Otwórz menu główne
Ulica Gęsia ok. 1908
Zdjęcie z 1943 roku. Powstanie w getcie warszawskim, widok z ulicy Zamenhofa w kierunku domu nr 20 stojącym na skrzyżowaniu z ulicą Gęsią
Ulica Gęsia po zakończeniu wojny. Zdjęcie wykonane z ruin kamienicy przy Gęsiej 1, widok w kierunku zachodnim. W oddali widoczny wypalony gmach dawnych Koszar Wołyńskich

Ulica Gęsia w Warszawie – nieistniejąca dziś ulica na Muranowie.

Przed II wojną światową zaczynała się przy ulicy Nalewki (jej przedłużeniem na wschód była ulica Franciszkańska) i biegła na zachód do bramy cmentarza żydowskiego przy Okopowej[1]. Obecnie pokrywa się częściowo z ulicą Nalewki i Anielewicza (od Okopowej).

HistoriaEdytuj

Ulica pojawia się już w średniowieczu jako droga Nowego Miasta prowadząca do pól uprawnych, stanowiąca przy tym przedłużenie późniejszej ul. Franciszkańskiej do Traktu Młocińskiego, obecnej ul. Zamenhofa. Kilkakrotnie przedłużana: w pierwszej połowie XVIII wieku do ul. Smoczej, po 1771 do ul. Okopowej.

Pierwszą zabudową parzystej strony ulicy były koszary Artylerii Koronnej wybudowane w latach 1785–89 u zbiegu z Dziką (od 1930 Zamenhofa) według projektu Stanisława Zawadzkiego, uzupełnione po roku 1794 o zespół drewnianych stajni Kawalerii Narodowej. Drugi narożnik owego skrzyżowania zajęła dopiero w połowie XIX wieku piekarnia wojskowa. Po stronie nieparzystej stały luźno rozrzucone dworki i niewielkie kamieniczki wznoszone od końca XVIII wieku.

Przy przedwojennej Gęsiej znajdowały się też fabryczki i zakłady przemysłowe: już po 1815 powstała Fabryka Rządowa Sukien Cienkich, w sąsiedztwie funkcjonowała Fabryka Świec Stearynowych. W roku 1826 wybudowano według projektu Antonia Corazziego budynek Szkoły Rabinów i Nauczycieli, od 1864 mieszczący Protogimnazjum Męskie. Wzniesiono równolegle zabudowania mieszkalne - wyłącznie dwupiętrowe kamieniczki o neorenesansowej ornamentyce i kilka zupełnie tandetnych domów mieszkalnych. Poziom architektury zabudowań ul. Gęsiej poprawił się po roku 1900: choć w okolicy ul. Okopowej dominowała zabudowa drewniana, w dalszym biegu ulicy do roku 1914 wybudowano około 30 czynszowych kamieniczek.

Główny gmach Koszar Artylerii Koronnej w drugiej połowie XIX zamieniony na więzienie wojskowe. 5 maja 1917 roku w gmachu został zorganizowany Areszt Polowy, w którym kary pozbawienia wolności odbywali żołnierze Legionów Polskich[2]. 2 sierpnia 1917 roku w Więzieniu Fortecznym Wojsk Polskich przy ulicy Dzikiej i Gęsiej w Warszawie przebywało 365 aresztantów[3]. W latach 1940–42 w budynkach pod nr 24 mieścił się Areszt Centralny dla dzielnicy żydowskiej nazywany „Gęsiówką”, który następnie wraz z gmachem głównym (ul. Zamenhofa 19) został włączony do kompleksu obozu koncentracyjnego KL Warschau[4].

Dawna zabudowa ulicy uległa zniszczeniu w latach 1943, podczas i po powstaniu w getcie warszawskim, w którego granicach ulica znalazła się w listopadzie 1940, ocalały wypalone budynki "Gęsiówki" rozebrane po roku 1960.

Po II wojnie światowej po śladzie ulicy Gęsiej wytyczono nową ulicę, której 31 grudnia 1955 nadano nazwę dowódcy powstania w getcie warszawskim Mordechaja Anielewicza[5].

Ślady po dawnej ulicy Gęsiej – kratki ściekowe – można było odnaleźć na odcinku od Karmelickiej do Zamenhofa[6]. Ślady te zniknęły razem z budową Muzeum Historii Żydów Polskich.

PrzypisyEdytuj

  1. Paweł E. Weszpiński, Mapa 9. Getto warszawskie. Współczesny układ ulic i ostańce zabudowy według stanu na rok 2013 na tle dawnego planu miasta [w:] Barbara Engelking, Jacek Leociak: Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2013. ISBN 978-83-63444-27-3.
  2. Odprawy Komendy Legionów Polskich, Centralne Archiwum Wojskowe, sygn. I.120.1.295b, s. 299 [1].
  3. Pismo L. 11618/17 komendanta Żandarmerii Polowej Wojsk Polskich do Dowództwa Legionów Polskich w Warszawie z 3 sierpnia 1917 roku, CAW sygn. I.120.1.13 s. 368 [2].
  4. Bogusław Kopka: Konzentrationslager Warschau. Historia i następstwa. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2007, s. 43. ISBN 978-83-60464-46-5.
  5. Kwiryna Handke: Słownik nazewnictwa Warszawy. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 1998, s. 384. ISBN 83-86619-97X.
  6. http://warszawa.wikia.com/wiki/Ulica_G%C4%99sia Informacje na stronie Warszawa Wikia

Linki zewnętrzneEdytuj