Twierdzenie Jordana-Höldera

twierdzenie teorii grup

Twierdzenie Jordana-Hölderatwierdzenie teorii grup zapewniające jednoznaczność konstrukcji ciągu kompozycyjnego grupy (o ile można ją przeprowadzić[a]), tzn. stwierdzające równoważność dowolnych dwóch ciągów kompozycyjnych danej grupy.

Pierwszą część twierdzenia, mianowicie niezmienniczość (co do porządku) rzędów grup ilorazowych „ciągu Jordana-Höldera” grupy skończonej, dowiódł Camille Jordan w Traité des substitutions et des équations algébriques („Traktakt o podstawieniach i równaniach algebraicznych”) z 1870 roku. Właściwe twierdzenie o jednoznaczności będące uzupełnieniem wyniku Jordana podał Otto Hölder, który pokazał w opublikowanej w Mathematische Annalen z 1889 roku pracy Zurückführung einer beliebigen algebraischen Gleichung auf eine Kette von Gleichungen („Przypisanie dowolnemu równaniu algebraicznemu ciągu równań”)[b], że same ilorazy (co do porządku) są niezależne od rozważanego ciągu. Twierdzenie Jordana-Höldera jest również prawdziwie dla pozaskończonych rosnących ciągów kompozycyjnych, ale nie pozaskończonych malejących ciągów kompozycyjnych (uzupełnienie Garretta Birkhoffa z 1934 roku)[c].

Podjęte próby uproszczenia dowodu zaowocowały nowymi wynikami – jest to dość niespotykane zjawisko w matematyce zważywszy blisko 40-letni okres od publikacji Höldera. Były to twierdzenie Schreiera z 1928 roku (dowolne dwa ciągi grupy mają równoważne zagęszczenia) oraz lemat Zassenhausa z 1934 roku, który (co tym bardziej zaskakujące) powstał z kolei w celu uproszczenia dowodu twierdzenia Schreiera[d]. W artykule przedstawiono dowód wykorzystujący oba narzędzia.

TwierdzenieEdytuj

Niech   będzie grupą z ciągiem kompozycyjnym[a]. Wówczas zachodzą

Lemat
Każdy właściwy ciąg (podnormalny) można zagęścić do ciągu kompozycyjnego,
Twierdzenie Jordana-Höldera
Dowolne dwa ciągi kompozycyjne   są równoważne (tzn. mają tę samą długość, a ich ilorazy są, w pewnym porządku, izomorficzne).

DowódEdytuj

Zobacz też: twierdzenie Schreiera.

Niech

 

będzie (podnormalnym) ciągiem właściwym   zaś

 

będzie ciągiem kompozycyjnym   Z twierdzenia Schreiera istnieją równoważne ciągi   oraz   grupy   dla których   jest zagęszczeniem   a   jest zagęszczeniem   Usuwając w   i   powtarzające się ilorazy otrzymuje się dwa równoważne ciągi właściwe, oznaczane dalej   oraz   uzyskane ciągi są zagęszczeniami   oraz   ponieważ tak   jak i   są ciągami właściwymi.

Lemat

Ciąg   jest właściwy i jest zagęszczeniem   Jednakże   nie ma zagęszczenia właściwego, ponieważ   jest ciągiem kompozycyjnym. Dlatego   jest identyczny z   Zatem   ma zagęszczenie   które jest równoważne z ciągiem kompozycyjnym   Wówczas ilorazy   izomorficzne z ilorazami kompozycyjnymi w   są bez wyjątku grupami prostymi, a   sam jest ciągiem kompozycyjnym (zgodnie z charakteryzacją ciągu kompozycyjnego). W ten sposób dowolny ciąg właściwy   grupy   ma zagęszczenie   będące ciągiem kompozycyjnym.

Twierdzenie Jordana-Höldera

Niech   również będzie ciągiem kompozycyjnym   Naśladując powyższe rozumowanie   musi być identyczne z   Wówczas   oraz   są równoważne. Zatem dowolne dwa ciągi kompozycyjne   są równoważne.

UwagiEdytuj

  1. a b Przykładowo każda grupa skończona ma ciąg kompozycyjny.
  2. W tym dziele po raz pierwszy pojawiają się grupy ilorazowe we współczesnej postaci.
  3. Wiele ważnych zastosowań algebry liniowej dotyczy skończeniewymiarowych przestrzeni liniowych; okazuje się jednak, że moduły nad większością pierścieni niebędących ciałami o skończonej długości są dość niespotykanym zjawiskiem (np. moduł nad przemiennym pierścieniem noetherowskim ma skończoną długość wtedy i tylko wtedy, gdy jest skończenie generowany i wszystkie jego ideały pierwszemaksymalne, zob. dziedzina ideałów głównych). Przykładowo pierścień   jako moduł nad sobą (tj.  -moduł; wg standardów teorii modułów można uważać go za dość mały moduł) nie ma skończonej długości. Istotnie, istnieje ściśle malejący łańcuch podmodułów   (tzn. ideałów) następującej postaci:   Jeśli   miałby skończoną długość, to długość każdego ideału tego ciągu byłaby ściśle mniejsza od długości go poprzedzającego. To zaś oznaczałoby, że istnieje nieskończony ściśle malejący łańcuch (ciąg) liczb naturalnych, co jest niemożliwe ze względu na zasadę dobrego uporządkowania (liczby naturalne są dobrze uporządkowane).
  4. Twierdzenie uogólnia się na moduły, a nawet kraty modularne (dla których zachodzi lemat Zassenhausa pociągający twierdzenie Schreiera, z którego wynika twierdzenie Jordana-Höldera).

BibliografiaEdytuj