Otwórz menu główne

Ulica Stefana Batorego w Bydgoszczy

ulica w Bydgoszczy

Ulica Stefana Batorego w Bydgoszczy – ulica na terenie miasta lokacyjnego Bydgoszczy. Łączy Stary Rynek z ulicą Długą[1].

ulica Stefana Batorego
Stare Miasto w Bydgoszczy
Ilustracja
Widok od Starego Rynku
Państwo  Polska
Miejscowość Bydgoszcz
Długość 70 m
Przebieg
Ikona deptak poczatek T.svg ul. Długa
Ikona deptak z prawej ulica.svg ul. Zaułek
Ikona deptak koniec T.svg Stary Rynek, ul. Niedźwiedzia
Położenie na mapie Bydgoszczy
Mapa lokalizacyjna Bydgoszczy
ulica Stefana Batorego
ulica Stefana Batorego
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Stefana Batorego
ulica Stefana Batorego
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
ulica Stefana Batorego
ulica Stefana Batorego
53,121556°N 17,999552°E/53,121556 17,999552
Ulica Stefana Batorego
Widok od ul. Długiej
Za kurtyną wodną
Ze zniczem
Z ul. Długiej. Po prawej ul. Stefana Batorego

PołożenieEdytuj

Ulica znajduje się w południowej części Starego Miasta. Rozciąga się na kierunku północ-południe, od Starego Rynku do ulicy Długiej. Jej długość wynosi ok. 70 m, a przedłużeniem do ul. Wały Jagiellońskie jest ul. Przesmyk.

HistoriaEdytuj

Ulica Stefana Batorego została wytyczona w połowie XIV wieku podczas kształtowania bydgoskiego miasta lokacyjnego. Łączyła ona południowo-zachodni narożnik Starego Rynku z ulicą Długą, podczas gdy do ul. Pod Blankami i dalej do muru miejskiego prowadził jedynie wąski przesmyk. Wiadomo, że wzdłuż ulicy w XVII-XVIII wieku istniała murowana, bądź szachulcowa zabudowa[2].

Na całym przebiegu ulicy Stefana Batorego odkryto relikty XVI-wiecznych, drewnianych rur wodociągowych. Biegły one na głębokościach od 0,6 do 1,5 m, zaś średnica rur wynosiła od 40 co 65 cm[3].

Na szczegółowym planie zabudowy miasta, sporządzonym przez pruskiego geometrę Gretha w 1774 r., posesje wzdłuż ulicy zajęte są w całości przez istniejącą w tym czasie zabudowę. Pierzeje ulicy w obecnym kształcie widoczne są natomiast na planie miasta z 1876 r.

Rejon środkowego odcinka ul. Długiej w XIX i na początku XX w. zamieszkiwało skupisko osób pochodzenia żydowskiego, które posiadało tu swoją enklawę osiedleńczą[4]. W związku z tym w okolicy ul. Stefana Batorego istniało sporo sklepów i warsztatów rzemieślniczych prowadzonych przez Żydów, chociaż istniały również placówki polskie[4].

Ulica Stefana Batorego od 1888 r. odgrywała ważną rolę w ruchu tramwajów: początkowo konnych, a później elektrycznych (od 1896 r.) Trasa dwóch z trzech istniejących wtedy w Bydgoszczy linii tramwajowych przebiegała właśnie na tym terenie. Były to: „linia czerwona” (od Dworca Głównego do dworca Bydgoszcz Wąskotorowa przy ul. Grunwaldzkiej) oraz „zielona” (od ul. Gdańskiej do Strzelnicy przy ul. Toruńskiej). Tramwaje obu linii wjeżdżały w ulicę Stefana Batorego - jeden skręcając w prawo, drugi w lewo, zaś wracały ulicą Jana Kazimierza[4]. Ruch tramwajowy w takim kształcie istniał do 1953 r., kiedy otwarto torowisko na ul. Bernardyńskiej, omijające Stare Miasto. Kursy linii 1 (dawnej „czerwonej”) po Starym Mieście zawieszono w 1969 r., natomiast ostatni tramwaj ulicą Batorego przejechał w 1974 podczas budowy ronda Jagiellonów. Później torowisko rozebrano. Charakter ulicy Stefana Batorego jest ściśle związany z dziejami ulicy Długiej. Do czasu upaństwowienia prywatnych przedsiębiorstw rzemieślniczych i handlowych w latach 50. XX w., ulica ta posiadała charakter kupiecko-handlowy. W kamienicy na rogu z ul. Długą istniał zajazd, przekształcony w XIX wieku w hotel Rio’s, istniejący do 1939 r.[5]

W 2007 na ulicy Długiej, od skrzyżowania z ul. Jana Kazimierza do ul. Batorego rozpoczęto tworzenie Bydgoskiej Alei Autografów, którą stanowią wmurowane w nawierzchnię ulicy tabliczki z podpisami znanych osobistości życia publicznego[6]. W II dekadzie XXI wieku, zgodnie z Planem Rewitalizacji Bydgoszczy, przeprowadzono modernizację nawierzchni ulicy.

13 września 2019 na ulicy zorganizowano po raz pierwszy imprezę plenerową „Nocny Batory”[7].

NazwyEdytuj

Ulica w przekroju historycznym posiadała następujące nazwy[8]:

Nazwa ulicy nawiązuje do polskiego króla Stefana Batorego, który 77 dni (2 stycznia - 20 marca) 1577 r. przebywał w Bydgoszczy, podczas wojny ze zbuntowanym Gdańskiem. Król prowadził pertraktacje oraz przygotowywał wyprawę wojenną. Na bydgoskim zamku gościł go miejscowy starosta Jan Kościelecki. Monarcha w tym czasie wystawił kilka przywilejów dla miast: Bydgoszczy oraz Fordonu.

ArchitekturaEdytuj

Pierzeje ul. Stefana Batorego stanowią w większości budynki wzniesione w XVIII i przebudowane w XIX wieku. Wśród nich wyróżniają się zwłaszcza dwa budynki, posiadające neorenesansowy wystrój elewacji: na rogu z ul. Długą oraz narożny ze Starym Rynkiem.

Niektóre kamieniceEdytuj

Nr Adres Lata budowy Styl architektoniczny Wpisany do rej. zabytków Uwagi Zdjęcie
1. Batorego 1 XVII w., 1877 neorenesans  T Kamienica na rogu Stary Rynek 12. Swój obecny wygląd zawdzięcza gruntownej przebudowie w duchu neorenesansowym, wykonanej w 1877 r. Elewacje zwieńczone są wysuniętym, profilowanym gzymsem na konsolkach, z fryzem o ornamencie perełkowym, wolich oczach i meandrowym[9]. Budynek posiada gotyckie piwnice, w których odkryto ślady XV-wiecznej piwiarni. Na parterze działa od 1993 r. kawiarnia artystyczna „Węgliszek”, nazwana na pamiątkę diabełka, który od XVI w. rzekomo „panował i straszył” w Bydgoszczy[1]
2. Batorego 6 / Długa 31 koniec XVIII w., 1862 neorenesans włoski  T Kamienica na rogu ul. Długiej (31). Wzniesiona w końcu XVIII wieku, mieściła zajazd. Została przebudowana w 1862 r. i przystosowana dla celów hotelowych. Oprócz pokoi gościnnych mieściła restaurację i lokale handlowe[5]. Elewacja posiada cechy neorenesansowe włoskiej willi[10]. Do 1939 r. mieścił się w niej hotel Rio’s.
3. Długa 33 1782[11]  N Kamienica na rogu ul. Stefana Batorego
4. Niedźwiedzia 1 połowa XVIII w.[11] klasycyzm  N Kamienica na rogu ul. Stefana Batorego. W 1751 r. mieścił się w niej urząd pocztowy. Bydgoskim pocztmistrzem był wówczas Jakub Marshall. Pocztamt bydgoski, najpóźniej w 1779, czyli po podjęciu działalności przez pocztę pruską po I rozbiorze, przeprowadził się z tej kamienicy do jednego z budynków przy obecnej ulicy Długiej[12].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Umiński Janusz: Bydgoszcz. Przewodnik: Bydgoszcz: Regionalny Oddział PTTK „Szlak Brdy”, 1996
  2. Siwiak Wojciech: Z przeszłości ulicy Długiej. [w.] Kalendarz Bydgoski 2007
  3. Dygaszewicz Elżbieta: Bydgoszcz przedlokacyjna i lokacyjna w świetle nadzorów i archeologicznych badań ratowniczych. [w.] Materiały do Dziejów Kultury i Sztuki Bydgoszczy i Regionu. zeszyt 1. Pracownia Dokumentacji i Popularyzacji Zabytków Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Bydgoszczy. 1996
  4. a b c Barbara Janiszewska-Mincer Barbara: Ulica Długa na początku XX wieku. [w.] Kalendarz Bydgoski 2008
  5. a b Bręczewska-Kulesza Daria: Rozwój budownictwa hotelowego w Bydgoszczy w 2. połowie XIX i na początku XX wieku. In. Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. Zeszyt 7. Bydgoszcz 2002
  6. http://bydgoszcz.wyborcza.pl/bydgoszcz/1,78943,5122857.html dostęp 27-09-2010
  7. key: Nocny Batory, czyli impreza w sercu Bydgoszczy. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2019-09-13. [dostęp 2019-09-17].
  8. Czachorowski Antoni red.: Atlas historyczny miast polskich. Tom II Kujawy. Zeszyt I Bydgoszcz. Uniwersytet Mikołaja Kopernika. Toruń 1997
  9. Parucka Krystyna. Zabytki Bydgoszczy – minikatalog. „Tifen” Krystyna Parucka. Bydgoszcz 2008. ​ISBN 978-83-927191-0-6
  10. Bręczewska-Kulesza Daria. Neorenesans w architekturze bydgoskich kamienic. [w.] Kronika Bydgoska XXVIII 2006. Bydgoszcz 2007
  11. a b Gminna Ewidencja Zabytków Miasta Bydgoszczy. [w:] Program Opieki nad Zabytkami miasta Bydgoszczy na lata 2013-2016
  12. Winter Piotr: Dawne bydgoskie budynki pocztowe i z pocztą związane. [w:] Materiały do Dziejów Kultury i Sztuki Bydgoszczy i Regionu. zeszyt 2. Pracownia Dokumentacji i Popularyzacji Zabytków Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Bydgoszczy. 1997.

BibliografiaEdytuj

  • Derenda Jerzy red.: Piękna stara Bydgoszcz. Tom I z serii: Bydgoszcz miasto na Kujawach. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2006. ​ISBN 83-916178-0-7​, 978-83-916178-0-9, 83-916178-5-8, 978-83-916178-5-4, 83-916178-1-5, 978-83-916178-1-6
  • Umiński, Janusz: Bydgoszcz. Przewodnik, Regionalny Oddział PTTK „Szlak Brdy” Bydgoszcz 1996