Ulica Jana Henryka Dąbrowskiego w Poznaniu

ulica w Poznaniu

Ulica Jana Henryka Dąbrowskiego – ulica w Poznaniu, biegnąca od centrum miasta w kierunku zachodnim. Według W. Łęckiego jest to najdłuższa ulica w mieście (8,5 km, ponad 500 numerów adresowych)[3][4]. Według zarządcy drogi (Zarząd Dróg Miejskich) ulica ma 8175 m[5]. Została wytyczona w 1828 roku jako szosa pocztowa do Berlina łącząca Poznań z Berlinem w przedłużeniu ówczesnej ul. Berlińskiej (obecnie ul. Fredry). Ulicę wraz z Jeżycami włączono do Poznania w 1900 roku. Na odcinku od ulicy Lutyckiej do granicy administracyjnej miasta stanowi odcinek drogi krajowej nr 92 (do 1952 roku drogi nr 17, w latach 1962-1985 drogi międzynarodowej E8, 1985–2005 drogi nr 2 oraz trasy europejskiej E30).

ulica Jana Henryka Dąbrowskiego
Jeżyce, Ogrody, Wola, Smochowice, Krzyżowniki
Ilustracja
Skrzyżowanie z ulicami Przybyszewskiego i Żeromskiego po przebudowie. Widok w kierunku centrum (2016)
Państwo  Polska
Miejscowość Poznań
Długość 8175 lub 8500 m
Poprzednie nazwy zob. historię nazw
Przebieg
Ikona deptak koniec T ulica.svg światła 0 m Most Teatralny Pfeil oben.svg,
Pfeil links.svg ul. Roosevelta Pfeil rechts.svg Znak C-2.svg
Ikona ulica skrzyżowanie.svg 155 m ul. Mickiewicza
Ikona ulica z prawej.svg 265 m ul. Kochanowskiego Znak B-2.svg
Ikona ulica z lewej.svg 290 m ul. Kochanowskiego Znak D-3.svg
Ikona ulica z prawej.svg 495 m ul. Strzałkowskiego Znak D-3.svg
Ikona ulica skrzyżowanie.svg 600 m Pfeil links.svg ul. Żurawia Znak D-3.svg,
ul. Prusa Pfeil rechts.svg Znak B-2.svg
Ikona ulica z lewej.svg 695 m ul. Kraszewskiego
Ikona ulica z prawej.svg 740 m ul. Kościelna
Ikona ulica z lewej.svg 940 m ul. Wawrzyniaka Znak B-2.svg
Ikona ulica z lewej.svg 1010m ul. Staszica
Ikona ulica z lewej.svg 1180m ul. Polna
Ikona ulica z prawej.svg światła ul. Janickiego
Ikona ulica z lewej.svg 1520m ul. Długosza
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 1640m Pfeil links.svg ul. Żeromskiego, ul. Przybyszewskiego Pfeil rechts.svg 433
Ikona ulica z prawej.svg ul. Wilkońskich
Ikona ulica z prawej.svg 1960m ul. Nałkowskiej
Ikona ulica z lewej.svg 2030m ul. Szamotulska
Ikona ulica z prawej.svg 2060m ul. Miła
Ikona ulica z prawej.svg 2170m ul. Botaniczna
Ikona ulica z lewej.svg światła 2330m ul. Szpitalna
Ikona ulica wiadukt.svg światła 3100m Pfeil links oben.svg ul. św. Wawrzyńca, ul. Polska Pfeil rechts.svg
Ikona ulica z prawej.svg 3230m ul. Pilicka
Ikona ulica z prawej.svg 4160m ul. Nidziańska
Ikona ulica wiadukt.svg 4230m ul. Skalskiego
Ikona ulica z lewej.svg ul. Startowa
Ikona ulica z lewej.svg 4600m ul. Pilotów
Ikona ulica z lewej.svg 4950m ul. Lotnicza
Ikona ulica z prawej.svg 4990m ul. Tatrzańska
Ikona ulica wiadukt.svg 5360m[1] ul. Lutycka 92
Ikona ulica pod wiaduktem.svg 6340m DK92 ul. Santocka
Ikona ulica z lewej.svg 6850m DK92 ul. Pniewska
Ikona ulica pod wiaduktem.svg 7880m DK92 ul. Wichrowa
Ikona ulica z prawej.svg 8530m[2] DK92 ul. Za Miedzą
Ikona ulica.svg DK92 granica miasta, kontynuacja jako ul. Poznańska w gminie Tarnowo Podgórne
Położenie na mapie Poznania
Mapa konturowa Poznania, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „ulica Jana Henryka Dąbrowskiego”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „ulica Jana Henryka Dąbrowskiego”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „ulica Jana Henryka Dąbrowskiego”
Ziemia52°25′33,6″N 16°51′36,5″E/52,426000 16,860128
Ulica Jana Henryka Dąbrowskiego
Gmach Teatru Nowego położony przy ul. Dąbrowskiego 5
ul. Dąbrowskiego - głębi zielone dachy straganów Rynku Jeżyckiego
517 - wysoki numer adresowy
Skrzyżowanie z ul. Żeromskiego, w tle po lewej Omega (2011, przed przebudową)

Ulica przebiega przez cztery osiedla samorządowe: Jeżyce, Ogrody, Wolę i Krzyżowniki-Smochowice[6].

NazewnictwoEdytuj

Na przestrzeni lat ulica wielokrotnie zmieniała nazwę:

  • 1828 – 1900: Berliner Chausse lub Post Strasse
  • 1900 – 1919: Grosse Berlinerstrasse
  • 1919 – 1939: Henryka Dąbrowskiego
  • 1939 – 1945: Saarlandstrasse
  • 1945 – 1951: Skwierzyńska na odcinku od ulicy Kołobrzeskiej do granicy miasta[7]
  • 1945 – 1990: Jarosława Dąbrowskiego[8] (do 1951 roku na odcinku od mostu Teatralnego do ulicy Kołobrzeskiej – okolice dzisiejszego węzła z ul. Lutycką)

HistoriaEdytuj

Szosę pocztową, stanowiącą szybkie połączenie pomiędzy stolicą Wielkiego Księstwa Poznańskiego ze stolicą Królestwa Prus, zbudowano z inicjatywy i środków państwa pruskiego. Dzięki niej podróż dyliżansem pocztowym do Berlina trwała 26 godzin.

Bezpośrednie połączenie z miastem (z ul. Berlińską) zostało przerwane w momencie powstania po roku 1840 pierścienia poligonalnych fortyfikacji Twierdzy Poznań. Na szosę można było dostać się przez Bramę Berlińską lub Bramę Kundorfską (Królewską), a następnie drogą biegnącą wzdłuż fortyfikacji. Połączenie przywrócono dopiero w 1910 roku po wybudowaniu Mostu Teatralnego.

Od połowy XIX wieku wzdłuż szosy zaczęły powstawać wiejskie zagrody (jedną z nich, pochodzącą z ostatniej ćwiartki XIX wieku, jest zachowana pod numerem 40 zagroda bamberska). W późniejszym okresie na północ od szosy powstały cegielnia i fabryka nawozów sztucznych, zaś typowo wiejska zabudowa ustąpiła jednopiętrowym budynkom z muru pruskiego, z płaskim dachem krytym papą oraz tzw. przedogródkami, które przeznaczano dla robotników. Przykładem takiej zabudowy jest budynek nr 26. Z tego samego czasu pochodzą zlokalizowane na narożnikach dawnych dróg jeżyckiej wsi (obecne ulice Strzałkowskiego, Żurawia i Kościelna) nieco wystawniejsze budynki szachulcowe utrzymane w stylu szwajcarskim.

Kolejną ważną datą jest rok 1889, gdy zelżały wojskowe restrykcje dotyczące zabudowy w części wschodniej szosy (miało to związek ze wzrostem znaczenia zewnętrznego pierścienia fortów kosztem przestarzałych fortyfikacji poligonalnych). Dzięki staraniom ówczesnego nadburmistrza Poznania Richarda Wittinga w ostatniej dekadzie XIX wieku, na terenie, będących formalnie osobną wsią o charakterze przedmieścia Jeżycach, rozpoczęto wytyczanie siatki prostopadłych ulic. Powstały wówczas obecne ulice Mickiewicza i Kochanowskiego. Wytyczono również nowy przebieg drogi łączącej Jeżyce z Górczynem, tworząc na skrzyżowaniu tejże drogi z Szosą Berlińską kwadratowy plac targowy (dzisiejsze ul. Kraszewskiego i Rynek Jeżycki). Jednak aż do 1900 roku budynki nadal można było wznosić jedynie metodą szachulcową. Mimo to ich właściciele starali nadać im bardziej miejski charakter, tynkując fasady i pokrywając je sztukateriami. Z tego okresu pochodzą kamienice nr 7, 9/11, 50 i 54.

W 1900 roku zniesiono wewnętrzny pierścień fortyfikacji, zaś wieś Jeżyce włączono w obręb miasta Poznania. W 1903 roku zaczęto oddawać do użytku pierwsze kamienice czynszowe, których parter przeznaczano na lokale użytkowe. Wznoszone wówczas budynki czerpały inspiracje z architektury secesyjnej, w tym z jej schyłkowej odmiany – Quadratstil. Budynki z tego okresu to 1, 3, 5, 10, 15, 23, 24, 25, 33, 34, 35/37, 39, 43, 44, 46, 49, 53, 55 i 57. W tym też okresie ulicę wybrukowano oraz wytyczono torowisko tramwaju elektrycznego.

Jeszcze przed wybuchem I wojny światowej planowano przebicie nowej ulicy pomiędzy Wielką Berlińską a Hohenstaufów (dzisiejsza ul. Krasińskiego), by utworzyć plac Hohenstaufów. Projektu nie zrealizowano. W dwudziestoleciu międzywojennym zabudowywano wolne parcele. Większość z budynków nawiązywała do istniejącej zabudowy. Wyjątkiem był powstały w 1930 roku na narożniku ul. Dąbrowskiego i Kochanowskiego budynek Zakładu Ubezpieczeń Pracowników Umysłowych (obecnie Oddział I Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) – pierwszy w Poznaniu budynek z żelbetu oraz budynek Kina Rialto.

Wschodnia część ulicy poważnie ucierpiała podczas walk w 1945 roku. Zniszczone kamienice 2, 4 i 6 rozebrano – tworząc skwer. Rozebrano także budynki na parcelach 18,29, 30, 31 i 32. Po wojnie uzupełniano luki w pierzejach. Powstały w ten sposób budynki takie jak 18, 20/22 czy 30/32.

Opisane obiektyEdytuj

Od strony centrum, ku peryferiom:

Komunikacja miejskaEdytuj

W ciągu ulicy na odcinku od mostu Teatralnego do placu Waryńskiego znajduje się dwutorowa trasa tramwajowa, po której kursują cztery linie dzienne obsługiwane przez MPK Poznań[9]:

  • 2 OgrodyDębiec
  • 7 Zawady ↔ Ogrody
  • 17 Ogrody ↔ Żegrze I (zmiana trasy z powodu przebudowy Ronda Żegrze)
  • 18 Ogrody ↔ Franowo

oraz liczne autobusowe na zlecenie Zarządu Transportu Miejskiego w Poznaniu[9]:

  • dzienne
  • 156 Ogrody ↔ Krzyżowniki
  • 161 Ogrody ↔ Krzyżowniki
  • 182 Górczyn ↔ os. Wichrowe Wzgórze
  • 186 Ogrody ↔ Kiekrz
  • 195 Ogrody → Kiekrz[a]
  • podmiejskie

Dawniej, do 1970 roku, ulicą kursowała linia trolejbusowa nr 103 z pętli na Ogrodach do skrzyżowania z ulicą Santocką na Smochowicach[11].

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Trasa powrotna linii 195 z Kiekrza na Ogrody nie prowadzi ulicą Dąbrowskiego.
  2. Wybrane kursy do pętli Sierosław/Działki oraz Ceradz Kościelny/Kościół.
  3. Wybrane kursy do pętli Ceradz Kościelny/Kościół.
  4. Wybrane kursy do pętli Góra/Pętla i Kokoszczyn/Pętla.
  5. Wybrane kursy do pętli Lusówko/os. Rozalin i Tarnowo Podgórne/Centrum.
  6. Wybrane kursy wydłużają trasę do pętli Przecław/Pętla.
  7. Wybrane kursy wydłużają trasę do pętli Kiekrz

PrzypisyEdytuj

  1. według ZDM 5180 m [1]
  2. według ZDM 8175 m [2]
  3. Włodzimierz Łęcki, Piotr Maluśkiewicz, Poznań od A do Z, Poznań: KAW, 1986, s. 152, ISBN 83-03-01260-6, OCLC 835895412.
  4. według innych źródeł dłuższa jest ulica Bolesława Krzywoustego (9 km), zob.: Na jakie pytania musieli odpowiedzieć kandydaci na prezydenta Poznania, Gazeta Wyborcza z 20.10.2006, dostęp 2012-05-26 oraz Florian Krzyżaniak: Budowa trasy wylotowej Poznań-Katowice w latach 1974-1977 (s. 57) (pol.). W: Kronika Miasta Poznania [on-line]. nr 3/1978. [dostęp 2012-05-25].
  5. spis dróg publicznych w administracji ZDM w formacie Excel. [dostęp 2016-02-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-02-28)].
  6. Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr LXXV/1063/V/2010 Rady Miasta Poznania z dnia 9 lipca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Wielkopolskiego z 2010 r. Nr 180, poz. 3361)
  7. Wydział Pomiarów Zarządu Miejskiego w Poznaniu, Plan stołecznego miasta Poznania, 1948.
  8. Dorota Leśniewska Ulica Jana Henryka Dąbrowskiego, Kronika Miasta Poznania 2000/2, Jeżyce, Wydawnictwo Miejskie ISSN 0137-3552
  9. a b Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu: Mapa sieci połączeń ZTM Poznań (pol. • ang.). ztm.poznan.pl, 2019-01-09. [dostęp 2019-01-29].
  10. Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu: Mapa sieci połączeń nocnych ZTM Poznań (pol. • ang.). ztm.poznan.pl, 2019-01-09. [dostęp 2019-01-29].
  11. Plan dzielnic centralnych miasta Poznania, Centralny Urząd Geodezji i Kartografii Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1956.

BibliografiaEdytuj

  1. Dorota Leśniewska, Ulica Jana Henryka Dąbrowskiego, Kronika Miasta Poznania 2000/2, Jeżyce, Wydawnictwo Miejskie, ISSN 0137-3552
  2. Zygmunt Zaleski, Nazwy ulic w Poznaniu, Magistrat Stołeczny Miasta Poznania, 1926
  3. Zbigniew Zakrzewski, Nazwy osobowe i historyczne ulic Poznania, Wydawnictwo Poznańskie, 1971
  4. Poznań plus 4 – plan miasta 1:20.000, wyd. Demart, Warszawa, 2006, ​ISBN 83-7427-282-1