Ujazd (gmina Kamieniec)

wieś w województwie wielkopolskim

Ujazd (niem.Schoenwalde)wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie grodziskim, w gminie Kamieniec.

Artykuł 52°12′3.9″N 16°24′55.6″E
- błąd 4 m
WD 52°11'N, 16°25'E, 52°12'0.50"N, 16°24'54.90"E
- błąd 20204 m
Odległość 156 m
Ujazd
wieś
Ilustracja
Dwór w Ujeździe
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat grodziski
Gmina Kamieniec
Liczba ludności (2006) 267
Strefa numeracyjna 61
Kod pocztowy 64-061
Tablice rejestracyjne PGO
SIMC 0584449[1]
Położenie na mapie gminy Kamieniec
Mapa lokalizacyjna gminy Kamieniec
Ujazd
Ujazd
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ujazd
Ujazd
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Ujazd
Ujazd
Położenie na mapie powiatu grodziskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu grodziskiego
Ujazd
Ujazd
Ziemia52°12′03,9″N 16°24′55,6″E/52,201083 16,415444
Dwór w Ujeździe za czasów Jana i Ludwiki z Niemirowiczów-Szczyttów hr. Żółtowskich (ok. 1912 r.)

HistoriaEdytuj

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1280 roku i dotyczy osadzenia wsi na prawie niemieckim przez ówczesnych właściciel i- zakon cystersów z Obry.

Pod koniec XIV w. była to już wieś szlachecka, a jej właściciele pisali się z Ujazdu. W 1398 wieś przeszła w ręce prywatne Hinczki. W poł. XVI w. Ujazd należał do Ujejskich. W 1618 r. siostry Ujejskie przeprowadziły podział majątku, w wyniku którego Ujazdu przeszedł do Pogorzelskich (po Katarzynie z Ujejskich Pogorzelskiej). W 1645 r. Stanisław "Pasikoń" Pogorzelski sprzedał Ujazd, Kowalewo, Lechowo i Kurowo Chryzostomowi Potockiemu, który w 1660 r. sprzedał je Stefanowi Rogalińskiemu z Dzwonowa. W 1766 r. Kasper Rogaliński wybudował w Ujeździe nowy dwór[2].

W 1781 Ujazd, Kowalewo i Lechowo kupuje Józef Żółtowski h. Ogończyk (1742-1810), miecznik wschowski. Kolejnym dziedzicem dóbr zostaje jego syn Jan hr. Żółtowski, ożeniony z podstolanką wschowską Józefą Zbijewską, a następnie ich syn - Adam hr. Żółtowski (1814-1880), ożeniony z Celiną hr. Czarnecką (siostrą Zygmunta)[3]. Pod koniec XIX w. właścicielem dóbr Ujazd, Ptaszków, Grąblew, Łęki (3 172 ha) zostaje syn Adama i Celiny - Jan hr. Żółtowski (1861 Ujazd - 1917 Poznań), dr praw, poseł do Sejmu pruskiego i Parlamentu niemieckiego, który w 1901 r. w Berlinie poślubia Ludwikę Marię Niemirowicz-Szczytt (1879 Ryga - 1938 Utrecht[4]) z linii tabołockiej, córkę dziedzica dóbr Szczęsnopol Justyniana Niemirowicza-Szczytta i Franciszki z Szemiottów[5]. Na początku XX w. hr. Jan Żółtowski zelektryfikował swoje folwarki, a powstała tu elektrownia była jedną z pierwszych w majątkach Wielkopolski. Ujazd był uznawany za znakomicie prowadzony majątek. Po śmierci Jana w 1917 r. majątek dziedziczy wdowa Ludwika hr. Zółtowska z Niemirowiczów-Szczyttów wraz z dziećmi: Janem (1906-1921) i Franciszką (1903-1948) - od 1937 r. żoną Aleksandra Pragłowskiego[6][7].

W latach 20. XX w. właścicielką Ujazdu zostaje Ludwika z Niemirowiczów-Szczyttów I voto hr. Żółtowska II v. baronowa Bicker[8]. Drugim mężem Ludwiki (ślub zawarto w 1919 r. w Lugano w Szwajcarii[9]) został Holender bar. Willem Herman Bicker (1865 Soerabaja - 1942 Ujazd), wcześniej żonaty z baronessą Henriettą van Heemstra[10]. W latach 20 i 30. XX w. Ludwika wraz z mężem Willemem (Wilhelmem) Bickerem prowadziła w Ujeździe słynną w całej Polsce stadninę koni czystej krwi arabskiej (myląco nazywaną w literaturze stadniną barona Bickera). Za hodowlę koni Ludwika bar. Bicker z Niemirowiczów-Szczyttów otrzymała trzy medale państwowe, w tym dwa złote[11].

W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość wzmiankowana jako Ujazd należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Kosten rejencji poznańskiej[12]. Ujazd należał do okręgu wielichowskiego tego powiatu i stanowił odrębny majątek. Według spisu urzędowego z 1837 roku Ujazd liczyło 235 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 18 dymów (domostw)[12].

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa poznańskiego.

ZabytkiEdytuj

  • Dwór z I poł.XVIII wieku, fundacji Kaspra Rogalińskiego. Obecny kształt dworowi nadała rodzina Żółtowskich, mieszkająca tam od końca XVIII w. do reformy rolnej. Wydłużony, parterowy, z mieszkalnym poddaszem. Dach mansardowy z wystawką na osi i dwiema kondygnacjami lukarn. Po bokach dziewiętnastowieczne przybudówki zwieńczone pseudobarokowymi szczytami, a od frontu ganek neogotycki na czterech słupach połączonych tzw. łukiem Tudorów. Po obu stronach głównego budynku stoją trzy kwadratowe pawilony z I poł. XVIII wieku, kryte dachami: cebulastym (z lewej) i w typie pagody chińskiej (po prawej). Z boku zachowała się oficyna z XVIII wieku. Cały zespół otoczony jest parkiem krajobrazowym (pow. 69,64 ha) z pomnikowymi okazami drzew. W parku, przy mostku na Letnicy (zw. Rowem Grodziskim lub Rowem Grabskim) zachował się murowany okrągły słup z końca XVIII w. (jeden z dwóch dawniej istniejących), zwężony ku górze, ozdobiony girlandami w stylu Ludwika XVI. W głębi parku także neogotycka kapliczka Matki Boskiej. W obrębie folwarku zachowały się dawny spichrz i gorzelnia z II poł. XIX wieku.

Między parkiem, a szosą wiodącą z Grodziska do Kościana, przy zabudowaniach dawnej gajówki, rośnie w jednym rzędzie 5 okazałych dębów o obwodach do 610 cm. Dwa inne dęby, o obwodach 480 i 520 cm oraz ciekawym przekroju korony, znajdują się w lesie po prawej stronie drogi wiodącej do Ptaszkowa. Od 1998 r., właścicielem dworu wraz z tzw. małym folwarkiem i 7 ha części parku jest Ryszard Wosiński, były Naczelnik ZHP.

  • Budynek stacji kolejowej z początku XX wieku na nieczynnej linii GrodziskKościan.
  • Na skraju wsi neogotycka kaplica kamienna z 1884 r., a obok niej kapliczka z drewniana ludową rzeźbą św. Wawrzyńca, z XIX wieku, obudowana w 1974 oszkloną gablotą.

Zobacz też: Ujazd

PrzypisyEdytuj

  1. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części Dz.U. z 2013 r. poz. 200
  2. Ujazd - Polskie Zabytki - Katalog zamków, pałaców i dworów w Polsce, www.polskiezabytki.pl [dostęp 2019-07-19].
  3. Ujazd - Polskie Zabytki - Katalog zamków, pałaców i dworów w Polsce, www.polskiezabytki.pl [dostęp 2019-07-19].
  4. Nekrolog Ludwiki z Niemirowiczów Szczyttów baronowej Bicker, Kurier Warszawski: wydanie wieczorne z 25 stycznia 1938, nr 24, s. 9
  5. T.Żychliński, Złota Księga Szlachty Polskiej, Rocznik IV, Poznań 1882, s. 369-370
  6. J. Żółtowski, Rodzina Żółtowskich w ciągu stulecia, Poznań 1939, s. 58
  7. J. Goszczyńska, Majątki wielkopolskie: Powiat gostyński, Tom 1, 1997, s. 271
  8. J. Goszczyńska, Majątki wielkopolskie: Powiat gostyński, Tom 1, 1997, s. 271
  9. J. Perthes, Gothaisches genealogisches Taschenbuch der gräflichen Häuser, Tom 95, 1922, s. 29
  10. Willem Herman Bicker (1865-1942) » Alle Begijnen van Amsterdam, Vondel, Hooft, Huydecoper, v. Eeghen, De Clercq, Trip, Boissevain en anderen. » Genealogie Online, www.genealogieonline.nl [dostęp 2019-07-19] (niderl.).
  11. WKKW Ujazd http://www.pzhkm.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=388:wkkw-ujazdj-troch-historii&catid=37:wyniki&Itemid=55
  12. a b Leon Plater: Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Ksie̜ztwa Poznańskiego. Lipsk: Ksie̜garnia Zagraniczna (Librairie Étrangère), 1846, s. 213.Sprawdź autora:1.