Otwórz menu główne

Ubieszyn

wieś w województwie podkarpackim

Ubieszynwieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie przeworskim, w gminie Tryńcza[3][4].

Ubieszyn
Kapliczka z 2014
Kapliczka z 2014
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat przeworski
Gmina Tryńcza
Liczba ludności (2011) 747[1][2]
Strefa numeracyjna 16
Kod pocztowy 37-204
Tablice rejestracyjne RPZ
SIMC 0612223
Położenie na mapie gminy Tryńcza
Mapa lokalizacyjna gminy Tryńcza
Ubieszyn
Ubieszyn
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ubieszyn
Ubieszyn
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Ubieszyn
Ubieszyn
Położenie na mapie powiatu przeworskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu przeworskiego
Ubieszyn
Ubieszyn
Ziemia50°09′56″N 22°34′49″E/50,165556 22,580278
Kapliczka z przed 1877 roku
Szkoła podstawowa
Kapliczka z ok. 1848 roku
Ostry zakręt DW 835 z ograniczoną widocznością
Linia energetyczna 750 kV
Wiejski Dom Kultury
Most na Sanie

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego.

Spis treści

HistoriaEdytuj

Początki osadnictwa datowane są na XV wiek, gdy król Władysław Jagiełło wizytując te tereny osadził swoich zasłużonych rycerzy (Kulpa, Czeszyk, Kasper, Wierzbicki). Na początku XIX wieku właścicielem dóbr Klucza Trynieckiego był Wojciech Mier[5], następnie po 1831 roku: Karolina Mier i Feliks Mier. Od 1843 roku właścicielem dóbr Trynieckich był Antoni Kellerman, który jest wzmiankowany również w 1875 roku (w tym roku było 480 mieszkańców), od 1880 roku występuje Domicella Kellerman (właścicielka Tryńczy, części Ubieszyna i Wólki Małkowej). W 1890 roku dobra tabularne w Ubieszynie stanowiły 263 morgi posiadłości (w tym 174 morgi roli, 16 morgi lasu i jedna karczma)[6]. W 1903 roku właścicielem był hr. Józef Banhidy, a w 1908 roku byli Bronisław Nowiński i Zofia.

Na Sanie był prom rzeczny, utrzymywany przez obszary dworskie w Tryńczy i Sieniawie. Za przewóz pobierano opłatę tzw. "myto", na które koncesję 15 maja 1893 roku wydał Sejm Krajowy Galicji[a][7].

Wieś należała do parafii rzymskokatolickiej w Gniewczynie Łańcuckiej, a grekokatolicy[b] do cerkwi w Gorzycach. Liczba grekokatolików w XIX i XX wieku wynosiła od 65 do 90 wiernych. Od 1910 roku Ubieszyn należy do parafii w Tryńczy; w 1913 roku było 901 wiernych[8]. Z Ubieszyna pochodził ks. Dominik Czeszyk (urodzony w 1892 roku w Ubieszynie, wyświęcony na kapłana w 1919 roku w Przemyślu; wikariusz w Medenicach i Korczynie, w latach 1925-1948 proboszcz w Łanowicach[9] na Kresach Wschodnich; w 1948 roku aresztowany przez władze sowieckie i zesłany na Syberię). W 1918 roku wieś liczyła 737 mieszkańców.

W 1934 roku Ubieszyn wszedł w skład nowo utworzonej Gminy Tryńcza[10]W 1962 roku przeprowadzono elektryfikację, a w 1967 roku zbudowano most na Sanie. W latach 1954-1972 miejscowość należała do Gromady Tryńcza, a od 1973 roku Ubieszyn należy do Gminy Tryńcza.

W Ubieszynie są dwie zabytkowe kapliczki (jedna z ok. 1848 roku, a druga prawdopodobnie z przed 1877 roku)[11]. Kolejną kapliczkę zbudowano w 2014 roku[12].

OświataEdytuj

Początki szkolnictwa w Ubieszynie datuje się na drugą połowę XIX wieku. Według miejscowej tradycji szkolnictwo w Ubieszynie rozpoczęło się ok. 1860 roku[c], a pierwszym nauczycielem był Walenty Trojak.

Przydatnym źródłem archiwalnym do poznawania początków szkolnictwa w Galicji są austriackie Szematyzmy Galicji i Lodomerii, które podają wykaz szkół ludowych wraz z nazwiskami ich nauczycieli. W 1883 roku po raz pierwszy jest wzmianka, że w Ubieszynie, Tryńczy i Jagielle istniały już szkoły ludowe, ale jako "niezrezorganizowane" z systemu parafialnego na państwowy[13]. W roku 1887 szkoły w Tryńczy i Ubieszynie stały się filialne[14]. W galicyjskich czasach szkoły na wsiach były tylko męskie, dopiero od 1890 roku szkoły były mieszane, czyli koedukacyjne. W 1893 roku szkoły w Tryńczy i Ubieszynie stały się samodzielne jednoklasowe[15]. W 1901 roku założono czytelnię[d], która posiadała 184 książek[16].

Od 1904 roku szkoła posiadała nauczycieli pomocniczych, którymi byli: Maria Anaszkiewicz (1904-1905), Stefania Troskiewicz (1905-1907)[17], Izabela Gąsiorowska (1907-1909)[18], Franciszka Czajkówna (1909-1911)[19], Helena Skotnicka (1911-1912), Karolina Wasylówna (1912-1913), Janina Skubówna (od 1913)[e]. W 1924 roku wzmiankowana jest Antonina Łowicka (ur. w 1888 roku, nauczycielka od 1915 roku)[f].

Długoletnim zasłużonym kierownikiem był Ignacy Łowicki (ur. w 1880 roku, pomocnik w Urzejowicach (1900-1901), kierownik w Rudzie Różanieckiej (1901-1902), kierownik w Manasterzu Przeworskim (1902-1903), pomocnik w Przeworsku (1903-1904), kierownik w Łopuszce Wielkiej (1904-1905), w latach 1905-1915 kierownik w Ubieszynie, następnie służba w wojsku, po I wojnie światowej aż do 1935 roku kierownik w Ubieszynie. W 1935 roku został spensjonowany (przeniesiony na emeryturę)[20][g].

W 1909 roku oddano do użytku wybudowany murowany budynek szkolny, jednak szkoła w czasie I oraz II wojny światowej była niszczona, a po wojnach odbudowywana. W 1924 roku szkoła posiadała 2 sale lekcyjne[21]. W 1936 roku budynek szkoły obsadzono lipami, z których jedną poświęcono Marszałkowi Edwardowi Rydzowi-Śmigłemu, na pamiątkę jego pobytu w Ubieszynie. W latach 1969-1974 wybudowano nowy budynek szkolny; w czasach władzy ludowej były konflikty i protesty o utrzymanie szkoły ośmioletniej. 28 października 2008 roku poświęcono sztandar szkoły im. Tadeusza Kościuszki. W 1999 roku, na mocy reformy oświaty szkołę zmieniono na 6-letnią, a w 2017 roku na mocy reformy oświaty przywrócono 8-letnią szkołę podstawową. 24 października 2017 roku odsłonięto popiersie Tadeusza Kościuszki[22].

Kierownicy i dyrektorzy szkoły.
1882–1886. Józef Zieliński[13].
1886–1887. Alojzy Michalski[14].
1887–1890. Jan Grudziński[23].
1890–1892. Stanisław Cwakliński[24].
1892–1893. Maria Szczurkówna[15].
1893–1897. Maria Fox[25].
1897–1899. Stanisław Stasicki[26].
1899–1905. Rudolf Rębisz[27].
1905–1915. Ignacy Łowicki[28].
1916–1918. Ignacy Król.
1919–1935. Ignacy Łowicki.
1942–1944. Teodor Kutynysz.
1944–1946. Mieczysław Walczak.
1946–1950. Bronisław Slipko.
 ? – ?. Maria Groch.
1983–1985. Władysław Niemiec.
1985–1990. Józef Nowosielski.
1990–1999. Jadwiga Gwóźdź.
1999–2013. Małgorzata Matuszek.
2013–2018. Jadwiga Gwóźdź.
2018– nadal Elżbieta Rydzik-Korzeniowska (p.o.).

UwagiEdytuj

  1. 15 maja 1893 roku Sejm Krajowy Galicji, na 20 posiedzeniu, 4 sesji, VI kadencji, przyznał koncesję dla obszaru dwrskiego w Tryńczy i Sieniawie na pobór tzw. myta, od przewozu na Sanie - Wskutek wniesionej prośby obszaru dworskiego w Sieniawie wspólnie z obszarem dworskim w Tryńczy o wyjednanie im w drodze ustawodawstwa krajowego koncesji do pobierania myta od przewozu przez rzekę San
  2. Grekokatolicy w Ubieszynie i Tryńczy byli to wierni narodowości polskiej.
  3. Była to szkółka filialna szkoły parafialnej w Gniewczynie. Państwowe roczniki wzmianki o szkole w Ubieszynie nie podają; jednak Szematyzmy Łacińskiej Diecezji Przemyskiej z lat 1874-1892 podają ilość szkół w parafii w Gniewczynie, ale nie podają nazwy wsi. W latach 1874-1875 w parafii było 4 szkoły (trywialna i parafialna w Gniewczynie oraz dwie w innych wsiach), w latach 1881-1882 było 6 szkół w parafii, w latach 1883-1884 było 4 szkół, w latach 1887-1888 było 7 szkół (w parafii było w tym czasie 6 większych wsi i 3 mniejsze wsie). Szkółki parafialne-filialne nie były notowane w spisach państwowych i diecezjalnych
  4. Czytelnie, przy szkołach założono w: Gniewczynie Łańcuckiej (1890), Jagielle (1894), Ubieszynie (1901) i Tryńczy (1904).
  5. Janina Skubówna od 1913 roku w Ubieszynie, w 1924 roku w Gaci, następnie do 1929 roku w Manasterzu Przeworskim.
  6. Janina Skubówna w 1929 roku była jako nauczycielka szkoły w Manasterzu Przeworskim "spensjonowana" czyli przeniesiona na emeryturę (Dziennik Urzędowy Kuratorium Okręgu Szkolnego Lwowskiego. 1929, str. 145), w tym też 1929 roku spensjonowani zostali: Stanisław Cwakliński w Dobromilu, Tomasz Brzęś w Gorzycach i Honorata Nawojska w Krzeczowicach
  7. W Archiwum Państwowym w Przemyślu (Zespół: 56/1485/0 Szkoła podstawowa w Ubieszynie), znajdują się źródła archiwalne o szkole: kronika szkolna (1944-1947), katalogi klasowe (1915-1932), księgi ocen sprawowania się i postępów w nauce (1932-1946), metryki szkolne (1920-1948), arkusze ocen (1932-1946) – źródło: Wykaz dokumentów archiwalnych o Szkole Podstawowej w Ubieszynie

ZobaczEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Portal polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-03-04].
  3. GUS. Wyszukiwarka TERYT
  4. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. Schematismus Universi Venerabilis Cleri Dioeceseos Graeco Catholicae Premislioensis pro Anno Domini MDCCCXXX (str. 50) [Dostęp 2017-03-24]
  6. Podkarpacka Biblioteka Cyfrowa. Prof. Tadeusz Piłat Skorowidz Dóbr Tabularnych w Galicji z Wielkim Ks. Krakowskim. 1890 str. 218-219
  7. Sprawozdania Stenograficzne z czwartej sesyi szóstego periodu Sejmu Krajowego Królestwa Galicji i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskim. Tom 2 z roku 1893 od 24 kwietnia do 20 maja 1893. Posiedzenia 9–25 str. 716-717
  8. Schematismus Universi Venerabilis Cleri Dioeceseos Premisliensis tum Saecularis tum Regularis Ritus Latini 1913
  9. Schematyzm Diecezji Przemyskiej Ob(rządku) Łac(ińskiego) (1938) (str. 123) [Dostęp 2017-03-24]
  10. Dz.U. z 1934 r. nr 64, poz. 549
  11. Przydrożne kapliczki i krzyże - Gniewczyna i okolice (www.facebook.com)
  12. www.jaroslawska.pl Kapliczka darem wdzięczności za ocalone życie [dostęp 2018-05-17]
  13. a b Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1883 Lwów, nakładem C.K. Namiestnictwa z drukarni Władysława Łozińskiego, (str. 418) [Dostęp 2017-03-08]
  14. a b Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1887 (str. 396) [Dostęp 2017-03-08]
  15. a b Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1893 (str. 452) [Dostęp 2017-03-24]
  16. Oświata Ludowa. Organ Krakowskiego Towarzystwa Oświaty Ludowej 1910 (str. 60) [Dostęp 2017-03-24]
  17. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1907 (str. 657) [Dostęp 2017-03-24]
  18. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1909 (str. 708) [Dostęp 2017-03-24]
  19. Szematyzm Krolestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1911 (str. 766) [Dostęp 2017-03-24]
  20. Dziennik Urzędowy Kuratorium Okręgu Szkolnego Lwowskiego 1935 (Nr 12) (str. 543)
  21. Seweryn Lehnert Spis nauczycieli publicznych szkół powszechnych i państwowych seminariów nauczycielskich oraz Spis Szkół w okręgu szkolnym Lwowskim obejmującym województwa Lwowskie, Stanisławowskie i Tarnopolskie Lwów. 1924. (str. 41) [dostęp 2018-05-17]
  22. www.jaroslawska.pl Odsłonili popiersie w Roku Kościuszkowskim [dostęp 2018-05-17]
  23. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1888 (str. 396) [Dostęp 2017-03-23]
  24. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1891 (str. 452) [Dostęp 2017-03-24]
  25. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1894 (str. 452) [Dostęp 2017-03-24]
  26. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1898 (str. 542) [Dostęp 2017-03-24]
  27. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1900 (str. 570) [Dostęp 2017-03-23]
  28. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1906 (str. 657) [Dostęp 2017-03-23]

Linki zewnętrzneEdytuj