Typologia wód powierzchniowych

Typologia wód powierzchniowych – system klasyfikacji wód powierzchniowych. W zależności od przyjętego kryterium, tworzone są różne systemy, obejmujące często jedynie niektóre kategorie wód powierzchniowych, np. cieki lub jeziora.

Typologia Europejskiej Agencji Środowiska na potrzeby ramowej dyrektywy wodnejEdytuj

Europejska Agencja Środowiska jest ciałem opracowującym informacje o stanie środowiska w skali Europy oraz jako porównanie sytuacji w różnych krajach członkowskich. Sposób przedstawiania danych uzależniony jest od podstaw prawnych, np. dotyczy wodnych siedlisk przyrodniczych w rozumieniu dyrektywy siedliskowej lub jednolitych części wód i obszarów dorzeczy w rozumieniu ramowej dyrektywy wodnej.

W krajach Unii Europejskiej przy ustalaniu typologii wód powierzchniowych na potrzeby gospodarki wodnej stosowana jest kombinacja kryteriów. Wśród nich w przypadku rzek najpowszechniej stosowanym jest wielkość zlewni w przypadku wód płynących i średnia głębokość w przypadku stojących. Do najczęściej przyjmowanych kryteriów należą też wysokość nad poziomem morza i dominujący chemizm podłoża (geologia), a w przypadku jezior także ich powierzchnia. Inne kryteria to m.in. położenie geograficzne (ekoregion), spadek cieku, chemizm wód, typ biotyczny. Ponieważ każdy kraj członkowski może przyjąć odrębny system typologiczny, są one do siebie podobne, ale nie w pełni porównywalne. W związku z tym Europejska Agencja Środowiska po analizie typologii przedstawionych w raportach z wdrażania ramowej dyrektywy wodnej i dyrektywy siedliskowej oraz konsultacji z reprezentantami krajów członkowskich w grupie roboczej Ecostat sporządziła zgrubną typologię obejmującą stosunkowo podobne typy wyróżniane w różnych krajach[1].

1. Cieki

Numer typu Charakterystyka typu Wysokość [m n.p.m.] Wielkość zlewni [km²] Typ geologiczny podłoża
1 bardzo duże rzeki każda >10 000 dowolne
2 nizinne, krzemianowe, średnie do dużych 0–200 100–10 000 krzemianowe
3 nizinne, krzemianowe, bardzo małe do małych 0–200 ≤100 krzemianowe
4 nizinne, wapienne lub mieszane, średnie do dużych 0–200 100–10 000 wapienne lub mieszane
5 nizinne, wapienne lub mieszane, bardzo małe do małych 0–200 ≤100 wapienne lub mieszane
6 nizinne, organiczne i krzemianowe 0–200 <10 000 organiczne i krzemianowe
7 nizinne, organiczne i wapienne lub mieszane 0–200 <10 000 organiczne i wapienne lub mieszane
8 wyżynne, krzemianowe, średnie do dużych 200–800 100–10 000 krzemianowe
9 wyżynne, krzemianowe, bardzo małe do małych 200–800 ≤100 krzemianowe
10 wyżynne, wapienne lub mieszane, średnie do dużych 200–800 100–10 000 wapienne lub mieszane
11 wyżynne, wapienne lub mieszane, bardzo małe do małych 200–800 ≤100 wapienne lub mieszane
12 wyżynne, organiczne i krzemianowe 200–800 <10 000 organiczne i krzemianowe
13 wyżynne, organiczne i wapienne lub mieszane 200–800 <10 000 organiczne i wapienne lub mieszane
14 górskie, krzemianowe łącznie z organicznymi >800 <10 000 krzemianowe
15 górskie, wapienne lub mieszane >800 <10 000 wapienne lub mieszane
16 rzeki lodowcowe >200 <10 000 dowolne
17 śródziemnomorskie, nizinne, średnie do dużych, stałe 0–200 100–10 000 dowolne
18 śródziemnomorskie, wyżynne, średnie do dużych, stałe 200–800 100–10 000 dowolne
19 śródziemnomorskie, bardzo małe do małych, stałe <800 ≤100 dowolne
20 potoki śródziemnomorskie, okresowe każda <1 000 dowolne

Odmianą powyższej typologii jest typologia uwzględniająca podział cieków na podłożu organiczno-krzemianowym na małe i duże – odpowiednio typy 6a, 6b i 12a, 12b[2].

2. Jeziora

Numer typu Charakterystyka typu Wysokość [m n.p.m.] Powierzchnia [km²] Typ geologiczny podłoża Średnia głębokość/stratyfikacja
1 bardzo duże, stratyfikowane każda >100 dowolne >3/stratyfikowane
2 nizinne, krzemianowe 0–200 <100 krzemianowe >3/stratyfikowane
3 nizinne, wapienne lub mieszane, stratyfikowane 0–200 wapienne lub mieszane <100 >3/stratyfikowane
4 nizinne, wapienne lub mieszane, bardzo płytkie 0–200 wapienne lub mieszane <100 ≤3/niestratyfikowane
5 nizinne, organiczne i krzemianowe 0–200 <100 organiczne (humusowe) i krzemianowe >3/stratyfikowane
6 nizinne, organiczne i wapienne lub mieszane 0–200 <100 organiczne (humusowe) i wapienne lub mieszane >3/stratyfikowane
7 wyżynne, krzemianowe 200–800 <100 krzemianowe >3/stratyfikowane
8 wyżynne, wapienne lub mieszane 200–800 <100 wapienne lub mieszane >3/stratyfikowane
9 wyżynne, organiczne i krzemianowe 200–800 wapienne lub mieszane <100 >3/stratyfikowane
10 wyżynne, organiczne i wapienne lub mieszane 200–800 organiczne i wapienne lub mieszane <100 >3/stratyfikowane
11 górskie, krzemianowe łącznie z organicznymi >800 <100 krzemianowe >3/stratyfikowane
12 górskie, wapienne lub mieszane łącznie z organicznymi >800 <100 wapienne lub mieszane >3/stratyfikowane
13 śródziemnomorskie, małe do dużych, krzemianowe 0–800 0,5–100 krzemianowe dowolna
14 śródziemnomorskie, małe do dużych, wapienne lub mieszane 0–800 0,5–100 wapienne lub mieszane dowolna
15 śródziemnomorskie, bardzo małe 0–800 ≤0,5 dowolne <15

Typologia polskiego Ministerstwa ŚrodowiskaEdytuj

Jeden z systemów klasyfikacji wód powierzchniowych zgodny z systemem ramowej dyrektywy wodnej został opracowany w roku 2004 przez polskie Ministerstwo Środowiska, jako organ odpowiedzialny wówczas za gospodarkę wodną państwa. Jest on stosowany przy określaniu ich stanu ekologicznego, gdyż te same wartości wskaźników bioindykacyjnych (takich jak Makrofitowy Indeks Rzeczny lub wskaźniki okrzemkowe) mogą oznaczać inny stan ekologiczny różnych typów wód. W systemie tym wody podzielone są na 4 kategorie (naturalne cieki, jeziora, wody przejściowe i wody przybrzeżne). Wody z każdej kategorii podzielone są na typy z przypisanym numerem. Wśród kryteriów podziału jest umiejscowienie w systemie regionalizacji fizycznogeograficznej, wysokość bezwzględna, rozmiar zlewni i jej wpływ (współczynnik Schindlera powyżej 2 – duży wpływ, poniżej 2 – mały wpływ), powierzchniowe utwory geologiczne (zwłaszcza zawartość wapnia), zasolenie itp[3].

Klasyfikację tę przedstawia poniższy spis[4]:

1. Cieki naturalne

Typ cieków

Kod typu

Typ nieokreślony (w 2011 r. uściślono, że chodzi o kanały i zbiorniki zaporowe[5])

0

Krajobraz górski

Potok tatrzański krzemianowy

1

Potok tatrzański węglanowy

2

Potok sudecki

3

Krajobraz wyżynny

Potok wyżynny krzemianowy z substratem gruboziarnistym – zachodni

4

Potok wyżynny krzemianowy z substratem drobnoziarnistym – zachodni

5

Potok wyżynny węglanowy z substratem drobnoziarnistym na lessach i lessopodobnych

6

Potok wyżynny węglanowy z substratem gruboziarnistym

7

Mała rzeka wyżynna krzemianowa – zachodnia

8

Mała rzeka wyżynna węglanowa

9

Średnia rzeka wyżynna – zachodnia

10

Potok wyżynny krzemianowy z substratem gruboziarnistym – wschodni

11

Potok fliszowy

12

Mała rzeka wyżynna krzemianowa – wschodnia

13

Mała rzeka fliszowa

14

Średnia rzeka wyżynna – wschodnia

15

Krajobraz nizinny

Potok nizinny lessowy lub gliniasty

16

Potok nizinny piaszczysty

17

Potok nizinny żwirowy

18

Rzeka nizinna piaszczysto-gliniasta

19

Rzeka nizinna żwirowa

20

Wielka rzeka nizinna

21

Rzeka przyujściowa pod wpływem wód słonych

22

Niezależne od ekoregionów

Potok lub strumień na obszarze będącym pod wpływem procesów torfotwórczych

23

Mała i średnia rzeka na obszarze będącym pod wpływem procesów torfotwórczych

24

Ciek łączący jeziora

25

Ciek w dolinie wielkiej rzeki nizinnej

26

2. Jeziora (dotyczy jedynie jezior o powierzchni ponad 50 ha)

Typ jeziora

Kod typu

Niż Środkowopolski

Jezioro o niskiej zawartości wapnia, stratyfikowane

1a

Jezioro o niskiej zawartości wapnia, niestratyfikowane

1b

Jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o małym wypływie zlewni, stratyfikowane

2a

Jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o małym wypływie zlewni, niestratyfikowane

2b

Jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o dużym wypływie zlewni, stratyfikowane

3a

Jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o dużym wypływie zlewni, niestratyfikowane

3b

Jezioro przymorskie, pod wpływem wód słonych

4

Niziny Wschodniobałtycko-Białoruskie

Jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o małym wypływie zlewni, stratyfikowane

5a

Jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o małym wypływie zlewni, niestratyfikowane

5b

Jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o dużym wypływie zlewni, stratyfikowane

6a

Jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o dużym wypływie zlewni, niestratyfikowane

6b

Równiny Poleskie

Jezioro o wysokiej zawartości wapnia, stratyfikowane

7a

Jezioro o wysokiej zawartości wapnia, niestratyfikowane

7b

3. Wody przejściowe

Typ wód

Kod typu

Ujściowy z substratem piaszczystym

1

Lagunowy z substratem mułowym i piaszczystym

2

Zatokowy z substratem piaszczystym, okresowo stratyfikowany

3

Zatokowy z substratem ilasto-mulistym

4

Zalewowy z substratem piaszczystym i mulistym

5

4. Wody przybrzeżne

Typ wód

Kod typu

Mierzejowy

1

Otwarte wybrzeże z klifami i substratem piaszczystym

2

Otwarte wybrzeże z substratem piaszczystym z brzegiem wydmowym

3

Typologia zespołu LAWAEdytuj

W Niemczech w gospodarce wodnej stosowana jest ogólnokrajowa typologia zespołu LAWA.

1. Cieki[6]

Typ cieków

Kod typu

Typ nieokreślony (w 2011 r. uściślono, że chodzi o kanały i zbiorniki zaporowe[7])

0

Region alpejski i podalpejski

Fließgewässer der Alpen (cieki alpejskie)

1

Fließgewässer des Alpenvorlandes (cieki podalpejskie)

2

Fließgewässer der Jungmoräne des Alpenvorlande (cieki młodoglacjalnego obszaru podalpejskiego)

3

Große Flüsse des Alpenvorlandes (duże rzeki podalpejskie)

4

Krajobraz wyżynny (Średniogórze Niemieckie)

Grobmaterialreiche, silikatische Mittelgebirgsbäche (potok wyżynny krzemianowy z substratem gruboziarnistym

5

Feinmaterialreiche, silikatische Mittelgebirgsbäche (potok wyżynny krzemianowy z substratem drobnoziarnistym)

5.1

Feinmaterialreiche, karbonatische Mittelgebirgsbäche (potok wyżynny węglanowy z substratem drobnoziarnistym)

6

Grobmaterialreiche, karbonatische Mittelgebirgsbäche (potok wyżynny węglanowy z substratem gruboziarnistym)

7

Silikatische, fein- bis grobmaterialreiche Mittelgebirgsflüsse (rzeka wyżynna krzemianowa)

9

Karbonatische, fein- bis grobmaterialreiche Mittelgebirgsflüsse (rzeka wyżynna węglanowa)

9.1

Große Flüsse des Mittelgebirges (duża rzeka wyżynna)

9.2

Kiesgeprägte Ströme (bardzo duża rzeka żwirowa)

10

Krajobraz nizinny (Nizina Północnoniemiecka)

Sandgeprägte Tieflandbäche (potok nizinny piaszczysty)

14

Sand- und lehmgeprägte Tieflandflüsse (rzeka nizinna piaszczysto-gliniasta)

15

Groß Sand- und lehmgeprägte Tieflandflüsse (duża rzeka nizinna piaszczysto-gliniasta)

15_g

Kiesgeprägte Tieflandbäche (potok nizinny żwirowy)

16

Kiesgeprägte Tieflandflüsse (rzeka nizinna żwirowa)

17

Löss-lehmgeprägte Tieflandbäche (potok nizinny lessowo-gliniasty)

18

Sandgeprägte Ströme (bardzo duża rzeka piaszczysta)

20

Marschengewässer (ciek marszowy)

22

Rückstau- bzw. brackwasserbeeinflusste Ostseezuflüsse (rzeka pod wpływem wód Bałtyku)

23

Niezależne od ekoregionów

Organisch geprägte Bäche (potok torfowiskowy)

11

Organisch geprägte Flüsse (rzeka torfowiskowa)

12

Kleine Niederungsfließgewässer in Fluss- und Stromtälern (mały ciek w dolinie większej rzeki)

19

Seeausflussgeprägte Fließgewässer (ciek łączący jeziora)

21

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Anne Lyche Solheim i inni, European Freshwater Ecosystem Assessment: Cross-walk Between the Water Framework Directive and Habitats Directive Types, Status and Pressures, 2015, s. 24-27 (ang.).
  2. Anne Lyche Solheim i inni, A new broad typology for rivers and lakes in Europe: Development andapplication for large-scale environmental assessments, „Science of The Total Environment”, 697, 2019, s. 134043, DOI10.1016/j.scitotenv.2019.134043 (ang.).
  3. Hanna Soszka (red.): Wdrażanie Ramowej Dyrektywy Wodnej w Polsce w latach 2004–2006.
  4. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 lipca 2009 r. w sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego jednolitych części wód powierzchniowych Dz.U. z 2009 r. nr 122, poz. 1018
  5. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 listopada 2011 r. w sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego jednolitych części wód powierzchniowych Dz.U. z 2011 r. nr 258, poz. 1549
  6. Die deutsche Fließgewässertypologie. Zweite Überarbeitung der Steckbriefe der Fließgewässertypen [pdf], 2018, s. 8 (niem.).
  7. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 listopada 2011 r. w sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego jednolitych części wód powierzchniowych Dz.U. z 2011 r. nr 258, poz. 1549