Otwórz menu główne

Turzyca tęga[3] (Carex bigelowii) – gatunek rośliny z rodziny ciborowatych.

Turzyca tęga
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd wiechlinowce
Rodzina ciborowate
Rodzaj turzyca
Gatunek turzyca tęga
Nazwa systematyczna
Carex bigelowii Torr. ex Schwein.
Ann. Lyceum Nat. Hist. New York 1:67. 1824[2]
Synonimy

C. bigelowii subsp. hyperborea Bocher,
C. rigida var. bigelowii (Torr. ex Schwein.) Tuck.,
C.rigida subsp. inferalpina Gorodk.,
C. saxatilis var. bigelowii (Torr. ex Schwein.) Torr[2]

Morfologia. Turzyca tęga nr 1
Carex bigelowii.JPG

Rozmieszczenie geograficzneEdytuj

Gatunek arktyczno-borealny, występujący głównie w północnych regionach Ameryki Północnej, Azji i Europy. Rzadko tylko występuje bardziej na południe, na izolowanych stanowiskach w wysokich górach Europy Środkowej. W Polsce jest bardzo rzadki. Występuje tylko w Sudetach (w Karkonoszach i Masywie Śnieżnika) i w Tatrach, gdzie znany jest tylko z czterech stanowisk: Zadni Ornak i Liliowe Turnie w Tatrach Zachodnich, oraz Dolinka za Mnichem (przy Wyżnich Mnichowych Stawkach) i nad Zmarzłym Stawem Gąsienicowym w Tatrach Wysokich. Prawdopodobnie jednak w Tatrach występuje jeszcze na innych stanowiskach, które nie zostały jeszcze znalezione. W Europie i w Polsce występuje wyłącznie podgatunek Carex bigelowii subsp. rigida[4].

MorfologiaEdytuj

Łodyga
Wzniesiona, prosta lub zgięta, o wysokości 10-20 cm (jej wysokość jest taka sama jak długość liści, lub nieco większa). Roślina wytwarza grube pełzające rozłogi otulone pochwami o brunatnym kolorze[5].
Liście
Liście u nasady pędów kwiatowych i płonnych o takiej samej długości. Mają szerokość 4-6 mm, są sinozielone, zgięte i maja podwinięte brzegi[5].
Kwiaty
Rośliny jednopienne. Kwiaty zebrane w 3-4 kłosy. Na szczycie pędu kwiatowego występuje kłos męski, pozostałe boczne to kłosy żeńskie. Wszystkie kłosy są wzniesione, dolne na szypułce. Przysadki są jajowate, tępe, czarne z jaśniejszym grzbietem. Jajowate i zaokrąglone pęcherzyki są tej samej długości co przysadki. Mają bardzo krótki dzióbek, są brodawkowane, beznerwowe, górą czarniawe[5].

Biologia i ekologiaEdytuj

Rozwój
Bylina, hemikryptofit. Kwitnie zwykle na przełomie czerwca i lipca, ale czasami również pod koniec lipca. Jest wiatropylna. Rozmnaża się przez nasiona, ale również wegetatywnie – przez rozłogi tworzy liczne kolonie klonów. W ustabilizowanych populacjach rzadko obserwuje się siewki, bowiem klony osobników powstałych przez rozmnażanie wegetatywne są bardzo trwałe. Szacuje się, że okres ich trwania wynosi kilka tysięcy lat. Również nasiona cechuje bardzo duża żywotność[4].
Siedlisko
Gatunek wysokogórski, występujący wyłącznie na podłożu bezwapiennym o grubej warstwie próchnicy. Występuje zarówno na wyleżyskach, jak i na wysuszanych przez wiatr skalistych miejscach na grani[4].
Fitosocjologia
Występujący w Europie podgatunek Carex bigelowii subsp. rigida (Raf.) to takson charakterystyczny dla Ass. Carici rigidae-Festucetum airoidis i Ass. Carici rigidae-Nardetum[6].
Genetyka
Liczba chromosomów 2n = 68, 70[7]. Prowadzone poza granicami Polski badania genetyczne podgat. rigida wykazały, że wśród izolowanych często populacji z różnych gór Europy brak wyraźnego zróżnicowania genetycznego. Prowadzone w Polsce badania genetyczne populacji na Ornaku i Liliowych Turniach wykazały niewielką zmienność klonalną (zaledwie cztery genotypy klonalne na Ornaku i dwa na Błyszczu). Populacje sudeckie są znacznie bardziej zróżnicowane genetycznie (każdy osobnik stanowił odrębny genotyp)[4].
Zmienność
  • Wykazuje dużą zmienność morfologiczną. Wyróżniono 4 podgatunki[8]:
    • Carex bigelowii subsp. arctisibirica (Jurtzev) Á.Löve & D.Löve
    • Carex bigelowii subsp. dacica (Heuff.) T.V.Egorova (turzyca dacka)
    • Carex bigelowii subsp. ensifolia (Turcz. ex Gorodkov) Holub.
    • Carex bigelowii subsp. lugens (Holm) T.V.Egorova
    • Carex bigelowii subsp. rigida (Raf.) W.Schultze-Motel
  • Tworzy mieszańce z turzycą pospolita (Carex nigra)[5].

ZagrożeniaEdytuj

Według klasyfikacji IUCN gatunek zagrożony wymarciem (kategoria EN). W polskich Tatrach znany tylko z czterech stanowisk, jednak są one dość liczebne. Najbardziej zagrożone wydaje się z powodu dużego ruchu turystycznego stanowisko nad Zmarzłym Stawem, jednakże z powodu dość trudnego terenu turyści rzadko zbaczają tutaj ze szlaku. Z powodu małej atrakcyjności gatunek ten nie jest też zrywany. Stanowiska w Tatrach są monitorowane i od czasu ich odkrycia nie obserwuje się zmniejszenia ich powierzchni. Wszystkie stanowiska w Tatrach znajdują się na obszarze Tatrzańskiego Parku Narodowego i nie wymagają dodatkowej ochrony[4].

PrzypisyEdytuj

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-14].
  2. a b The Plant List. [dostęp 2017-03-21].
  3. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  4. a b c d e Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  5. a b c d Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  6. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  7. W Schultze-Motel. Carex bigelowii. „Flora von Mitteleuropa”. s. 155-156. 
  8. The Plant List. [dostęp 2017-03-21].