Otwórz menu główne

Ulica Podmurna w Toruniu

Ulica Podmurna w Toruniuulica na Starym Mieście, przecinająca je z południa na północ, najdłuższa ulica w toruńskim zespole staromiejskim. Biegnie wzdłuż linii wschodniego odcinka dawnych murów obronnych Starego Miasta, po ich wewnętrznej stronie.

ulica Podmurna
Stare Miasto
Ilustracja
Fragment odcinka między ul. Ciasną i Szeroką z basztą Monstrancją
Państwo  Polska
Miejscowość Toruń
Długość ok. 645 m
Plan
Plan przebiegu ulicy
Przebieg
Ikona deptak deptak.svg pl. Teatralny
Ikona ulica w prawo L z dochodzacym deptakiem.svg ul. Fosa Staromiejska
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ul. Szewska, ul. Most Pauliński
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ul. Szeroka
Ikona ulica z prawej.svg ul. Ciasna
Ikona ulica koniec T.svg ul. Mostowa
Położenie na mapie Torunia
Mapa lokalizacyjna Torunia
ulica Podmurna
ulica Podmurna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Podmurna
ulica Podmurna
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
ulica Podmurna
ulica Podmurna
53,011141°N 18,607052°E/53,011141 18,607052

NazwaEdytuj

Do XVII w. północna część ulicy nazywana była w odniesieniu do murów miejskich, względnie do sąsiednich bram - Chełmińskiej i Kotlarskiej: „przy murach miejskich”, „przy łukach” (am Schwiebbogen), „za murem między Bramą Chełmińską a Bramą Wielką”, itp. Odcinek sąsiadujący z Bramą Kotlarską był nazywany najczęściej „Przy Bramie Kotlarskiej” (ew. „Wielkiej”)[1]. W XIX w. ulica nosiła nazwę zbliżoną do dzisiejszej - Przy Murach Miejskich (An der Mauer, An der Stadtmauer). Na przełomie XIX i XX niemiecką nazwę zmieniono na Mauerstraße (co można tłumaczyć jako ul. Murna).

ZabudowaEdytuj

Ulica miała charakter ulicy przymurnej, służącej do komunikacji w razie obrony miasta. Jej zachodnia granica była wyznaczona przez mur obronny, oddzielający Stare Miasto od Nowego, w którym umieszczone były baszty, a na wylotach ulic Szerokiej i Szewskiej bramy - odpowiednio Kotlarska i Paulińska. Działki przy jej zachodniej pierzei stanowiły zaplecze gospodarcze działek przy ulicach Mostowej, Szerokiej, Szczytnej i Chełmińskiej i były zabudowane tzw. domami tylnymi i spichrzami. W tzw. budach (domach dobudowanych do murów) w XV w. mieszkali głównie rzemieślnicy. Na pocz. XIX w. po osiedleniu się Żydów w Toruniu, na tyłach działki przy ul. Szczytnej, przy ul. Podmurnej stanęła synagoga żydowska. W XIX w. zaczęto tu stawiać skromne kamienice czynszowe, jednak ulica zachowała charakter bocznej uliczki gospodarczej. Do dzisiaj zachowały się krótkie odcinki murów obronnych oraz kilka baszt.

Ważniejsze obiekty[2][3]Edytuj

Nr Obiekt Lata budowy Projekt Styl architektoniczny Ewidencja zabytków Uwagi Zdjęcie
1. Miejska Instytucja Kultury "Dom Muz"

Podmurna 1

XV wiek, przebudowa 1865, 1927 gotyk  T nr rejestru A/1516 Spichrz gotycki przebudowany w XIX i XX wieku na mieszkania, pierwotnie jedno- obecnie dwupiętrowy. Połączony z sąsiednim spichrzem pod numerem 3, mieści od 1985 roku najpierw Miejski Dom Kultury „Centrum”, a po jego przekształceniu, od 1993 r. obiekt jest główną siedzibą miejskiej instytucji kultury Dom Muz w Toruniu[4].
2. Miejska Instytucja Kultury "Dom Muz"

Podmurna 3a

XVIII wiek barok  T nr rejestru A/558 Przebudowany na mieszkania w 1965 roku.
3. Dwór Bractwa Świętego Jerzego w Toruniu "Dwór Mieszczański"

Podmurna 4

XV wiek, przebudowa 1883 przebudowa - Julian Rehberg gotyk, neogotyk  T nr rejestru A/925 W skład budynku wchodzi również jedna z baszt Torunia (więcej: Mury miejskie w Toruniu) Wartownia. Pochodzi z XIII wieku, przebudowana i nadbudowana w XIX wieku. Cały dwór mieścił przed wojną siedzibę Kurkowego Bractwa Strzeleckiego, po wojnie schronisko młodzieżowe i Państwowy Dom Dziecka, obecnie siedziba Towarzystwa Miast Partnerskich Torunia.
4. Podmurna 5 XVI, przebudowa XVIII wiek barok  T nr rejestru A/557 Spichrz
5. Podmurna 9 XVIII wiek barok  N Wraz z sąsiednim spichrzem pod numerem 11, do 2011 roku mieścił Instytut Filologii Słowiańskiej Wydziału Filologicznego UMK
6. Podmurna 11 przebudowa 1 połowa XVII wiek gotyk, renesans  T nr rejestru A/400 Wraz z sąsiednim spichrzem pod numerem 9, do 2011 roku mieścił Instytut Filologii Słowiańskiej. Usytuowany wzdłuż ulicy Ciasnej, czterokondygnacyjna, kalenica wzdłuż ul. Ciasnej kryta masywnymi gąsiorami (o bardzo dużej wartości zabytkowej). Szczyty późnorenesansowe.
7. Podmurna 13 1 połowa XVII renesans  T nr rejestru A/671 Należał w XVIII w. do zespołu Pałacu Fengerów
8. Baszta Monstrancja

Podmurna 16

pierwsza baszta: XIII,

w obecnym kształcie: XV, XIX wiek, 1950

gotyk  T nr rejestru A/145 Jedna z dziewięciu baszt zachowanych w ciągu murów miejskich w Toruniu. Więcej w osobnym artykule.
9. Podmurna 26

Baszta 53

XIV wiek gotyk  T nr rejestru A/532 Wraz z sąsiednią basztą (Podmurna 30) w XIX wieku pełniła funkcję spichrza.
10. Podmurna 30

Baszta 53a

XIV wiek gotyk  T nr rejestru A/503 Wraz z sąsiednią basztą (Podmurna 26) w XIX wieku pełniła funkcję spichrza. Przebudowana w 1880 r.
11. Podmurna 56 i 58 XVIII/XIX wiek klasycyzm  T nr rejestru A/1518 Kamienice oparte pierwotnie o mur miejski, konstrukcji szkieletowej, jedno- i dwupiętrowa.
12. Podmurna 60

Baszta 56

koniec XIII wiek gotyk  T nr rejestru A/533 Zbudowana pod koniec XIII wieku, zabudowa ściany od strony ulicy w XVII-XVIII wieku, w 1911 dobudowa kamienicy 3 piętrowej, którą ze względu na zły stan techniczny wyburzono w latach 80-tych, przywracając pierwotny wygląd baszcie . W XIX wieku służyła jako magazyn, baszta wówczas posiadała żuraw towarowy[5].
13. Baszta Koci Łeb

Podmurna 74

XIII wiek, odbudowa i przebudowa XIX/XX gotyk, neogotyk  T nr rejestru A/399 Więcej informacji w osobnym artykule.
14. Podmurna 77 1600, XIX renesans  T nr rejestru A/1255 Adres wspólny z Szewska 1-3

PrzypisyEdytuj

  1. Krzysztof Mikulski, Przestrzeń i społeczeństwo Torunia od końca XIV do początku XVIII w., Toruń 1999
  2. Wykaz zabytków nieruchomych województwa kujawsko-pomorskiego wpisanych do rejestru zabytków - stan na 31 grudnia 2010 r.
  3. Ciara Zdzisław, Zabytki architektury województwa bydgoskiego, Bydgoszcz 1974.
  4. Dom Muz – Tu mieszka kultura, www.dommuz.pl [dostęp 2017-11-15] (pol.).
  5. Baszta ul. Podmurna 60 - Atrakcje Torunia. Przewodnik po Toruniu, www.turystyka.torun.pl [dostęp 2017-11-15] (pol.).