • oznaczona kolorem białym – po trasie starego tramwaju konnego od Dworca Głównego przez Stary Rynek na Ostrów Tumski,
  • oznaczona kolorem czerwonym – z Rynku Jeżyckiego, ul. Jadwigi (dziś. ul. Kraszewskiego), Zwierzyniecką, św. Marcinem i starą trasą tramwaju konnego, a od Starego Rynku do Bramy Wildeckiej,
  • oznaczona kolorem żółtym – z Dworca Głównego, trasą identyczną jak „biała”, ale tylko do skrzyżowania ul. Wielkiej i Wielkich Garbar.

W ciągu następnego miesiąca uruchomiono czwartą linię:

  • oznaczoną kolorem zielonym – ze Starego Rynku, św. Marcinem i nową trasą do wsi Górczyn (dzisiejsze skrzyżowanie ul. Głogowskiej i Kosynierskiej).
 
Stary bilet komunikacji miejskiej, ok. 1986

Ceny za pierwsze przejazdy wynosiły 10 bądź 20 fenigów, a po godzinie 23:00 należało uiścić podwójną opłatę.

W 1899 położono drugi tor na Starym Rynku i Wielkiej Berlińskiej (obecnie ul. Dąbrowskiego).

Przed I wojną światową rozbudowano sieć linii, która teraz docierała także na Garbary (do Rzeźni Miejskiej), na pl. Sapieżyński (dziś pl. Wielkopolski) do Bramy Dębińskiej (obecnie skrzyżowanie ul. Strzeleckiej i Krakowskiej), Śródkę, Sołacz i Dębiec (do dzisiejszej fabryki Cegielskiego), ulicą Grunwaldzką do ulicy Ułańskiej. Zwiększyła się również liczba torów w śródmieściu. Powstały nowe trasy przez wiadukty nad torami kolejowymi: Most Teatralny i Most Dworcowy. W dwudziestoleciu międzywojennym tramwaj zaczął docierać na Golęcin, Dębiec (przedłużenie trasy), Dębinę (do kąpieliska warciańskiego), Ogrody, Grunwald i Winiary, jednocześnie zlikwidowano część linii na wąskich uliczkach Starego Miasta. Nie udało się wybudować linii do Głównej, gdzie wprowadzono w 1930 r. komunikację trolejbusową.

Podczas walk o Poznań większość taboru i część infrastruktury została zniszczona. W związku z tym dopiero w 1947 r. wznowiono większość przedwojennych połączeń tramwajowych, poza tymi na prawym brzegu Warty i uliczkach Starego Miasta na wschód od Rynku. Wówczas powstała nowa trasa do Garbar omijająca Stary Rynek od południa, przez pl. Bernardyński. Na prawy brzeg Warty tramwaje powróciły w 1952 r., po oddaniu do użytku nowego mostu Juliana Marchlewskiego (dziś Królowej Jadwigi).

 
Tablica przystankowa poznańskich tramwajów z lat 90. XX wieku

W latach 1953–1991[2] i ponownie od 1997 roku[3] kursuje nocny tramwaj; obecnie jest to linia nr 201.

W kolejnych latach wybudowano nowe trasy pozwalające na szybkie przemieszczanie się pomiędzy dzielnicami z pominięciem centrum:

oraz linie peryferyjne:

Rewolucją w transporcie miejskim było oddanie do użytku w 1997 liczącego 6,1 km odcinka Poznańskiego Szybkiego Tramwaju nazwanego przez poznaniaków „Pestką”. Obecnie trwa wiele inwestycji związanych z modernizacją i rozbudową sieci, gdyż według planu zagospodarowania przestrzennego z 1994 tramwaj ma stanowić podstawę komunikacji w mieście.

 
Tatra RT6N1 na estakadzie ponad Bogdanką, linia PST, (2005)
 
Wjazd do tunelu os. Lecha – Franowo od strony osiedla Lecha, (2012)

14 sierpnia 2007 otwarto drugi odcinek (jeśli przyjąć, że pierwszym jest odcinek od ul. Jana Pawła II do pętli na os. Lecha) trasy na Franowo łączący plac Wiosny Ludów przez ul. Podgórną, Dowbora Muśnickiego, Mostową, Most św. Rocha i Kórnicką z ul. Jana Pawła II.

W 2011 roku MPK podjęło decyzję o sprzedaży 40 tramwajów 105N (zmodernizowanych do standardu Konstal 105Na)[4] z powodu braku miejsc w zajezdniach na ten typ tramwajów. Ponadto zostało zakupionych 45 Solarisów Tramino i 7 Moderusów Beta[5].

11 sierpnia 2012 otwarto ostatni odcinek trasy na Franowo, łączący rejon dawnej pętli na os. Lecha z nową pętlą na Franowie. Część trasy na Franowo biegnie w tunelu.

1 września 2013 otwarto odcinek przedłużający trasę PST przez Dworzec Zachodni do ul. Głogowskiej. Oddano do użytku także pętlę przy dawnym peronie 7 Dworca Zachodniego.

15 listopada 2018 podpisano umowę z konsorcjum firm Gulermak i Mosty Łódź na budowę nowej trasy tramwajowej do Naramowic[6].

11 lipca 2019 podpisano umowę z konsorcjum firm Tor-Mel Sp. z o.o. oraz Terlan Sp. z o.o. na budowę trasy tramwajowej na ul. Unii Lubelskiej wraz z pętlą przy ulicy Falistej[7].

BiletyEdytuj

 
Kasownik biletowy w tramwaju typu Tatra RT6N1 (luty 2007)

Bilety są organizowane przez Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu.

Ceny biletów normalnych (zmiana od 1 sierpnia 2019 wraz z wprowadzeniem strefy taryfowej D):

  • do 10 minut – 3,00 zł,
  • do 45 minut – 5,00 zł,
  • do 90 minut – 7,00 zł,
  • 24-godzinny na strefę A – 12,00 zł,
  • 24-godzinny na wszystkie strefy – 15,00 zł,
  • 7-dobowy na strefę A – 40,00 zł,
  • 7-dobowy na wszystkie strefy – 60,00 zł.

Cena biletu ulgowego stanowi 50% ceny biletu normalnego.

TaborEdytuj

LiniowyEdytuj

Zdjęcie Nazwa Początek eksploatacji Producent Cechy Liczba składów
(stan na 10.11.2019)[8]
  Düwag
GT8/0
2005 Düwag    5[9]
  Konstal
105Na
1979 Konstal    35
  Konstal
105NaDK
2004 Konstal      3
  Moderus Alfa
AC
2008 Modertrans Poznań    2
  Moderus Alfa
DC
2008 Modertrans Poznań    18
  Moderus Beta
MF 02 AC
2011 Modertrans Poznań      24
  Moderus Beta
MF 20 AC
2016 Modertrans Poznań          20
  Moderus Beta
MF 22 AC BD
2017 Modertrans Poznań            10
  Moderus Gamma
LF 01 AC
2017 Modertrans Poznań      1
(dzierżawiony)
  Moderus Gamma LF02AC 2018 Modertrans Poznań          30[10]
  Moderus Gamma LF03AC BD 2019 Modertrans Poznań            1[11]
  Tatra RT6
MF 06 AC
1997 ČKD / Modertrans Poznań      14
  Siemens
Combino
2003 Siemens      14
  Solaris
Tramino S100
2011 Solaris Bus & Coach        1
(dzierżawiony)
  Solaris
Tramino S105p
2011 Solaris Bus & Coach          45
Udział składów niskowejściowych i niskopodłogowych 78%
Udział składów klimatyzowanych 52,7%

HistorycznyEdytuj

Zdjęcie Nazwa Lata eksploatacji Opis Cechy Liczba wagonów
  Herbrand B3/H0 1880–1898 Wagon konny z 1880 roku, kilkakrotnie przebudowywany. Stacjonuje na zajezdni Madalińskiego. 1 [12]
  Carl Weyer
typ WD
1905–1960 Jest to wagon doczepny z numerem bocznym #305, wyprodukowany w 1905 r. Został odbudowany przez Modertrans w 2015 roku. Docelowo ma jeździć z B.S typ I. 1 [13][14][15]
  Bergische
Stahlindustrie I typ
1897–1902 Został odbudowany na bazie zachowanego podwozia. W 100. rocznicę Powstania Wielkopolskiego wyjechał na tory wraz z Carl Weyer i z jego pokładu KMPS rozdawał kotyliony. 1 [15]
  Wismar S2D 1946–1972 Wagon o numerze #423 został wyprodukowany w 1930 roku i oczekuje renowacji, aktualnie stacjonuje w firmie Modertrans. 1 [16]
  Fuchs KSW 1944–1972 Numer boczny #2033, użytkowany wcześniej jako gospodarczy. Stacjonuje na zajezdni Madalińskiego. 1 [17]
  Konstal
N
1949–1992 Wagon N #602 został zmodernizowany podczas eksploatacji – przerobiono go na jednokierunkowy i zmodyfikowano wygląd. Najczęściej ciągnie on #456 i #436. Wszystkie wozy stacjonują na zajezdni Franowo. 3 [14][18]
  Konstal
ND
1948–1992 Wagon #456 został przebudowany podczas eksploatacji – przerobiono go na jednokierunkowy i zmodyfikowano wygląd. Najczęściej jeździ w składzie z wagonem motorowym #602. Wagon #517 i #476 są podczas renowacji. Wszystkie wozy stacjonują na zajezdni Franowo. 3 [14][18]
  Sanocka Fabryka Wagonów ND 1950–1992 Wagon o numerze #436 (wcześniej #2046) wyprodukowano w 1950 roku w S.F.W. Jest to wagon doczepny pochodzących z pierwszej partii ośmiu wagonów. W Poznaniu jeździło 49 wagonów tego typu. Wycofano go w 1993 roku. Do końca eksploatacji jeździł jako doczepa w składzie szkoleniowym, a także jako doczepa w trój składach. Pojazd został wpisany do Rejestru zabytków ruchomych a remont odbywał się w latach 1996–2013. 1 [14]
  Stocznia Gdańska N 1951–1992 Numer boczny #2024, wyprodukowany w stoczni Gdańskiej, użytkowany wcześniej jako gospodarczy, stacjonuje na zajezdni Madalińskiego.    1 [14]
  Konstal
102N
1970–2004 Wagon o numerze bocznym #1, produkowany w latach 1967–1969. Do Poznania dotarło 8 sztuk. Wagon o numerze #1 jest jednym z 4 zachowanych tramwajów tego typu. Odrestaurowany tramwaj od 2005 r. kursuje na linii turystycznej. Ze względu na swój wygląd zwany potocznie „kanciakiem”. 1 [14][19]
  Konstal
102Na
1970–2013 Typ tramwaju produkowany w latach 1970–1973. Do poznania dotarło 75 sztuk. Wagon o numerze #71 został gruntownie wyremontowany w 2008 roku. Od tamtej pory kursował po regularnych liniach, głównie po trasach linii 3 i 4. Jednakże 10 grudnia 2013 roku (z powodu wieku) wagon został przekwalifikowany na tabor historyczny kończąc tym samym erę liniowego kursowania wozów typu 102Na w Polsce. 1 [14]
  Konstal
105N
1970–2014 Produkowany w latach 1973–1979.

Wszystkie wagony (oprócz #81 + #82) typu 105N podczas eksploatacji zostały przebudowane na typy: 105Na, 105NaD i Moderusy Alfa. Obecnie po Poznaniu jeździ jeden dwuwagonowy odrestaurowany skład tego tramwaju. Z powodu swojego wyglądu nazywane czasami potocznie „akwarium”. W 2014 roku został on przekwalifikowany na tabor historyczny (zabytkowy). W 2015 zmieniono numery #193, #194 na #81, #82.

2 [14]
  Düwag
GT6
1996–2010 Wagony tego typu sprowadzono do Poznania w latach 1996–2000 z Düsseldorfu. Ze względu na kraj pochodzenia nazywane potocznie były „helmutami”. W 2013 roku został przekwalifikowany na pojazd historyczny. Wagon jest pomalowany w barwy niemieckiego przewoźnika, zostało także odtworzone wnętrze i jego niemieckie wyposażenie. 1 [14][20]
  Beijnes
3G
2003–2011 Wagon o numerze bocznym #805, wyprodukowany w 1961 roku i sprowadzony do Poznania w 2003 roku. Potocznie nazywane były „holendrami”. Wycofany z eksploatacji w czerwcu 2011 roku, m.in. ze względu na wiek, czy bardzo wąskie drzwi utrudniające wymianę pasażerów. W listopadzie 2016 r. zaczęto przywracać mu żółto-brązowe malowanie. 1 [14][21]
  Düwag
GT8
1996-2019 Wagony sprowadzone do Poznania w latach 1996–1998 oraz 2010-2011 z Düsseldorfu i Frankfurtu nad Menem. Wycofane 10 listopada 2019 z ruchu liniowego po zrealizowanych dostawach wagonów Moderus Gamma. Tramwaj o numerze bocznym 702 z Düsseldorfu został zachowany jako pojazd historyczny. 1 [22][23]

Wycofany z eksploatacjiEdytuj

Zdjęcie Nazwa Lata eksploatacji Opis Cechy Liczba wagonów
  Konstal/HCP 105N/2 (115N) 1995–2008 Prototypowy wagon o numerze #400. W 2008 r. odstawiony z powodu zbyt częstych awarii. Został skreślony z inwentarza w kwietniu 2010 r. i zezłomowany w sierpniu 2011.    1 [24]
  Konstal
13N
1998–2011 Wagon o numerze #115 pozyskany przez Klub Miłośników Pojazdów Szynowych poprzez wymianę z warszawskim Klubem Miłośników Komunikacji Miejskiej za wagon Konstal 102Na nr #42 w 1998 roku z przeznaczeniem na historyczny. Zachował malowanie warszawskie, używany do roku 2008, kiedy to został odstawiony ze względu na zły stan techniczny. W 2011 przekazany Szkole Aspirantów PSP, gdzie służy celom treningowym. 1 [14]
  FPS 118N
Puma
2008–2011 Prototypowy wagon o numerze #450 wydzierżawiony od HCP jeździł po poznańskich torowiskach do 2011 roku.    1 [25]
  Düwag
GT8S
2011–2012 Wypożyczone w 2011 roku z Krakowa tramwaje o numerach #3059 i #3065, oraz zakupiona przez Kraków, ale sprowadzona do Poznania bezpośrednio z Düsseldorfu partia wagonów o numerach #3045, #3046, #3048, #3052, #3053 i #3055. Tramwaje wypożyczono z powodu zbyt małej ilości składów dwukierunkowych koniecznych do obsługii linii wahadłowych podczas budowy trasy na Franowo. Ostatnie wagony zwrócono do Krakowa w sierpniu 2012 roku.    8 [26]

TechnicznyEdytuj

Zdjęcie Nazwa Uwagi Liczba wagonów/pojazdów
  Düwag
GT6
Trzy wagony to holowniki, a jeden to wagon służb torowych. 4
  Konstal
4N1
Wagon silnikowe gospodarcze o numerach #2019 i #2020. 2
  Konstal
4N1
Pług wirnikowy o numerze #2034. 1
  Konstal
4N1
Wagony silnikowe wieżowe o numerach #2041 i #2042. 2
  CSW-44 Wagon silnikowy do robót torowych o numerze #2038. 1
  WMS-01L Wagon spalinowy, wieżowy o numerze #2043. 1
  PWMS-01L Wagon spalinowy z podnośnikiem koszowym o numerze #2094. 1
  GD Doczepna szlifierka do szyn o numerze #2070. 1
  PCSW-40 Doczepna platforma do robót torowych o numerze #2071. 1
  warsztat własny Wagon akumulatorowy manewrowy na wózku Konstal 102N (bez numeru). 1
  Koltech
WM-02
Wagon akumulatorowy manewrowy (bez numeru). 1
  Konstal
ND
Wagony doczepne z agregatem prądotwórczym o numerach #2067 i #2093. 2
  Konstal
ND
Doczepna kryta skrzynia na piasek o numerze #2051. 1
  Konstal
ND
Wagony doczepne, skrzyniowe o numerze #2066 i #2075. 2
  Moderus
Alfa HF 03 L
Skład do nauki jazdy o numerze 340+341. 2
  Star 200 Samochody ciężarowe, dźwigi wieżowe o numerach #2220 i #2210. 2
  MAN
TGM 18.240
Samochód ciężarowy z koszem typu Montraks 6PS – o numerze #2200. 1
  MAN
LE 18.220
Żuraw samochodowy typu TRAM 123 o numerze #2199. 1
  Unistar-K Samochód ciężarowy ratunkowy drogowo-torowy o numerze #2150. 1
  Iveco
EuroCargo Tector
Samochód ciężarowy drogowo–torowy, czyszczarka do torowisk nr 2267. 1
  Peugeot
Boxer
Pogotowie zwrotnic o numerze #2053. 1
  Unimog Samochód ciężarowy drogowo-szynowy, holownik. 1

Zajezdnie tramwajoweEdytuj

 
Zabytkowa hala główna nieczynnej zajezdni przy ul. Gajowej (kwiecień 2006)
 
Wnętrze hali zajezdni przy ul. Głogowskiej (luty 2007)
 
Zajezdnia przy ulicy Fortecznej (2014)

ZlikwidowaneEdytuj

  • Zajezdnia przy ul. Gajowej na Jeżycach. Zajezdnia została oddana do użytku w roku 1880. W dniu 28 grudnia 2010 r. zajezdnia zakończyła swoje funkcjonowanie.
  • Z powodu braku miejsc postojowych w zajezdniach przy ul. Głogowskiej i Madalińskiego niektóre tramwaje nocowały na torach odstawczych przy ulicy Budziszyńskiej. Powstały one w latach 80. XX wieku (1982 – 14 sierpnia 1985)[27] (we wcześniejszym okresie tramwaje stały przy ulicach Przybyszewskiego, Towarowej, Zwierzynieckiej, Krzywoustego czy na pętli starołęckiej, co było przyczyną ich dewastacji). Razem na terenie obiektu powstało 15 torów przelotowych i jeden ślepy, wybudowany w sposób prowizoryczny w roku 2004. Tory przelotowe były zelektryfikowane[28]. Według pierwotnych założeń tory miały mieścić 75 wozów tramwajowych[29]. W związku z oddaniem do użytku hali postojowej zajezdni na Franowie 4 listopada 2012 MPK Poznań ostatecznie zaprzestało ich eksploatacji[30], po czym odłączono napięcie w sieci trakcyjnej. Sieć trakcyjna nad torami została zdemontowana podczas przebudowy ul. Grunwaldzkiej w latach 2012–2013. W tym samym okresie zlikwidowano połączenie z torowiskiem w ulicy.
  • Do lat osiemdziesiątych XX w. tory odstawcze znajdowały się także w pasie rozdziału ul. Bolesława Krzywoustego (od Ronda Rataje do ul. Pleszewskiej).

EksploatowaneEdytuj

Tabor stacjonujący na zajezdni: Konstal 105N, 105NaD i pochodne (Moderus Alfa), Siemens Combino, Moderus Beta MF20AC, Moderus Beta MF22ACBD
Linie obsługiwane przez zajezdnię (stan na rok 2019): 2, 3, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 14, 15, 16, 17.
Zajezdnia przy ulicy Głogowskiej jest drugą (po zajezdni Franowo) największą zajezdnią w Poznaniu. Wybudowana w roku 1907 przeszła modernizację w latach 1998–2000 w celu dostosowania jej do obsługi tramwajów niskopodłogowych.

Tabor stacjonujący na zajezdni: Beijnes 3G, Düwag GT6, Konstal 105N, Konstal 102N, Konstal 102Na, Konstal N, ND, Stocznia Gdańska N, Konstal 4N, 4ND, Sanocka F.W. ND, KSW, Herbrand B3/H0, Carl Weyer typ WD (pozostałe historyczne wagony stacjonują w firmie Modertrans Poznań).
Wybudowana w latach 1947–1955. Jest zajezdnią historyczną w której stacjonują tylko zabytkowe tramwaje, powstanie w niej muzeum komunikacji miejskiej w Poznaniu.

Tabor stacjonujący na zajezdni: Konstal 105Na, 105NaD i pochodne (Moderus Alfa), Tatra RT6 MF06 AC, Moderus Beta MF 02 AC.
Linie obsługiwane przez zajezdnię (stan na rok 2019): 1, 4, 5, 7, 11, 12, 13, 15, 16, 17.
Zajezdnię oddano do użytku w roku 1980.

Linie tramwajoweEdytuj

Wykaz liniiEdytuj

Numer linii Schemat Pętla początkowa Pętla końcowa Długość linii Średni czas przejazdu Liczba przystanków Tramwaje kursujące Rodzaj linii Uwagi
0   Zajezdnia Madalińskiego Zajezdnia Madalińskiego b.d. b.d. b.d Konstal N+ND
Sanok ND
Konstal 102N
Konstal 102Na
Konstal 105N
Duewag GT6
Carl Weyer
Duewag GT8
Linia turystyczna Linia kursuje od końca kwietnia do końca września, tylko w weekendy.
Przebieg linii:
1   Junikowo Franowo b.d. 38 min 30/31 Konstal 105Na
Moderus Gamma
Moderus Beta
Linia zwykła
Przebieg linii: JUNIKOWOGrunwaldzka – Rondo Jana Nowaka-Jeziorańskiego – Władysława ReymontaHetmańskaWiadukt Dolna Wilda – Hetmańska – Wiadukt Hetmański – Hetmańska – Most Przemysła I – Hetmańska – Rondo Starołęka – Hetmańska – Rondo ŻegrzeŻegrzeChartowoPiaśnickaFRANOWO
2   Ogrody Dębiec 17,45 km 34/33 min 20 Konstal 105Na
Moderus Beta
Linia zwykła  
Przebieg linii: OGRODYJana Henryka Dąbrowskiego – Józefa Kraszewskiego – ZwierzynieckaRondo KaponieraMost Uniwersyteckiśw. MarcinAleje Karola MarcinkowskiegoPodgórnaPlac Wiosny LudówStrzeleckaKrólowej JadwigiGórna Wilda28 Czerwca 1956DĘBIEC

powrót: DĘBIEC – ... – Podgórna – Aleje Karola Marcinkowskiego – Plac Wolności27 GrudniaGwarna – św. Marcin – ... – OGRODY

3   Wilczak Górczyn b.d. km 47 min 31 Moderus Alfa
Konstal 105Na
Moderus Beta

Moderus Gamma

Linia kursująca naprzemiennie z linią 4 o zmniejszonej częstotliwości kursowania
Przebieg linii: WILCZAK – Przełajowa – Winogrady – Kazimierza Pułaskiego – Franklina RooseveltaMost TeatralnyAleksandra Fredry – Seweryna Mielżyńskiego – Plac Cyryla Ratajskiego23 LutegoPlac Wielkopolski – Wolnica – Małe Garbary – Ewarysta Estkowskiego – Most Bolesława Chrobrego – Prymasa Stefana Wyszyńskiego – Most Mieszka I – Prymasa Stefana Wyszyńskiego – Rondo Śródka – Jana Pawła II – Rondo Rataje – Bolesława KrzywoustegoMost Królowej Jadwigi – Królowej Jadwigi – Stanisława Matyi – Most DworcowyGłogowskaGÓRCZYN
4   Połabska Starołęka b.d. 40 min 28 Moderus Beta Linia kursująca naprzemiennie

z linią 3 o zmniejszonej częstotliwości kursowania

 
Przebieg linii: POŁABSKA – Aleje SolidarnościRondo Solidarności – Murawa – Winogrady – Kazimierza Pułaskiego – Franklina Roosevelta – Most Teatralny – Aleksandra Fredry – Seweryna Mielżyńskiego – Plac Cyryla Ratajskiego – 23 Lutego – Plac Wielkopolski – Wolnica – Małe Garbary – Ewarysta Estkowskiego – Most Bolesława Chrobrego – Prymasa Stefana Wyszyńskiego – Most Mieszka I – Prymasa Stefana Wyszyńskiego – Rondo Śródka – Jana Pawła II – Rondo Rataje – Ludwika ZamenhofaRondo Starołęka – Starołęcka – STAROŁĘKA
5   Górczyn Stomil b.d. km 43 min 28 Linia zwykła
Przebieg linii: GÓRCZYN – Głogowska – Franklina Roosevelta – Rondo Kaponiera – Most Uniwersytecki – św. Marcin – Aleje Karola Marcinkowskiego – Podgórna – por. Janiny Lewandowskiej – Zielona – Plac Bernardyński – Józefa Dowbora-Muśnickiego – Mostowa – Most św. Rocha – Kórnicka – Jana Pawła II – Rondo Rataje – Trasa Kórnicka – ChartowoŻegrzeRondo Żegrze – Hetmańska – Rondo Starołęka – Starołęcka – STOMIL

STOMIL – ... – Podgórna – Aleje Karola Marcinkowskiego – Plac Wolności – 27 Grudnia – Gwarna – św. Marcin – ... – GÓRCZYN

6   Miłostowo Junikowo b.d. 40/41min 31/32 Linia zwykła
Przebieg linii: MIŁOSTOWO – Warszawska – Rondo Śródka – Jana Pawła II – Rondo Rataje – Bolesława Krzywoustego – Most Królowej Jadwigi – Królowej Jadwigi – Stanisława Matyi – Most Dworcowy – Franklina Roosevelta – Bukowska – Grunwaldzka – Rondo Jana Nowaka-Jeziorańskiego – Grunwaldzka – JUNIKOWO
7   Zawady Ogrody 23,4 km 36/37 min 21/22 Konstal 105Na
Moderus Beta
Linia zwykła
Przebieg linii: ZAWADY – Podwale – Rondo Śródka – Jana Pawła II – Rondo Rataje – Ludwika Zamenhofa – Rondo Starołęka – Hetmańska – Most Przemysła I – Hetmańska – Wiadukt Hetmański – Hetmańska – Wiadukt Dolna Wilda – Hetmańska – Władysława Reymonta – Rondo Jana Nowaka-Jeziorańskiego – Stanisława Przybyszewskiego – Jana Henryka Dąbrowskiego – OGRODY
8   Miłostowo Górczyn b.d. 30min 22 Moderus Beta
Moderus Alfa
Siemens Combino
Linia zwykła
Przebieg linii: MIŁOSTOWO – Warszawska – Rondo Śródka – Prymasa Stefana Wyszyńskiego – Most Mieszka I – Prymasa Stefana Wyszyńskiego – Most Bolesława Chrobrego – Ewarysta Estkowskiego – Małe Garbary – Wolnica – Plac Wielkopolski – 23 Lutego – Plac Cyryla Ratajskiego – Seweryna Mielżyńskiego – Aleksandra Fredry – Most Teatralny – Franklina Roosevelta – Rondo Kaponiera – Franklina Roosevelta – Głogowska – GÓRCZYN
9   Piątkowska Dębiec b.d 33/34 min 26 Duewag GT8ZR
Siemens Combino
Moderus Beta
Moderus Gamma
linia zwykła
Przebieg linii: PIĄTKOWSKAWincentego Witosa – Piątkowska – Winiarska – Wołyńska – Małopolskaal. Wielkopolska – Kazimierza Pułaskiego – Franklina Roosevelta – Most Teatralny – Gwarna – św. Marcin – Aleje Karola Marcinkowskiego – Podgórna – Plac Wiosny Ludów – Strzelecka – Królowej Jadwigi – Górna Wilda – 28 Czerwca 1956 – DĘBIEC

powrót: DĘBIEC – ... – Podgórna – Aleje Karola Marcinkowskiego – Plac Wolności27 Grudnia – Fredry – ... – PIĄTKOWSKA

10   Połabska Dębiec b.d. 29 min 19 Konstal 105Na
Solaris Tramino
Linia zwykła  
Przebieg linii: POŁABSKA – Aleje Solidarności – Rondo Solidarności – Murawa – Winogrady – Kazimierza Pułaskiego – Franklina Roosevelta – Rondo Kaponiera – Franklina Roosevelta – Most Dworcowy – Stanisława Matyi – Wierzbięcice28 Czerwca 1956DĘBIEC
11   Piątkowska Starołęka b.d. b.d. 28 Tatra RT6 MF 06 AC
Moderus Beta
Linia o zmniejszonej częstotliwości kursowania
Przebieg linii: PIĄTKOWSKA – Witosa – Piątkowska – Winiarska – Wołyńska – Małopolska – al. Wielkopolska – Pułaskiego – RooseveltaRondo Kaponiera – Roosevelta – GłogowskaHetmańskaWiadukt Dolna Wilda – Hetmańska – Wiadukt Hetmański – Hetmańska – Most Przemysła I – Hetmańska – Rondo Starołęka – Starołęcka – STAROŁĘKA
12   Osiedle Jana III Sobieskiego Starołęka b.d. 37/38 min 23/24 Konstal 105Na
Moderus Alfa
Solaris Tramino
Tatra RT6 MF 06 AC
Moderus Beta
Moderus Gamma
Linia zwykła  
Przebieg linii: OS. SOBIESKIEGOTrasa PSTGłogowskaMost Dworcowy – Stanisława Matyi – Królowej JadwigiMost Królowej JadwigiBolesława KrzywoustegoRondo RatajeLudwika ZamenhofaRondo Starołęka – Starołęcka – STAROŁĘKA
13   Junikowo Starołęka b.d 35/36 min 29/32 Konstal 105Na
Tatra RT6 MF 06 AC
Moderus Beta
Linia zwykła
Przebieg linii: JUNIKOWO – Grunwaldzka – Rondo Jana Nowaka-Jeziorańskiego – Grunwaldzka – Bukowska – Franklina Roosevelta – Rondo Kaponiera – Most Uniwersytecki – św. Marcin – Aleje Karola Marcinkowskiego – Podgórna – por. Janiny Lewandowskiej – Zielona – Plac Bernardyński – Józefa Dowbora-Muśnickiego – Mostowa – Most św. Rocha – Kórnicka – Jana Pawła II – Rondo Rataje – Zamenhofa – Rondo Starołęka – Starołęcka – STAROŁĘKA

powrót: STAROŁĘKA – ... – Podgórna – Aleje Karola Marcinkowskiego – Plac Wolności – 27 Grudnia – Gwarna – św. Marcin – ... – JUNIKOWO

14   Osiedle Jana III Sobieskiego Górczyn b.d. 25 min 14 Konstal 105Na
Moderus Alfa
Solaris Tramino
Linia zwykła
Przebieg linii: OS. SOBIESKIEGOTrasa PSTGłogowskaGÓRCZYN
15   Osiedle Jana III Sobieskiego Budziszyńska b.d. 38 min 23/25 Konstal 105Na
Solaris Tramino
Linia o zwiększonej częstotliwości kursowania w godzinach szczytu
Przebieg linii: OS. SOBIESKIEGOTrasa PST – Franklina Roosevelta – Rondo Kaponiera – Franklina Roosevelta – Bukowska – Grunwaldzka – Rondo Jana Nowaka-Jeziorańskiego – Grunwaldzka – BUDZISZYŃSKA
16   Osiedle Jana III Sobieskiego Franowo 27,6 34 min 22
Konstal 105Na
Solaris Tramino
Moderus Beta
Moderus Gamma
Linia o zwiększonej częstotliwości kursowania  
Przebieg linii: OS. SOBIESKIEGO – Trasa PST – Franklina Roosevelta – Most TeatralnyAleksandra FredryGwarnaśw. MarcinAleje Karola Marcinkowskiego – Podgórna – por. Janiny Lewandowskiej – Zielona – Plac Bernardyński – Józefa Dowbora-Muśnickiego – Mostowa – Most św. Rocha – Kórnicka – Trasa Kórnicka – PiaśnickaFRANOWO

powrót: FRANOWO – ... – Podgórna – Aleje Karola Marcinkowskiego – Plac Wolności – 27 Grudnia – Aleksandra Fredry – ... – OS. SOBIESKIEGO

17   Ogrody Starołęka b.d. 43 min 27/28 Moderus Beta
Siemens Combino

Konstal 105Na

Linia zwykła
Przebieg linii: OGRODYJana Henryka Dąbrowskiego – Most Teatralny – Aleksandra Fredry – Seweryna Mielżyńskiego – Plac Cyryla Ratajskiego23 LutegoPlac Wielkopolski – Wolnica – Małe Garbary – Ewarysta Estkowskiego – Most Bolesława Chrobrego – Prymasa Stefana Wyszyńskiego – Most Mieszka I – Prymasa Stefana Wyszyńskiego – Rondo ŚródkaJana Pawła II – Trasa Kórnicka – ChartowoŻegrzeRondo Żegrze – Hetmańska – Rondo Starołęka – Starołęcka – STAROŁĘKA
18   Franowo Ogrody 19,8 36 min 23/24 Duewag GT8ZR
Moderus Beta
Moderus Gamma
Linia zwykła  
Przebieg linii: FRANOWO – Piaśnicka – Trasa Kórnicka – Jana Pawła II – Rondo Rataje – Bolesława KrzywoustegoMost Królowej Jadwigi – Królowej Jadwigi – Stanisława Matyi – Most Dworcowy – Franklina Roosevelta – Rondo Kaponiera – Franklina Roosevelta – Jana Henryka Dąbrowskiego – OGRODY
201   Osiedle Jana III Sobieskiego Osiedle Jana III Sobieskiego (linia okólna) b.d 67min 45 Solaris Tramino
Moderus Beta
Moderus Gamma
Linia nocna Nie kursuje w nocy z poniedziałku na wtorek, w noce z piątku na

sobotę zwiększona częstotliwość kursowania.

Przebieg linii: OS. SOBIESKIEGOTrasa PSTGłogowskaFranklina Roosevelta – Aleksandra Fredry- Gwarna – św. Marcin – Aleje Karola Marcinkowskiego – Podgórna – por. Janiny Lewandowskiej – Zielona – Plac Bernardyński – Józefa Dowbora-Muśnickiego – Mostowa – Most św. Rocha – Kórnicka – Trasa Kórnicka – Chartowo – Żegrze – Rondo Żegrze – Hetmańska – Ludwika Zamenhoffa – Jana Pawła II – Kórnicka – Most św. Rocha – Mostowa – Józefa Dowbora-Muśnickiego – Plac Bernardyński – Zielona – por. Janiny Lewandowskiej – Podgórna – Aleje Karola Marcinkowskiego – Plac Wolności – 27 Grudnia – Aleksandra Fredry – Franklina Roosevelta – trasa PST – OS. SOBIESKIEGO

Remonty i zamknięciaEdytuj

Podczas remontów i zamknięć występuje konieczność reorganizacji siatki połączeń.

W Poznaniu stosowane są następujące praktyki:

  1. Czasowa zmiana trasy sygnalizowana poprzez tablice elektroniczne – nazwa końcówki naprzemiennie z napisem „Trasa zmieniona”;
  2. Zawieszenie linii;
  3. Uruchomienie linii wahadłowych 2X (gdzie X oznacza liczbę, np. 21) obsługiwanych taborem dwukierunkowym (Düwag GT8ZR, Konstal 105NaDK lub Moderus Beta MF 22 AC BD);
  4. Linie autobusowe „za tramwaj” TX (gdzie X oznacza liczbę, np. T1). Kursują one od miejsca zamknięcia do najbliższego węzła przesiadkowego.

Spis pętli tramwajowychEdytuj

 
Pętla Osiedle Lecha, zdjęcie z 2000 roku
 
Pętla Połabska

Używane liniowoEdytuj

Nazwa pętli/miejsce Numery linii Położenie geograficzne Uwagi
Budziszyńska 15 52°23′17,88″N 16°50′51,35″E/52,388300 16,847597
Dębiec 2, 9, 10 52°22′21,91″N 16°54′12,39″E/52,372753 16,903442
Franowo 1, 16, 18 52°22′54″N 17°00′03″E/52,381667 17,000833 W bezpośrednim sąsiedztwie zajezdni tramwajowej
Górczyn 3, 5, 8, 14 52°22′52,22″N 16°52′49,69″E/52,381172 16,880469 W pobliżu stacji kolejowej Poznań Górczyn
Junikowo 1, 6, 13 52°23′00,21″N 16°50′02,13″E/52,383392 16,833925
Miłostowo 6, 8 52°24′35,85″N 17°00′10,31″E/52,409958 17,002864 w pobliżu Cmentarza Komunalnego Miłostowo
Ogrody 2, 7, 17, 18 52°25′00,40″N 16°52′59,73″E/52,416778 16,883258 Pętla położona przy placu Waryńskiego
Os. Sobieskiego 12, 14, 15, 16, 201 52°27′51,00″N 16°55′01,84″E/52,464167 16,917178 Północna pętla PST
Piątkowska 9, 11 52°26′30,08″N 16°54′40,92″E/52,441689 16,911367
Połabska 4, 10 52°26′05,73″N 16°55′54,06″E/52,434925 16,931683 Poprzednie nazwy: Serbska
Starołęka 4, 11, 12, 13, 17 52°22′05,84″N 16°55′55,16″E/52,368289 16,931989 Poprzednie nazwy: Starołęka Dworzec
Stomil 5 52°22′34,94″N 16°56′25,67″E/52,376372 16,940464 Nieużywana w latach 1978–1992
Wilczak 3 52°25′38,48″N 16°56′46,36″E/52,427356 16,946211 Nieużywana w weekendy, święta oraz w wakacje
Zawady 7 52°24′48,24″N 16°57′28,55″E/52,413400 16,957931

Pętle używane okazjonalnieEdytuj

Nazwa pętli/miejsce Położenie geograficzne Uwagi
Gwarna 52°24′27,89″N 16°55′16,41″E/52,407747 16,921225 dawniej Lampego
al. Marcinkowskiego 52°24′26,06″N 16°55′43,85″E/52,407239 16,928847  
Rondo Rataje 52°23′45,82″N 16°56′56,22″E/52,396060 16,948950 uliczna
Towarowa 52°24′13,46″N 16°54′59,26″E/52,403740 16,916460 uliczna
Rondo Kaponiera 52°24′31,10″N 16°54′45,72″E/52,408640 16,912700
Rynek Wildecki 52°23′37,50″N 16°55′16,86″E/52,393750 16,921350 uliczna
Rynek Jeżycki 52°24′44,06″N 16°54′13,86″E/52,412240 16,903850 uliczna
Dworzec Zachodni 52°25′38,48″N 16°56′46,36″E/52,427356 16,946211 południowa pętla PST
Plac Wielkopolski 52°24′37,1″N 16°55′53,8″E/52,410300 16,931600 uliczna

Pętle (końcówki) nieistniejąceEdytuj

  • Bolkowicka – zastąpiona przez pętlę Budziszyńska
  • Droga Dębińska (przystanek Łęgi Dębińskie) – nieistniejąca mijanka końcowa i tory odstawcze w okolicy kąpieliska warciańskiego, w 1959 likwidacja przewozów pasażerskich, w 1974 likwidacja torowiska
  • Dworzec Główny PKP – zlikwidowana w 1970 r.
  • Ostrów Tumski (mijanka) – zachowany krótki odcinek torów
  • Garbary/Północna
  • Garbary/Woźna
  • Polna (na Jeżycach)
  • Rondo Rataje (od 1952 r. mijanka końcowa dla pierwszej linii przeprowadzonej na prawy brzeg Warty, na przełomie lat 70. i 80. wykorzystywana jako tory odstawcze – „zajezdnia nocna”) zlikwidowana w latach 90.
  • Osiedle Lecha – rozebrana po wybudowaniu trasy tramwajowej w tunelu na Franowo w 2012 roku
  • Sczanieckiej/Bogusławskiego na Łazarzu – zachowany trójkąt do zawracania, odcięty od reszty sieci tramwajowej w roku 1973
  • Os. Warszawskie – zlikwidowana w 1974 r. po przedłużeniu trasy do Miłostowa
  • Plac Spiski – zlikwidowana po przedłużeniu trasy do ul. Wołyńskiej w 1924 r.
  • Małopolska/Wołyńska – zlikwidowana po przedłużeniu trasy do Bonina, zachowana poczekalnia tramwajowa
  • Winiary (przy kościele św. Stanisława Kostki) – zlikwidowana po przedłużeniu trasy do ul. Obornickiej (dzisiejszej Piątkowskiej)
  • Golęcin (przy CSWLąd) – zlikwidowana w 1974 roku, z nieznanych powodów[32]
  • Madalińskiego / Pamiątkowa

Torowiska nieużywaneEdytuj

 
Tory przy ulicy Towarowej (październik 2010)
  • łuk z Górnej Wildy w zachodnią część Królowej Jadwigi,
  • łuk z Wierzbięcic we wschodnią część Królowej Jadwigi,
  • łuk z Kraszewskiego we wschodnią część Dąbrowskiego,
  • łuk z Dąbrowskiego w północną część Roosevelta,
  • łuk z Przybyszewskiego we wschodnią część Dąbrowskiego,
  • łuki na Rondzie Nowaka-Jeziorańskiego z Przybyszewskiego na zachód w Grunwaldzką i z Reymonta w Grunwaldzką na wschód,
  • łuki z zachodniej części Hetmańskiej na północ i południe w Głogowską oraz ze wschodniej części Hetmańskiej w południową część Głogowskiej,
  • wszystkie trzy istniejące łuki na skrzyżowaniu 28 czerwca 1956 r. z Hetmańską
  • tory ze Zwierzynieckiej do zajezdni przy Gajowej,
  • łącznik z Gwarnej w Mielżyńskiego,
  • ślepy tor na pętli na Miłostowie,
  • łączniki na trasie PST,
  • południowa pętla trasy PST przy Dworcu Zachodnim (wyłączona czasowo)

Odcięte od sieci, bez trakcjiEdytuj

 
Torowisko przy ulicy Sczanieckiej (wrzesień 2011)

W nawiasach podano daty likwidacji torowisk.

  • ul. św. Marcin – zachowany odcinek od ul. Ratajczaka do al. Marcinkowskiego; ruch odbywa się torem północnym, którym pierwotnie tramwaje jeździły w drugą stronę,
  • ul. Dziekańska (katedra),
  • ul. Sczanieckiej i Bogusławskiego (zlikwidowane w 1935[33], ponownie włączone w 1965[34], zlikwidowane 1973[35]),
  • ul. Dworcowa, pod asfaltem (1970[33]),
  • ul. Zielona (fragment),
  • torowisko na terenie byłej zajezdni Gajowa,
  • tory odstawcze przy pętli Budziszyńska,
  • mijanka końcowa przy ulicy Krzywoustego przy Rondzie Rataje (zachowana pod ziemią),

Torowiska zlikwidowaneEdytuj

W nawiasach podano daty likwidacji torowisk.

Skrzyżowania z torami kolejowymiEdytuj

 
Odcięty tor kolejowy dawnej Średzkiej Kolei Powiatowej, który przecinając ulicę Starołęcką prowadził do zakładów Stomil-Poznań i Polleny-Lechii (2014)
Miejsce Stan Położenie geograficzne
Trasa Kórnicka[a] Zlikwidowane w pierwszej połowie lat 90. XX wieku 52°23′33″N 16°58′14″E/52,392500 16,970556
ul. Warszawska[b] Zlikwidowane 52°24′32″N 16°57′47″E/52,408889 16,963056
ul. Starołęcka Zlikwidowane 52°22′25″N 16°56′14″E/52,373611 16,937222
ul. Głogowska Zlikwidowane 28 lipca 2012, w trakcie budowy przedłużenia trasy PST 52°24′03″N 16°54′26″E/52,400833 16,907222
Zajezdnia przy ul. Fortecznej[c] Istnieje, obecnie nie jest użytkowane 52°22′02″N 16°56′01″E/52,367222 16,933611

Planowana rozbudowaEdytuj

W Poznaniu planuje się znaczną rozbudowę sieci torowisk, choć część propozycji nie wyszła jeszcze z fazy koncepcji[38]:

  • przedłużenie trasy tramwajowej z pętli „Ogrody” przy ul. Dąbrowskiego do ul. Polskiej i budowa nowego dworca autobusowo-tramwajowego „Aleja Polska” (ulicą Nowina),
  • przedłużenie trasy tramwajowej z pętli „Zawady” przez ul. Zawady i Główną do stacji kolejowej Poznań Wschód[39],
  • przedłużenie trasy tramwajowej z pętli „Dębiec” przez ul. 28 Czerwca 1956 r. do projektowanego zintegrowanego węzła przesiadkowego „Klin Dębiecki”[40][41].
  • przedłużenie trasy tramwajowej z pętli „Górczyn” przez ul. Głogowską na Fabianowo,
  • budowa trasy przez ul. Ratajczaka, pl. Wolności i ul. 3 maja do Pl. Cyryla Ratajskiego,
  • budowa trasy do os. Kopernika w ciągu ulic Arciszewskiego i Pogodnej[42] oraz trasy w ciągu Szpitalnej i Grochowskiej,
  • budowa trasy od ronda Żegrze do ul. Falistej na Starołęce (w sierpniu 2015 miasto ogłosiło, że linia ma powstać do 2019[43]),
  • budowa trasy tramwajowej wzdłuż ul. Garbary, Szelągowskiej i Naramowickiej na Naramowice (w dalszej perspektywie Morasko[44]) z połączeniem z istniejącą już trasą przy ul. Wilczak,
  • przedłużenie trasy z pętli „Junikowo” do Plewisk do okolic ul. Kolejowej, z uwzględnieniem węzła przesiadkowego w rejonie stacji Poznań Junikowo[45].
  • budowa trasy odchodzącej od ul. Grochowskiej ul. Marcelińską do osiedla mieszkaniowego na rogu ul. Wałbrzyskiej lub – w drugim wariancie – przez kompleks biurowców Business Garden do okolicy centrum handlowego King Cross Marcelin[46].


Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Skrzyżowanie z normalnotorową bocznicą ŚKP.
  2. Na skrzyżowaniu z ul. św. Michała.
  3. Połączenie z bocznicą kolejową przy stacji Poznań Starołęka.

PrzypisyEdytuj

  1. I love MPK. MPK Poznań, 2015-02-14. [dostęp 2017-03-17].
  2. Historia poznańskiej komunikacji (pol.). kmpk.cba.pl. [dostęp 2019-05-25].
  3. Linia tramwajowa nr 201 (pol.). Poznańska Wiki. [dostęp 2019-05-25].
  4. Piotr Dutkiewicz: Tramwaje w Poznaniu. Poznań: 2005, s. 214–219. ISBN 83-920784-1-1.
  5. KaT: MPK: 105N do lamusa, Helmuty zostają (pol.). epoznan.pl, 2011-06-29. [dostęp 2011-07-05].
  6. Startuje tramwaj na Naramowice. Umowa podpisana, inforail.pl [dostęp 2018-11-22] (pol.).
  7. Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu: Umowa na budowę trasy tramwajowej na ul. Unii Lubelskiej podpisana (pol.). 2019-07-11. [dostęp 2019-11-10].
  8. Stan taboru tramwajowego (stan na 31.12.2018 r.). MPK Poznań, 2018-12-31. [dostęp 2019-05-01].
  9. Administrator, W niedzielę pożegnaliśmy „Helmuty”, http://www.mpk.poznan.pl [dostęp 2019-12-02] (pol.).
  10. Jednokierunkowe Moderusy Gamma w komplecie! – Modertrans Poznań Sp. z o.o., www.modertrans.pl [dostęp 2019-08-02].
  11. Debiut dwukierunkowego Moderusa Gamma – Modertrans Poznań Sp. z o.o., www.modertrans.pl [dostęp 2019-08-02].
  12. Tramwaj konny Herbrand. MPK Poznań. [dostęp 2017-03-18].
  13. Modertrans prezentuje odbudowany wagon Carl Weyer z 1905 r.. rynek-kolejowy.pl. [dostęp 2015-05-17].
  14. a b c d e f g h i j k Klub Miłośników Pojazdów Szynowych w Poznaniu – Tabor. KMPS. [dostęp 2017-03-18].
  15. a b Poznań: odbudowują pierwszy tramwaj elektryczny!. epoznan.pl, 2015-07-16. [dostęp 2017-03-18].
  16. Wagon S2D – Klub Miłośników Pojazdów Szynowych w Poznaniu. [dostęp 2017-03-18].
  17. Wagon KSW – Klub Miłośników Pojazdów Szynowych w Poznaniu. [dostęp 2017-03-18].
  18. a b Typ N. MPK Poznań. [dostęp 2017-03-18].
  19. 102N „Kanciak”. MPK Poznań. [dostęp 2017-03-18].
  20. GT6. MPK Poznań. [dostęp 2017-03-18].
  21. 3G „holender”. MPK Poznań. [dostęp 2017-03-18].
  22. MPK żegna się z „Helmutami”. epoznan.pl. [dostęp 2019-11-10].
  23. Administrator, W niedzielę pożegnaliśmy „Helmuty”, http://www.mpk.poznan.pl [dostęp 2019-12-02] (pol.).
  24. 105N/2. MPK Poznań. [dostęp 2017-03-18].
  25. 118N (Puma). MPK Poznań. [dostęp 2017-03-18].
  26. Düwag GT8S, Düwag/MPK (warsztaty własne) GT8C. [dostęp 2017-03-18].
  27. Jan Wojcieszak: 120 lat komunikacji miejskiej w Poznaniu. Poznań: Wydawnictwo Miejskie, 2000, s. 86. ISBN 83-87847-27-5.
  28. Komunikacja miejska: poznańska komunikacja (pol.).
  29. Sprawozdania. „Kronika Miasta Poznania”. 2/1987, s. 130. Wydawnictwo Miejskie (pol.). 
  30. http://www.mpk.poznan.pl/aktualnosci/2151-ostatecznie-opuscilismy-budziszyska MPK Poznań: Ostatecznie opuściliśmy Budziszyńską.
  31. Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne – Franowo: nowy dom dla tramwajów oficjalnie otwarty! (pol.). 2014-05-12. [dostęp 2014-06-02].
  32. Piotr Dutkiewicz: Tramwaje w Poznaniu. Wyd. 1. Poznań: KOLPRESS, 2005, s. 71. ISBN 839207841-1. Cytat: 9 listopada „dziewiątka” przestała dojeżdżać przez ul. Wojska Polskiego do Golęcina i skierowana została, razem z „jedenastką” na Winiary. Podobno likwidacja ta narzucona została Poznaniowi odgórnie, jednak żadne dokumenty tego nie potwierdzają, podobnie jak nikt nie potrafił i nie potrafi do dziś podać wiarygodnego uzasadnienia tej decyzji.
  33. a b 120 lat komunikacji 2000 ↓, s. 44.
  34. a b 120 lat komunikacji 2000 ↓, s. 71.
  35. a b c d 120 lat komunikacji 2000 ↓, s. 80.
  36. a b 120 lat komunikacji 2000 ↓, s. 86.
  37. 120 lat komunikacji 2000 ↓, s. 62.
  38. http://www.mpu.pl/studium2008/studium/B_TOM2_Kierunki/C_II_Czesc_ogolna/Zalaczniki_graficzne/08_transport/02_tramwaj_zaplecze_dworce_kierunki.pdf Miejska Pracownia Urbanistyczna: Kierunki rozwoju systemu transportowego – sieć tramwajowa, węzły integracji, zaplecze transportu miejskiego.
  39. ZDM: Trwa budowa wiaduktu nad projektowaną ulicą Nowe Zawady.
  40. Trasa tramwajowa na Klin Dębiecki: Podpisano umowę na wykonanie koncepcji funkcjonalno-przestrzennej (pol.). ztm.poznan.pl. [dostęp 2018-10-13].
  41. Klin Dębiecki – Konsultacje Społeczne (pol.). Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu. [dostęp 2019-06-25].
  42. Copernicus – tramwaj na Kopernika (pol.). [dostęp 2018-11-09].
  43. Nowa trasa tramwajowa na Falistą. poznan.wyborcza.pl. [dostęp 2017-11-27].
  44. Tramwaj na Naramowice. poznan.wyborcza.pl. [dostęp 2017-11-27].
  45. Tramwajem aż do Plewisk? Jest taka propozycja. epoznan.pl. [dostęp 2017-11-27].
  46. Miasto chce budować kolejną nową trasę tramwajową: na Marcelin, epoznan.pl [dostęp 2019-06-17] (ang.).

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj