Otwórz menu główne

Ulica Podgórze w Sanoku – ulica w dzielnicy Śródmieście miasta Sanoka.

Sanok
ulica Podgórze
Śródmieście
Początek ulicy Podgórze u zbiegu z ulicą Jagiellońską (2016)
Początek ulicy Podgórze u zbiegu z ulicą Jagiellońską (2016)
Położenie na mapie Sanoka
Mapa lokalizacyjna Sanoka
ulica Podgórze
ulica Podgórze
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Podgórze
ulica Podgórze
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
ulica Podgórze
ulica Podgórze
Położenie na mapie powiatu sanockiego
Mapa lokalizacyjna powiatu sanockiego
ulica Podgórze
ulica Podgórze
Ziemia49°33′33,3″N 22°12′26,7″E/49,559250 22,207417

Ulica stanowi drogę powiatową, jest położona na obszarze dzielnicy Śródmieście[1], stanowiąc nad Potokiem Płowieckim jej wschodnią granicą z dzielnicę Błonie. Bieg ulicy rozpoczyna się u zbiegu z ulicą Jagiellońską w stronę północną i kończy się u zbiegu z ulicą Królowej Bony.

W okresie zaboru austriackiego w ramach autonomii galicyjskiej ulica pierwotnie nazywała się Podgórze[2]. Była wówczas zamieszkiwana przez urzędników i radnych miejskich[2] (m.in. Adam Pytel[3], sędziowie Bolesław Gawiński, Józef Jaworski, Mieczysław Kotkowski[4]). Przy ulicy zamieszkiwały rodziny: Filipczaków (m.in. Bronisław Filipczak)[5], Jarów[6].

Na przełomie XIX/XX wieku ulica została uregulowana i połączona z traktem prowadzącym do Mrzygłodu[7]. W tym czasie komendant placu w Sanoku mjr Mazour obsadził lipami drogę pod placem św. Jana od mostku do drogi krajowej, jednak drzewa nie przetrwały dłuższego czasu[8]. Przed 1906 staraniem Towarzystwa Upiększania Miasta Sanoka ulica została obsadzona 82 kasztanami[9]. Od 1913 ulica nosiła imię zamordowanego namiestnika Andrzeja Potockiego, który na pięć dni przed swoją tragiczną śmiercią (12 kwietnia 1908) odwiedził Sanok podczas trwającej powodzi i udzielił pomocy mieszkańcom[10], także w okresie II Rzeczypospolitej[11][12]. Podczas II wojny światowej w okresie okupacji niemieckiej ulica funkcjonowała pod przemianowanym niemieckojęzycznym adresem Potockistrasse[13][14][15]. W 1948 z inicjatywy radnego Kazimierza Granata ulica Andrzeja Potockiego została przemianowana na ulicę Ludwika Waryńskiego[16] i pod tą nazwą funkcjonowała w okresie PRL[17].

Rzymskokatoliccy mieszkańcy ulicy podlegają parafii Podwyższenia Krzyża Świętego i Matki Bożej Pocieszenia.

Zabudowa ulicyEdytuj

  • Kamienica pod numerem 1. W 1938 był przypisany do niej Izrael Brenik[18]. Budynek został wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanego w 2015[19].
  • Kamienica pod numerem 2. Wybudował ją inż. Henryk Stoy[20]. Do 1939 zamieszkiwał w niej kpt. dr Karol Bachman[21][22]. Podczas okupacji niemieckiej w budynku od numerem 2 działały: w 1940 Zollgrenzschutz, Bezirkzollkommisariat[13][14], w 1941 Forstinspektion (Inspekcja Leśna), Marmeladenfabrik und Pulpstation[14][15].
  • Budynek pod numerem 4. Przed 1939 funkcjonował w nim hurtownia piwa żywieckiego i działał w niej reprezentant tego browaru, Wojciech Dybczak[23][24][25]. Podczas okupacji niemieckiej w budynku urzędował Ludwik Steinmetz, przedstawiciel Brauerei Saybusch (Browar Żywiec)[13][14][15]. W 1945 w budynku pod numerem 4 była siedziba Powiatowego Związku Gminnych Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”[26]. W 1946 koło Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Sanoku objęło we władanie przedstawicielstwo browaru przy ówczesnej ulicy Ludwika Waryńskiego[27]. od 26 lutego 1994 w budynku działał Klub Muzyczny „Rudera”[28][29].
  • Kamienica pod numerem 5. Podczas okupacji niemieckiej pod numerem 5 ulicy działał Städtische Elektrizitätswerke (elektrownia miejska)[15]. Budynek byłej ochronki żydowskiej pod numerem 5 ulicy został wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanego w 2015[19].
  • Dom pod numerem 7. Budynek wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanego w 2015[19].
  • Przy ul. Podgórze swoją siedzibę miała w przeszłości Państwowa Straż Pożarna. W latach 70. XX wieku pod numerem 9 ul. Ludwika Waryńskiego funkcjonowała Miejska Komenda Straży Pożarnej[30].
  • Nieruchomość pod numerem 8.
    • W przeszłości w tym miejscu istniał budynek wybudowany pod koniec XIX wieku, według projektu inż. Władysława Beksińskiego; stanowił siedzibę i budynek administracyjno-reprezentacyjny filii Arcyksiążęcego Browaru Żywiec; od 1945 do 1947 działała w nim fabryka lemoniady, pod koniec lat 40. Powiatowy Związki Gminnych Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” (PZGS), później był w posiadaniu Browaru Leżajsk funkcjonując jako punkt dystrybucji magazyn piwa, po czym przejęła go Powszechna Spółdzielnia Spożywców „Społem”, od której cały kompleks nabyło Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe „WiR”, zaś w pierwszej połowie 1996 budynek został rozebrany i przestał istnieć, mimo że od listopada 1995 wszczęto postępowanie celem wpisania obiektu do wojewódzkiego rejestru zabytków; w tej sprawie w 1997 trwał proces karny w sprawie zniszczenia zabytku, a oskarżonym był właściciel ww. przedsiębiorstwa[31][32].
    • Pod adresem ul. Podgórze 8 działa Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe „WiR”, której właścicielem jest Witold Raczkowski[33].
  • Dom pod numerem 61. W 1972 obiekt pod ówczesnym adresem ul. Ludwika Waryńskiego 61, stanowiący drewniany dom (tzw. „chata sanocka”), został włączony do uaktualnionego wówczas spisu rejestru zabytków Sanoka[34]. Budynek pod numerem 61 ulicy Podgórze został wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanego w 2015[19].
  • Budynek pod numerem 7. Siedziba oddziału Polskiego Związku Motorowego.
  • Dom pod numerem 13.
  • Dom pod numerem 15.
  • Dom pod numerem 7. Budynek wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanego w 2015[19].
  • Dom pod numerem 22.
  • Dom pod numerem 23. Przy budynku kapliczka.
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I i II st. im. Wandy Kossakowej pod numerem 25.

W przeszłości domy mieszkalne znajdowały się także po zachodniej strony ulicy, na prawym brzegu Potoku Płowieckiego (później na tym obszarze zostały wzniesione bloki mieszkalne)[35][36]. Jeden z domów, pierwotnie stojący przy ulicy, został przeniesiony do Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku[37].

Od ulicy Podgórze odchodzą ku górze cztery ciągi schodów (wszystkie zostały odremontowane w 1977[38]). Poczynając od początku ulicy są to:

  • Schody Balowskie (do 1989 Schody Górników).
  • Schody Serpentyny (do 1989 Schody Drogowców).
  • Schody Franciszkańskie (do 1989 Schody Metalowców).
  • Schody Zamkowe.

Inne informacje:

  • W przeszłości w obrębie ulicy istniał warsztat kotlarski zakładu, który pierwotnie założyli Mateusz Beksiński (1814-1886) i Walenty Lipiński (1813-1898), z którego później powstała fabryka Autosan.
  • W domu umiejscowionym pomiędzy Schodami Serpentyny i Franciszkańskimi zamieszkiwała rodzina Kosinów (Jan i Paulina oraz ich dzieci Jan, Stanisław, Andrzej, Piotr, Helena)[39]. Dom pod adresem ul. Schody Franciszkańskie 1 został wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanego w 2015[19].
  • W połowie lat 50. XX wieku przy ulicy został wybudowany barak, który do 1969 stanowił siedzibę biurową Budowlanego Przedsiębiorstwa Powiatowego w Sanoku[40].

Ponad skarpą przy ulicy Podgórze są umiejscowione Kościół i klasztor Franciszkanów, Plac św. Jana.

PrzypisyEdytuj

  1. O dzielnicy. sanoksrodmiescie.pl. [dostęp 2015-08-20].
  2. a b Kronika. Przeniesienia. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 2, nr 16 z 16 kwietnia 1911. 
  3. Powódź w Sanoku. „Gazeta Sanocka”, s. 1, nr 171 z 7 kwietnia 1907. 
  4. Skorowidz powiatu sanockiego wydany na podstawie dat zebranych w roku 1911. Sanok: 1911, s. 42.
  5. Wojciech Sołtys. Bronisław Filipczak – prawnik z wykształcenia, muzyk z zamiłowania. „Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku”. 29, s. 153, 1986. Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. 
  6. Andrzej Romaniak: Sanok. Fotografie archiwalne – Tom I. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2009, s. 414. ISBN 978-83-60380-26-0.
  7. Alojzy Zielecki, Rozwój przestrzenny miasta, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 395.
  8. Z bruku. „Gazeta Sanocka”, s. 2, nr 67 z 9 kwietnia 1905. 
  9. Kronika. Walne Zgr. Tow. Upiększ. miasta. „Gazeta Sanocka”, s. 4, nr 129 z 17 czerwca 1906. 
  10. Ludwik Glatman. Nowe nazwy ulic Wielkiego Sanoka. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 2, nr 36 z 31 sierpnia 1913. 
  11. Wykaz firm handlowych, przemysłowych, rzemieślniczych i wolnych zawodów miasta Sanoka, Zagórza, Rymanowa, Mrzygłoda, Bukowska 1937/8. Informator Chrześcijański. Sanok: Krakowska Kongregacja Kupiecka. Oddział Sanok, 1938, s. 9, 17.
  12. Andrzej Romaniak: Sanok. Fotografie archiwalne – Tom I. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2009, s. 24, 28, 78, 408, 410. ISBN 978-83-60380-26-0.
  13. a b c Amtliches Fernsprechbuch fűr das Generalgouvernement. Deutsche Post Osten, 1940, s. 36.
  14. a b c d Amtliches Fernsprechbuch fűr das Generalgouvernement. Deutsche Post Osten, 1941, s. 59.
  15. a b c d Amtliches Fernsprechbuch fűr das Generalgouvernement. Deutsche Post Osten, 1942, s. 80.
  16. Waldemar Bałda: Sowa i bocian. Opowieść o Posadzie Olchowskiej – III dzielnicy Miasta Sanoka. Kraków: AB Media, 2012, s. 107. ISBN 978-83-935385-7-7.
  17. Andrzej Romaniak: Sanok. Fotografie archiwalne – Tom I. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2009, s. 410, 412, 414. ISBN 978-83-60380-26-0.
  18. Spis Abonentów sieci telefonicznych Państwowych i Koncesjonowanych w Polsce (z wyjątkiem m. st. Warszawy) na 1938 r.. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo „Polska Poczta, Telegraf i Telefon”, 1938, s. 504.
  19. a b c d e f Zarządzenie Burmistrza Miasta Sanoka nr 42/2015 z 9 marca 2015. bip.um.sanok.pl, 2015-03-09. s. 2. [dostęp 2016-10-19].
  20. Andrzej Romaniak: Sanok. Fotografie archiwalne – Tom I. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2009, s. 26. ISBN 978-83-60380-26-0.
  21. Spis Abonentów sieci telefonicznych Państwowych i Koncesjonowanych w Polsce (z wyjątkiem m. st. Warszawy) na 1938 r.. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo „Polska Poczta, Telegraf i Telefon”, 1938, s. 622.
  22. Karol Bachman. jewisharchive.org. [dostęp 2015-10-02].
  23. Wojciech Sołtys, Budownictwo, przemysł, rzemiosło, handel, Pomiędzy wojnami światowymi 1918-1939, s. 535, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995
  24. Wykaz firm handlowych, przemysłowych, rzemieślniczych i wolnych zawodów miasta Sanoka, Zagórza, Rymanowa, Mrzygłoda, Bukowska 1937/8 : Informator Chrześcijański. Sanok: Krakowska Kongregacja Kupiecka. Oddział Sanok, 1938, s. 17.
  25. Książka telefoniczna. 1939. s. 706. [dostęp 2015-05-26].
  26. Waldemar Bałda: Sowa i bocian. Opowieść o Posadzie Olchowskiej – III dzielnicy Miasta Sanoka. Kraków: AB Media, 2012, s. 116. ISBN 978-83-935385-7-7.
  27. Arnold Andrunik: Rozwój i działalność Związku Bojowników o Wolność i Demokrację na Ziemi Sanockiej w latach 1949–1984. Sanok: 1986, s. 13.
  28. Muzyczna „Rudera”. „Echo Sanoka”, s. 2, Nr 9 z 7 marca 1994. 
  29. Ogłoszenie. „Tygodnik Sanocki”. Nr 52-53 (423-424), s. 13, 24-31 grudnia 1999. 
  30. Przetargi. „Nowiny”, s. 5, Nr 148 z 31 maja 1974. 
  31. Marcin Kandefer. Zabytek nie doczekał. „Tygodnik Sanocki”. Nr 30 (246), s. 7, 26 lipca 1996. 
  32. Joanna Kozimor. Zawirowany zabytek. „Tygodnik Sanocki”. Nr 1 (269), s. 4, 3 stycznia 1997.. 
  33. Kontakt. wir-sanok.pl. [dostęp 2017-11-24].
  34. Artur Bata. Działalność Powiatowego Konserwatora Zabytków w Sanoku w 1972 r.. „Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku”. 17-18, s. 92, 1973. Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. 
  35. Andrzej Romaniak: Sanok. Fotografie archiwalne – Tom I. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2009, s. 412. ISBN 978-83-60380-26-0.
  36. Waldemar Bałda: Sowa i bocian. Opowieść o Posadzie Olchowskiej – III dzielnicy Miasta Sanoka. Kraków: AB Media, 2012, s. 49. ISBN 978-83-935385-7-7.
  37. Borys Łapiszczak: Sanok i Województwo Podkarpackie na dawnej pocztówce i fotografii. Cz. VII. Sanok: Poligrafia, 2004, s. 109. ISBN 83-915388-4-2.
  38. Jan Cesarczyk. Stare schody – jak nowe!. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 3, Nr 18 (87) z 1-15 października 1977. 
  39. Paweł Kosina: Helena Kosinówna. Rodzina i sanoccy przyjaciele. Sanok: Stowarzyszenie Przyjaciół Heleny Kosiny w Sanoku, 2006, s. 13. ISBN 83-924210-0-0.
  40. Józef Baszak: Powstanie i rozwój Sanockiego Przedsiębiorstwa Budowlanego (1950-1978). W: Budownictwo. Sanockie Przedsiębiorstwo Ceramiki Budowlanej. Sanockie Przedsiębiorstwo Budowlane. Sanok: 2014, s. 71, 93. ISBN 978-83-934513-6-4.