Otwórz menu główne

Tymf (tynf) – potoczna nazwa pierwszych polskich monet, bitych ze stopu srebra z miedzią obniżającą ich wartość.

Tymfy emitowano w latach 1664-1667, początkowo w mennicach bydgoskiej i krakowskiej, później również lwowskiej. Choć deklarowany nominał tej złotówkowej monety wynosił 30 groszy[1], srebro użyte do jej produkcji miało wartość nie przekraczającą 10-15 groszy[2]. Spowodowane to było trudnościami skarbu królewskiego po potopie szwedzkim (por. boratynka).

Tymf Jana II Kazimierza Wazy z 1663

Na awersie monety widniał trzyliterowy monogram króla Jana Kazimierza "ICR" Ioannes Casimirus Rex, co ze względu na niską wartość monety złośliwie odczytywano jako Initium Calamitatis Regni – początek nieszczęść królestwa[3]. Inskrypcja DAT PRETIVM SERVATA SALVS POTIORQ METALLO EST (Cenę daje ocalenie kraju i to lepsze jest od kruszcu) miała wyjaśniać intencję, dla której władze świadomie zdecydowały się na bicie monety niepełnowartościowej[4]. Emitowanie tych monet umożliwiło dzierżawcy mennic koronnych Andrzejowi Tymfowi (Tympfowi)[5] (od którego nazwiska powstała nazwa), dopuszczenie się znacznych nadużyć, których wykrycie ostatecznie zmusiło go do ucieczki z Polski.

Moneta będąca wraz z boratynką symbolem upadku gospodarczego Rzeczypospolitej, została upamiętniona w postaci powiedzenia „dobry żart tynfa wart”. Tymfy emitowano w ogromnych ilościach, bardzo niedbale, z częstymi błędami w napisach. Rzekomo srebrna blacha mennicza była z reguły źle rozwalcowana, o nierównej powierzchni, dlatego egzemplarze starannie wybite, w pełni czytelne, są dość trudno dostępne.
W latach 17521755 tymfy bił również August III w mennicy lipskiej.[potrzebny przypis].

PrzypisyEdytuj

  1. R. Radziwonka, Kontrybucje nakładane na warszawski organizm miejski w latach 1702-1716, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio L”, vol. 13, 2015, 1, s. 122, przypis 30.
  2. D. Orzechowska, Złoty – atrybut tożsamości narodowej Polaków?, „Myśl Ekonomiczna i Polityczna”, 2010, 4 (31), s. 139, przypis nr 16.
  3. W. Konopczyński, Dzieje Polski nowożytnej, wyd. 4 krajowe, Warszawa 1999, s. 451.
  4. D. Orzechowska, Złoty – atrybut tożsamości narodowej Polaków?, „Myśl Ekonomiczna i Polityczna”, 2010, 4 (31), s. 139, przypis nr 16.
  5. W. Konopczyński, Dzieje Polski nowożytnej, Warszawa 1999, s. 445.

BibliografiaEdytuj