USS Olympia (C-6)

amerykański krążownik pancernopokładowy

USS Olympiaamerykański krążownik pancernopokładowy z końca XIX wieku, pojedynczy okręt swojego typu, zachowany jako okręt-muzeum. Klasyfikowany jako krążownik I klasy. Służył bojowo podczas wojny amerykańsko-hiszpańskiej, biorąc udział w bitwie w Zatoce Manilskiej, a następnie służył podczas I wojny światowej.

USS Olympia
Ilustracja
USS „Olympia” w 1902
Klasa

krążownik pancernopokładowy

Typ

pojedynczy okręt

Historia
Stocznia

Union Iron Works w San Francisco Stany Zjednoczone

Położenie stępki

17 czerwca 1891

Wodowanie

5 listopada 1892

 US Navy
Nazwa

Olympia (C-6)

Wejście do służby

5 lutego 1895

Wycofanie ze służby

9 grudnia 1922

Los okrętu

okręt-muzeum

Dane taktyczno-techniczne
Wyporność

5865 t normalna

Długość

104,88 m

Szerokość

16,18 m

Zanurzenie

7,57 m

Materiał kadłuba

stal

Napęd
2 maszyny parowe VTE o łącznej mocy 17 131 KM, 2 śruby, 6 kotłów
Prędkość

20 węzłów

Uzbrojenie
2 działa 203 mm (2×II)
10 dział 127 mm
14 dział 57 mm
6 dział 37 mm
Wyrzutnie torpedowe

6 kal. 457 mm

Opancerzenie
pokład do 120 mm
kazamaty 102 mm
wieża dowodzenia 127 mm
Załoga

447

Projekt i budowaEdytuj

W ciągu kilku lat od rozpoczęcia programu budowy nowych krążowników w 1883 roku, zaczynając od „Chicago”, amerykańscy konstruktorzy osiągnęli poziom doświadczenia umożliwiający konstruowanie nowoczesnych udanych krążowników, który został skumulowany w projekcie „Olympii”[1]. Jego zamówienie zatwierdził Kongres USA ustawą z 7 września 1888 roku[2]. Z oznaczeniem burtowym C-6 był on dziewiątym z amerykańskich krążowników pancernopokładowych, aczkolwiek pierwsze trzy nienumerowane, włącznie z „Chicago”, miały jedynie słabe częściowe opancerzenie[3]. Prace nad projektem rozpoczęto w 1888 roku, ale przeciągnęły się dłuższy czas z powodu zmiennych koncepcji, obejmujących okręty o wyporności od 4 do 14 tysięcy ton[4]. Ostatecznie zdecydowano się na krążownik średnich rozmiarów, mający rozwijać prędkość ponad 20 węzłów, uzbrojony w cztery działa kalibru 203 mm[4]. Projekt wstępny powstał w kwietniu 1890 roku[5].

Okręt został zamówiony w stoczni Union Iron Works w San Francisco, a stępkę położono 17 czerwca 1891 roku[4]. Wodowanie miało miejsce 5 listopada 1892 roku[4]. Okręt otrzymał nazwę „Olympia” od miasta – stolicy stanu Waszyngton[6]. Okręt miał być ukończony 1 kwietnia 1893 roku, lecz wyposażanie przedłużyło się, bez winy stoczni, między innymi w oczekiwaniu na artylerię i przeprojektowanie wewnętrznych pomieszczeń[5]. Wszedł w końcu do służby prawie dwa lata później 5 lutego 1895 roku[4]. Koszt budowy wyniósł 2 096 000 dolarów bez uzbrojenia, a ogółem ok. 2,6 miliona dolarów (równowartość 540 tysięcy funtów), co było wysoką ceną za okręt takiej klasy i wielkości[5]. Stocznia przy tym otrzymała 300 tysięcy dolarów premii za przekroczenie prędkości kontraktowej[5]. Konstruktorom udało się stworzyć umiarkowany co do wielkości lecz silnie uzbrojony i dobrze opancerzony oraz szybki okręt[5]. Mimo stosunkowo lekkiego kadłuba, wysoka jakość budowy nie powodowała problemów z tym związanych[5].

Opis technicznyEdytuj

Architektura i kadłubEdytuj

 
Schemat okrętu

Wyporność normalna wynosiła początkowo 5865 ts (długich ton), pełna 6558 ts[2]. Długość całkowita wynosiła 104,88 m, a na linii wodnej 103,63 m[4]. Szerokość wynosiła 16,18 m, a zanurzenie 7,57 m[4].

Załoga liczyła od 411 do 447 osób[2].

UzbrojenieEdytuj

Główną artylerię stanowiły cztery armaty kalibru 203 mm Mk III o nominalnej długości lufy L/35 (35 kalibrów), a faktycznej L/36,9 (7493 mm), w dwóch wieżach na dziobie i rufie[7]. Strzelały one pociskami o masie 113,4 kg[7]. Szybkostrzelność wynosiła strzał na minutę, a po zastosowaniu prochu bezdymnego strzał na 40 sekund[7]. „Olympia” miała działa o numerach od 34 do 37[7]. Wieża Mk VI umożliwiała kąt podniesienia lufy do 13°, natomiast przy kącie podniesienia 15° donośność tego działa wynosiła 9,6 km[7].

Artylerię średnią stanowiło 10 dział kalibru 127 mm L/40 w kazamatach nadbudówki[2]. Uzupełniało je 14 dział 6-funtowych (57 mm) i sześć 1-funtowych (37 mm)[2]. Na każdej z burt umieszczone było po pięć dział kalibru 127 mm w opancerzonych kazamatach, w tym jedno na śródokręciu i po dwa bliżej dziobu i rufy[2]. Zapas amunicji 127 mm – 964 pociski, był jednak uważany za mały[5]. Okręt ponadto miał sześć nadwodnych wyrzutni torped kalibru 457 mm (18 cali)[2].

Pod koniec 1915 roku zdjęto uzbrojenie główne i średnie, po czym od początku 1916 roku uzbrojenie tworzyło 12 armat kalibru 102 mm, w tym dwie na miejscu dawnych wież, ponadto 4 działa kalibru 57 mm[8]. Już w 1900 roku usunięto wyrzutnie torped[2]. W 1917 roku okręt uzbrojono w dziesięć nowych armat kalibru 127 mm L/51, w tym dwie na miejscu dawnych wież, a osiem w kazamatach[8]. Uzupełniały je wówczas dwa działka kalibru 37 mm[8].

OpancerzenieEdytuj

Opancerzenie zapewniał wewnętrzny pokład pancerny typowy dla krążowników pancernopokładowych, o grubości 51 mm na większości płaskiej części i 102 mm nad maszynownią[5]. Na bocznych skosach pancerz miał grubość 76 mm, a w rejonie maszynowni 120 mm[5]. Pokład znajdował się przy normalnej wyporności na wysokości ok. 0,3 m nad linią wodną, a skosy dochodziły do burt na 1,37 m pod nią[5]. Ochronę burt w razie przebicia wzmacniał pas koferdamów na linii wodnej, na zewnątrz skosów pancerza, o grubości 0,84 m i wysokości 2,59 m, zapełnionych celulozą, która miała w założeniach zatykać przebicia[5].

Artylerię główną chroniły barbety grubości 114 mm (stal niklowa) oraz przykrywające je wieże grubości 89 mm (stal Harveya)[5]. Kazamaty dział 127 mm miały opancerzenie grubości od 51 do 102 mm[5]. Artyleria pomocnicza kalibru 57 mm była chroniona maskami grubości 51 mm[5]. Pancerz grubości 127 mm miała ponadto wieża dowodzenia[5]. Masa pancerza sięgała ok. 920 ton (15,6% wyporności normalnej)[5].

NapędEdytuj

Napęd stanowiły początkowo dwie pionowe maszyny parowe potrójnego rozprężania, o indykowanej mocy projektowej 13 500 KM, zapewniającej osiąganie prędkości 20 węzłów[2]. Faktycznie na próbach przy niższej od normalnej wyporności 5600 ton osiągnięto moc indykowaną 17 131 KM i prędkość 21,69 węzła[4]. Maszyny napędzały dwa wały śrub[2]. Były zasilane w parę przez sześć cylindrycznych kotłów płomieniówkowych, w tym dwa podwójne i cztery pojedyncze[9]. Kotłownia była dość konserwatywna i miała większą masę i dłuższy czas podnoszenia pary od nowocześniejszych kotłów wodnorurkowych, lecz była łatwiejsza w naprawach i konserwacji, zwłaszcza w słabo przygotowanych portach, i nie sprawiała problemów eksploatacyjnych[8]. Normalny zapas węgla wynosił 400 t, a maksymalny 1093 t[2] (projektowany maksymalny zapas węgla wynosił 1300 ton)[8]. Zasięg wynosił 6100 mil morskich przy prędkości 10 w[9]. Początkowo przewidywano też stosowanie pomocniczego ożaglowania typu szkuner[8].

SłużbaEdytuj

 
„Olympia” w 1899

Podczas wojny amerykańsko-hiszpańskiej, 1 maja 1898 roku „Olympia” jako okręt flagowy admirała George′a Deweya wzięła udział w bitwie w Zatoce Manilskiej, mając udział w zniszczeniu słabszego hiszpańskiego zespołu[8]. Zwłaszcza w bitwie przydatna okazała się szybkostrzelna artyleria średnia, przy braku silnie opancerzonych przeciwników[8].

2 kwietnia 1906 roku okręt został przeznaczony do celów szkolnych[8]. Pod koniec 1915 roku rozpoczęto przezbrojenie krążownika, zdejmując artylerię główną i średnią i czasowo ustawiając w 1916 roku 12 armat kalibru 102 mm[8].

Po przystąpieniu USA do I wojny światowej, 13 kwietnia 1917 roku „Olympia” stała się okrętem flagowym sił patrolowych w rejonie Nowego Jorku[8]. 25 czerwca 1917 roku jednak uszkodziła dno na skałach, po czym została skierowana do remontu, zakończonego w grudniu[8]. Otrzymała docelowo uzbrojenie z dziesięciu armat kalibru 127 mm L/51[8]. Służyła w eskorcie konwojów na Atlantyku[8]. Pod koniec wojny, od 24 maja do 13 listopada 1918 roku służyła w amerykańskich siłach interweniujących w wojnie domowej w Rosji na północy (Murmańsk i Archangielsk)[8].

 
„Olympia” jako okręt-muzeum

Po wojnie w latach 1919-1921 okręt służył na Morzu Śródziemnym[8].

17 lipca 1920 roku otrzymał nowe oznaczenie burtowe CA-15 (z grupy krążowników ciężkich), następnie zmienione na CL-15 (z grupy krążowników lekkich)[8]. Służył na Atlantyku, a 9 listopada 1921 roku przywiózł z Francji szczątki „nieznanego żołnierza[8].

Został wycofany ze służby 9 grudnia 1922 roku[8]. Został następnie zachowany, a od 6 października 1958 roku stał się okrętem-muzeum w Filadelfii[8].

PrzypisyEdytuj

  1. Lisycyn 2015 ↓, s. 321, 323.
  2. a b c d e f g h i j k Conway’s... 1979 ↓, s. 152.
  3. Conway’s... 1979 ↓, s. 150-152.
  4. a b c d e f g h Lisycyn 2015 ↓, s. 323-324.
  5. a b c d e f g h i j k l m n o p Lisycyn 2015 ↓, s. 324.
  6. Mark L. Evans: Olympia I (Cruiser No. 6). [w:] Dictionary of American Naval Fighting Ships [on-line]. Naval History and Heritage Command, 2016-10-06. (ang.).
  7. a b c d e Norman Friedmann: Naval weapons of World War One. Seaforth Publishing, 2011, s. Part I/3 US Guns. ISBN 978-1-84832-100-7. (ang.).
  8. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t Lisycyn 2015 ↓, s. 325.
  9. a b Lisycyn 2015 ↓, s. 323, 325.

BibliografiaEdytuj

  • Conway’s All The World’s Fighting Ships 1860–1905. Robert Gardiner, Roger Chesneau, Eugene Kolesnik (red.). Londyn: Conway Maritime Press, 1979. ISBN 0-85177-133-5. (ang.).
  • Fiodor Lisycyn: Kriejsiera Pierwoj Mirowoj. Unikalnaja encykłopiedija. Moskwa: Jauza – Eksmo, 2015, seria: Arsenał Kollekcyja. ISBN 978-5-699-84344-2. (ros.).

Linki zewnętrzneEdytuj

  • Mark L. Evans: Olympia I (Cruiser No. 6). [w:] Dictionary of American Naval Fighting Ships [on-line]. Naval History and Heritage Command, 2016-10-06. (ang.).