Układ z Schengen

porozumienie z 1985 znoszące kontrole na granicach wewnętrznych państw sygnatariuszy

Układ z Schengen – porozumienie z 1985 znoszące kontrole na granicach wewnętrznych państw sygnatariuszy.

Układ z Schengen
Układ pomiędzy rządami Państw Unii Gospodarczej Beneluksu oraz Republiki Federalnej Niemiec i Republiki Francuskiej dotyczący stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach
Podpisanie 14 czerwca 1985
Schengen[1]
Wejście w życie 15 czerwca 1985[1]
Depozytariusz Rząd Wielkiego Księstwa Luksemburga[1]
Język oryginału niderlandzki, francuski, niemiecki
Strona internetowa
Zastrzeżenia dotyczące pojęć prawnych
System wizowy przy wjeździe do strefy Schengen

     Państwa członkowskie strefy Schengen

     Przepisy szczególne ruchu bezwizowego (Układ z Schengen, OCT lub inne)

     Państwa członkowskie UE z niezależną polityką wizową

     Bezwizowy wjazd do strefy Schengen przez okres 90 dni

     Wiza jest wymagana dla wjazdu

     Wiza wymagana do tranzytu przez państwa Schengen

     Status wizy nieznany

Członkowie układu z Schengen i lata przystąpienia do układu
Wzór oznakowania polskich granic wewnętrznych strefy Schengen
Moment przystąpienia Polski do strefy Schengen (Słubice/Frankfurt nad Odrą)
Współczesne znaki graniczne oraz widoczny brak kontroli granicznej; porozumienie z Schengen pozwala na przekraczanie granicy w dowolnym miejscu

Porozumienie zostało zawarte 14 czerwca 1985 roku w miejscowości Schengen w Luksemburgu[1]. Jego stronami jest obecnie 26 państw (22 państwa członkowskie Unii Europejskiej oraz Islandia, Norwegia, Szwajcaria i Liechtenstein)[2].

HistoriaEdytuj

13 lipca 1984 roku RFN i Francja zawarły umowę z Saarbrücken. Była to dwustronna umowa w sprawie ułatwiania obywatelom obu państw przekraczania wspólnej granicy. Umowa ta dotyczyła jedynie kontroli na drogowych przejściach granicznych. Umową z Saarbrücken zainteresowały się kraje Beneluksu, mające już doświadczenie w funkcjonowaniu unii paszportowej. Wykorzystano więc część rozwiązań z Saarbrücken i zawarto nową umowę. W dniu 14 czerwca 1985 w miejscowości Schengen podpisano porozumienie o stopniowym znoszeniu kontroli na wspólnych granicach (tzw. Schengen I) między krajami Unii Gospodarczej Beneluksu, Francją i RFN. Umowa ta została zawarta poza wspólnotowym porządkiem prawnym.

Od 1986 roku wprowadzono zwykłą kontrolę wzrokową na granicy dokonywaną w stosunku do pojazdów przekraczających ją ze zmniejszoną prędkością. Natomiast 26 marca 1995 całkowicie zniesiono kontrolę na granicach. W 1995 roku na mocy układu z 1990 roku również Hiszpania i Portugalia stały się pełnoprawnymi członkami Grupy. Włochy, Grecja, Austria oraz pięć krajów nordyckich (Dania, Finlandia, Szwecja, Norwegia, Islandia) uzyskały wówczas status obserwatorów.

W Polsce Pełnomocnik Rządu do Spraw Przygotowania Organów Administracji Państwowej do Współpracy z Systemem Informacyjnym Schengen i Systemem Informacji Wizowej został ustanowiony już rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2004 (Dz.U. z 2004 r. nr 281, poz. 2788). Rządowy projekt ustawy o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w Systemie Informacyjnym Schengen oraz Systemie Informacji Wizowej wpłynął do Sejmu 5 lipca 2007 jako druk sejmowy nr 1934. Projekt dotyczył uporządkowania i uzupełnienia w niezbędnym zakresie podstaw prawnych dotyczących uczestnictwa Polski w Systemie Informacyjnym Schengen (SIS) i Systemie Informacji Wizowej (VIS), ustalenia w odpowiedni sposób kompetencji poszczególnych organów w zakresie wprowadzania i udostępniania danych SIS i VIS. Nad projektem pracowała Komisja Administracji i Spraw Wewnętrznych. Na posiedzeniu nr 46 V kadencji Sejm uchwalił ustawę z dnia 24 sierpnia 2007 r. o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w Systemie Informacyjnym Schengen oraz Systemie Informacji Wizowej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1844). 401 posłów było za, 29 przeciw, 8 wstrzymało się. Senat nie wniósł poprawek. 7 września 2007 Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej podpisał ustawę. Ustawa realizuje decyzję Rady 2004/512/WE z dnia 8 czerwca 2004 r. w sprawie ustanowienia Wizowego Systemu Informacyjnego (VIS) (Dz. Urz. UE L 213 z 15.06.2004, s. 5–7 (CELEX: 32004D0512)) i inne[3]. Zgodnie z art. 46 ustawy i decyzją Rady Rzeczpospolita Polska weszła do układu z Schengen 21 grudnia 2007.

W 2011 r. rozpoczęły się prace nad modyfikacją układu, która dałaby możliwość pozwolenia państwom członkowskim na okresowe przywrócenie kontroli na ich granicach wewnętrznych[4].

OpisEdytuj

Układ jest otwarty dla wszystkich członków Unii Europejskiej. Wynikająca z niego swoboda przepływu osób wewnątrz tzw. strefy Schengen dotyczy nie tylko obywateli państw będących jego sygnatariuszami, ale wszystkich osób wszelkiej narodowości i o dowolnym obywatelstwie, które przekraczają granice wewnętrzne na obszarze objętym porozumieniem.

Do układu z Schengen należą obecnie 22 państwa Unii Europejskiej oraz Islandia i Norwegia, wchodzące w skład Związku Paszportowego Krajów Nordyckich, oraz Szwajcaria i Liechtenstein, który jest z grupą z Schengen stowarzyszony.

Przyjęcie przepisów wynikających z układu z Schengen jest jednym z wymogów uzyskania członkostwa w Unii Europejskiej[5].

Układ ma istotne znaczenie gospodarcze. Wyeliminowanie kontroli na granicach wewnętrznych pozwala m.in. na obniżenie cen usług transportowych oraz optymalizowanie łańcuchów dostaw przez stosowanie systemu just-in-time („zawsze na czas”), tj. bez nadmiernych zapasów i związanego z tym magazynowania[6]. Ma on także pozytywny wpływ na skłonność do dojeżdżania do pracy w innych krajach, ruch turystyczny oraz handel przygraniczny[6]. Bezpośrednie korzyści dla budżetów państw to m.in. brak konieczności finansowania wynagrodzeń personelu prowadzącego kontrole graniczne, utrzymania infrastruktury na granicach, a także zmniejszenie kosztów wydawania wiz[6].

Państwa członkowskie układu z SchengenEdytuj

 

     Strefa Schengen

     Kandydaci

     Członkostwo częściowe

Pełne członkostwo

Członkowie układu z SchengenEdytuj

Członkowie strefy Schengen
Państwo[7] Data przystąpienia Lotn. i morskie
przejścia gran.
Uwagi
  Austria 1 grudnia 1997
  Belgia 26 marca 1995
  Czechy 21 grudnia 2007 30 marca 2008
  Dania 25 marca 2001 bez Grenlandii i Wysp Owczych
  Estonia 21 grudnia 2007 30 marca 2008
  Finlandia 25 marca 2001
  Francja 26 marca 1995
  Grecja 26 marca 2000 bez terytorium Athos
  Hiszpania 26 marca 1995
  Holandia 26 marca 1995
  Islandia 25 marca 2001 nie jest członkiem UE
  Liechtenstein 19 grudnia 2011 brak na terytorium państwa nie jest członkiem UE
  Litwa 21 grudnia 2007 30 marca 2008
  Luksemburg 26 marca 1995
  Łotwa 21 grudnia 2007 30 marca 2008
  Malta 21 grudnia 2007 30 marca 2008
  Monako 26 marca 1995 nie jest członkiem UE, formalnie nie należy,
otwarta granica z Francją
  Niemcy 26 marca 1995
  Norwegia 25 marca 2001 bez Spitsbergenu i Wyspy Niedźwiedziej, nie jest członkiem UE
  Polska 21 grudnia 2007 30 marca 2008
  Portugalia 26 marca 1995
  San Marino 26 października 1997 nie jest członkiem UE, formalnie nie należy,
otwarta granica z Włochami
  Słowacja 21 grudnia 2007 30 marca 2008
  Słowenia 21 grudnia 2007 30 marca 2008
  Szwajcaria 12 grudnia 2008 29 marca 2009 nie jest członkiem UE
  Szwecja 25 marca 2001
  Watykan 26 października 1997 nie jest członkiem UE, formalnie nie należy,
otwarta granica z Włochami
  Węgry 21 grudnia 2007 30 marca 2008
  Włochy 26 października 1997

Państwa, które chcą przystąpić do strefy SchengenEdytuj

Tymczasowe przywrócenia kontroli – wybrane sytuacjeEdytuj

 
Podpisy pod umową z Schengen

Kontrola na granicach wewnętrznych jest tymczasowo przywracana w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa i porządku publicznego i wynika z art. 23 porozumienia z Schengen[8].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Układ między Rządami Państw Unii Gospodarczej Beneluksu, Republiki Federalnej Niemiec oraz Republiki Francuskiej w sprawie stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach (Dz.U. L 239 z 22.9.2000, str. 13—18 (ES, DA, DE, EL, EN, FR, IT, NL, PT, FI, SV))
  2. Strefa Schengen: wszystko, co musisz wiedzieć o europejskiej strefie bez granic, europa.eu [dostęp 2021-03-06] (pol.).
  3. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej: Opis przebiegu procesu legislacyjnego – druk sejmowy nr 1934: projekt wraz z uzasadnieniem.
  4. Aneta Pruszyńska: Bruksela planuje zmiany w układzie z Schengen (pol.). UniaEuropejska.org, 2011-05-04. [dostęp 2011-11-12].
  5. Ośrodek Informacji i Dokumentacji Europejskiej, oide.sejm.gov.pl [dostęp 2015-11-27].
  6. a b c Adrian Grycuk, Piotr Russel: Członkostwo w Unii Europejskiej a rozwój gospodarczy Polski. W: Studia BAS [on-line]. Biuro Analiz Sejmowych, 2017. s. 91. [dostęp 2017-10-15].
  7. granica.gov.pl: Co to jest Układ z Schengen. [dostęp 2020-10-15].
  8. Zasady przekraczania po tymczasowym przywróceniu kontroli granicznej. Śląski Oddział Straży Granicznej. [dostęp 2020-10-15].

Linki zewnętrzneEdytuj