Turčianske Jaseno

Turčianske Jaseno – wieś (obec) na Słowacji położona w kraju żylińskim, w okręgu Martin. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z roku 1274[4].

Turčianske Jaseno
Ilustracja
Panorama wsi
Państwo  Słowacja
Kraj żyliński
Powiat Martin
Starosta Rastislav Jesenský[1]
Powierzchnia 20,464[2] km²
Wysokość 508 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

362[3]
17,69 os./km²
Nr kierunkowy 043
Kod pocztowy 038 02
Tablice rejestracyjne MT
Położenie na mapie kraju żylińskiego
Mapa lokalizacyjna kraju żylińskiego
Turčianske Jaseno
Turčianske Jaseno
Położenie na mapie Słowacji
Mapa lokalizacyjna Słowacji
Turčianske Jaseno
Turčianske Jaseno
49°01′29,2″N 18°59′36,2″E/49,024772 18,993394
Strona internetowa

PołożenieEdytuj

Wieś leży na wschodnim skraju Kotliny Turczańskiej, u podnóża zachodnich stoków Wielkiej Fatry, 2–3 km na północ od wylotu wielkofatrzańskiej Doliny Jasieńskiej.

MieszkańcyEdytuj

Według danych z dnia 31 grudnia 2010, wieś zamieszkiwało 375 osób, w tym 180 kobiet i 195 mężczyzn[5]. W 2001 roku rozkład populacji względem narodowości i przynależności etnicznej wyglądał następująco[6]:

HistoriaEdytuj

Wieś powstała z połączenia w 1973 r. dwóch oddzielnych jednostek osadniczych: Dolnego (słow. Dolné Jaseno, 500 m n.p.m.) i Górnego (słow. Horné Jaseno, 535 m n.p.m.) Jasena, położonych w dolinie Jasieńskiego Potoku (słow. Jasenský potok). Górne Jaseno było zasiedlone już w X-XI w. Najstarsza wzmianka o nim pochodzi z 1274 r. Dolne Jaseno wzmiankowane było w 1374 r. W XIV w. na terenie obydwu wsi osiedli koloniści, przybyli z różnych krain niemieckich[7].

Ród JesenskýchEdytuj

Już w XVI w. obie wsie należały do licznie rozgałęzionego rodu Jesenských. Jesenscy wiedli liczne spory z sąsiadującymi z nimi Revay’ami, jak również 100 lat trwający spór z feudalnym „państwem” z siedzibą na zamku Likawa o górną część Doliny Lubochniańskiej. Do dziejów Turca przeszedł także kuriozalny spór między mieszkańcami jednej i drugiej wsi o używanie nazwiska Jesenský. Z tych Jesenských (z Górnego Jasena) wywodził się Jan Jessenius (słow. Ján Jesenský, Ján Jesenius z Veľkého Jasena, niem. Johannes Jessenius; 1566-1621) – lekarz, filozof i polityk, rektor Uniwersytetu Karola w Pradze, stracony przed praskim Ratuszem Staromiejskim wraz z 26 innymi zwolennikami czeskiego powstania antyhabsburskiego.

ZabytkiEdytuj

  • Kościół katolicki pod wezwaniem św. Małgorzaty na wzgórzu w Górnym Jasenie. Murowany z kamienia, orientowany. Jednonawowy, z wielobocznie zamkniętym prezbiterium, bezwieżowy, kryty dwuspadowym, gontowym dachem. Pochodzi z przełomu XIII i XIV w. i stanowi klasyczny przykład wczesnogotyckich, prowincjonalnych kościołów wznoszonych w Turcu przez majstrów z kręgu strzechy budowlanej z Klasztoru pod Zniewem. Przebudowany w latach 1636–1648 w stylu renesansowym, zachował jednak swoją średniowieczną sylwetkę i szereg gotyckich detali, świadczących również o jego obronnym przeznaczeniu.
  • Kościół ewangelicko-augsburski w Górnym Jasenie, klasycystyczny, z XVIII w.
  • Szereg dawnych, drewnianych domów ziemiańskich z XVIII-XIX w.

PrzypisyEdytuj

  1. Zoznam zvolených starostov a primátorov podľa obcí, miest a mestských častí (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky, 2014. [dostęp 2017-11-09].
  2. Registre obnovenej evidencie pozemkov (słow.). Úrad geodézie, kartografie a katastra SR, 2017-08-10. [dostęp 2017-11-09].
  3. Slovakia: Žilinský kraj (ang.). W: City Population [on-line]. [dostęp 2017-11-09].
  4. Statystyki ogólne miejscowości (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-04-18)].
  5. Dane statystyczne dotyczące liczby mieszkańców (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2012-01-06].
  6. Statystyki mieszkańców na podstawie spisu statystycznego z roku 2001 (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-01)].
  7. Vavrík Bartolomej i in.: Turiec. Turistický sprievodca. wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1986.

BibliografiaEdytuj

  • Hochmuth Zdenko a kolektív: Veľká Fatra. Turistický sprievodca ČSSR č. 3, wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1980.
  • Veľká Fatra. Turistická mapa 1:50 000. Edícia turistických máp č. 121, wyd. VKÚ Harmanec 1994. ​ISBN 80-85510-41-3​.