Otwórz menu główne

Tuchowicz

wieś w województwie lubelskim

Tuchowiczwieś (dawniej miasto) w Polsce, położona w województwie lubelskim, w powiecie łukowskim, w gminie Stanin[4][3].

Tuchowicz
Kościół parafialny św. Magdaleny
Kościół parafialny św. Magdaleny
Państwo  Polska
Województwo lubelskie
Powiat łukowski
Gmina Stanin
Liczba ludności (2012) 485[1]
Strefa numeracyjna 25
Kod pocztowy 21-421[2]
Tablice rejestracyjne LLU
SIMC 0689763[3]
Położenie na mapie gminy Stanin
Mapa lokalizacyjna gminy Stanin
Tuchowicz
Tuchowicz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Tuchowicz
Tuchowicz
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Tuchowicz
Tuchowicz
Położenie na mapie powiatu łukowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu łukowskiego
Tuchowicz
Tuchowicz
Ziemia51°53′24″N 22°13′22″E/51,890000 22,222778

Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Marii Magdaleny.

Tuchowicz uzyskało lokację miejską w 1430 roku, zdegradowany w 1821 roku[5]. Do 1954 roku istniała gmina Tuchowicz. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa siedleckiego.

PołożenieEdytuj

Tuchowicz znajduje się na szlaku łączącym Łuków z Żelechowem; 12 km od Łukowa, 42 km od Siedlec i 115 km od Warszawy. Leży w zach. części Równiny Łukowskiej, nad rzeczką Bystrzycą[6] i małym ciekiem, jej prawym dopływem, którego dolinka otacza miejscowość od strony zachodniej i południowej[7]. Zabudowa mieszkalna i gospodarcza zajmuje obszar 19 ha. Sąsiaduje ze wsiami: Józefów, Stanin (siedziba gminy), Anonin i Celiny. Większość rodzin utrzymuje się z rolnictwa. Miejscowość posiada zespół szkół (szkołę podstawową i gimnazjum), przedszkole, bibliotekę publiczną oraz urząd pocztowy.

NazwaEdytuj

Najstarsze zapisy o Tuchowiczu pochodzą z roku 1350-51, wówczas zapisano go jako Tanczcovicz, następne w latach 1354-1355 jako Tuczcovicz, i kolejno: Thuchowicz (1430), Thuchowyecz (1470) i Tuchovidz (1540). Na podstawie tychże zapisów trudno dokładnie ustalić pochodzenie nazwy. Miejscowe tradycyjne tłumaczenia wyprowadzające nazwę np. ze zbitki słów "Tu – chów – owiec", są bez wątpienia nieprawdziwe. Według Czesława Kosyla pierwsze zapisy nazwy są zniekształcone, bo najprawdopodobniej brzmiała ona Tuchowic, co potwierdza zapis z 1544 roku: Tuchovidz. Onomastyka wyjaśnia, że Tuchowicz jest nazwą dzierżawczą od słowiańskiego imienia złożonego Tuchowit (rdzeń Tuch-, który występuje w pierwszym członie imienia, zachował się w wyrazie o-tuch-a) utworzoną za pomocą przyrostka -jь. Sufiks ten spowodował przejście twardego t w miękką dawniej spółgłoskę c.

Integralne części wsiEdytuj

Integralne części wsi Tuchowicz[4][3]
SIMC Nazwa Rodzaj
0689770 Próchnica część wsi
0689786 Tuchowicz kolonia

HistoriaEdytuj

Tuchowicz powstał prawdopodobnie około XIII wieku. Pierwsza wzmianka o istniejącej już parafii w Tuchowiczu pochodzi z 1350–1351 r. Nie wiadomo, kto był pierwszym właścicielem grodu, którego ślady zachowały się do dziś w osadzie "Zameczek" koło Tuchowicza. W XIV wieku właścicielami byli Kanimirowie. Nazwisko to wydaje się pasować bardziej do imienia, ale skąpe źródła podają Kanimier, co w opracowaniach odczytano jako nazwisko. Ród Kanimirów herbu Abdank wymarł prawdopodobnie w XVI-XVII w.

Dnia 26 czerwca 1430 r. król Władysław Jagiełło przeniósł wieś Tuchowicz na prawa miejskie magdeburskie. Ustanowił jednocześnie jarmarki na św. Magdalenę (22 lipca) i na św. Galla (16 października). Wydaje się, że miasteczko Tuchowicz zostało lokowane na ziemi należącej do „starego Tuchowicza”, ale znajdującej się w pewnej odległości od niego. Siedziba właściciela miasta pozostała na dawnym miejscu, o czym świadczyłyby fragmenty cegły oraz miejscowa legenda, według której „pan zamku (w Tuchowiczu) w niedzielę, wystrzałem armatnim zapraszał plebana z Tuchowiczu na obiad, po czym wysyłał powóz”. W miejsce drewnianego grodu najprawdopodobniej powstał z czasem murowany zamek, który został zniszczony w czasie najazdu szwedzkiego.

Prawdopodobnie pod koniec XVIII w. miasteczko Tuchowicz utraciło prawa miejskie. Z całą pewnością nie posiadało ich na początku XVIII w. W XIX w. majątek Tuchowicz znalazł się w posiadaniu oficera napoleońskiego Joachima Hempla. Rodzina Hemplów zarządzała nim do parcelacji po II wojnie światowej. Ostatni właściciel Aleksy Hempel przyczynił się do założenia w Tuchowiczu straży pożarnej, mleczarni oraz zbudowania drogi brukowanej łączącej Tuchowicz z drogą Łuków – Stoczek Łukowski. Od połowy XIX w. do 1975 r. Tuchowicz był siedzibą gminy wiejskiej. W okresie międzywojennym była to jedna z najbardziej aktywnych gmin powiatu łukowskiego.

Od 1975 r. Tuchowicz jest wsią w gminie Stanin. Znajduje się w niej XIX-wieczny kościół pw. św. Marii Magdaleny, w stylu neoromańskim, fragment parku dworskiego, zaniedbany dwór Hemplów, dawny urząd gminy, plebania, szkoła oraz zabudowania straży pożarnej. Niedawno został rozebrany dawny budynek banku spółdzielczego. W okolicach miejscowości znajduje się wspomniane grodzisko, gdzie prawdopodobnie pierwotnie zlokalizowany był Tuchowicz.

PrzypisyEdytuj

  1. Strona gminy, demografia
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. a b c GUS. Rejestr TERYT
  4. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 78-79.
  6. Bystrzyca dopływ Tyśmienicy dla odróżnienia od innej rzeki w dorzeczu Wieprza nazywana jest Bystrzycą Północną. Zdzisław Michalczyk, Tadeusz Wilgat: Stosunki wodne Lubelszczyzny. Wydawnictwo UMCS, 1998, s. 52. ISBN 83-227-1148-4. Tutejsza Bystrzyca w odróżnieniu od swego prawego dopływu, Małej Bystrzycy, nazywana jest Dużą Bystrzycą lub Bystrzycą Wielką.
  7. W przeszłości jedna z rzek w tej okolicy była nazywana Stanówką. Obecnie Stanówką nazywa się ciek przepływający rowem przez Gołąbki, który uchodzi do Bystrzycy Północnej koło Ulana Dużego.


BibliografiaEdytuj

  • A. Redzik, Gdzie szumiące topole... Historia Rejonu Tuchowicko-Stanińskiego w Ziemi Łukowskiej, Zagoździe - Lublin 2000.

Linki zewnętrzneEdytuj