Ulica Szopienicka w Katowicach

ulica w Katowicach

Ulica Szopienicka w Katowicach − jedna z ważniejszych ulic, łącząca wschodnie dzielnice: Szopienice-Burowiec, Janów-Nikiszowiec i Giszowiec.

ulica Szopienicka
Szopienice-Burowiec, Janów-Nikiszowiec, Giszowiec
Ilustracja
ulica Szopienicka
Państwo  Polska
Miejscowość Katowice
Długość 4315 m
Przebieg
Ikona ulica.svg ↑ ul. Krakowska
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 0m ul. Lwowska
Ikona ulica z prawej.svg 255m ul. Krakowska
Ikona ulica wiadukt.svg 515m ul. Bagienna 79
Ikona ulica z prawej.svg 565m ul. Magazynowa
Ikona ulica z prawej.svg 850m ul. Surowcowa
Ikona wiad nad torami.svg 930m linia kolejowa
Ikona ulica skrzyżowanie.svg 1040m ← ul. Transportowców
ul. Oswobodzenia
Ikona ulica z prawej.svg 1450m ul. Gospodarcza
Ikona ulica z lewej.svg 1715m ul. Zofii Nałkowskiej
Ikona ulica z lewej.svg 1895m ul. Krawczyka
Ikona ulica z prawej.svg światła 2165m ul. Górniczego Dorobku
Ikona ulica z prawej.svg światła 2920m ul. T. Kulika (Kolonia Wysockiego)
Ikona ulica z prawej.svg 3420m ul. Braci Woźniaków (Kol. Wysockiego)
Ikona wiad kolejowy.svg 3540m linia kolejowa do KWK Wieczorek
Ikona ulica wiadukt.svg 3785m autostrada A4 A4
Ikona wiad nad torami.svg 4075m linia kolejowa do KWK Staszic
Ikona ulica z prawej.svg 4170m ul. Karliczka
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 4315m ul. Mysłowicka
Ikona ulica.svg ↓ ul. Gościnna, ul. Przyjazna
Położenie na mapie Katowic
Mapa lokalizacyjna Katowic
ulica Szopienicka
ulica Szopienicka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Szopienicka
ulica Szopienicka
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
ulica Szopienicka
ulica Szopienicka
Ziemia50°14′24,5″N 19°04′41,4″E/50,240143 19,078161
ulica Szopienicka
Tabliczka przy skrzyżowaniu z ul. Krakowską
Zabytkowe wagoniki kolejki „Balkan” obok szybu Pułaskiego
Zabytkowe wagoniki kolejki „Balkan
Zabytkowe wagoniki kolejki „Balkan
Galeria Szyb Wilson (róg ul. Szopienickiej i ul. Oswobodzenia)
Kopalnia „Wieczorek” szyb Pułaski
ul. Szopienicka w Nikiszowcu (róg z ul. Krawczyka)
zabytkowe budynki przy ul. Szopienickiej (rejon Nikiszowca)
ul. Szopienicka (most nad autostradą A4)

PrzebiegEdytuj

Ulica rozpoczyna swój bieg przy skrzyżowaniu z ul. Krakowską i ul. Lwowską (Kolonia Wilhelmina w Szopienicach) obok sklepu Selgros. Następnie prowadzi nad ulicą Bagienną (DK 79), krzyżuje się z ul. Oswobodzenia. W Nikiszowcu przy ul. Szopienickiej znajdują się zabudowania KWK Wieczorek. Dalej biegnie obok Kolonii Wysockiego (skrzyżowania z ul. Kulika, ul. Braci Woźniaków). Kończy swój bieg w Giszowcu, za stawem Małgorzata i wiaduktem nad autostradą A4, przy skrzyżowaniu z ul. Mysłowicką, ul. Gościnną i ul. Przyjazną.

HistoriaEdytuj

Droga na początku XX wieku była arterią, łączącą Giszowiec z szybami kopalnianymi „Nickisch”, „Carmer” i „Kaiser Wilhelm”. Nosiła niemiecką nazwę Margaretenweg (pol. droga Małgorzaty), a później Margaretenstraße[1]. Powstała prawdopodobnie między 1905 a 1907[2]. W 1907 w rejonie szybu „Nickisch”, pomiędzy drogą a torami kolejowymi, na obszarze około 20 hektarów, rozpoczęto budowę osiedla robotniczego Nikiszowiec[3].

W 1921 nazwę drogi przemianowano na ulica Sosnowiecka[1]. Było to uczczenie przez mieszkańców Nikiszowca miejscowości, w której udzielono im schronienia podczas I powstania śląskiego[4]. W dwudziestoleciu międzywojennym przy ówczesnej ul. Sosnowieckiej[5], na wprost gmachu urzędu gminnego, wystawiono pomnik ku czci powstańców śląskich. Zburzyli go Niemcy w czasie II wojny światowej. Obecnie nowy pomnik, wzniesiony po wojnie, zlokalizowany jest przy ul. Zamkowej[6].

W latach niemieckiej okupacji Polski (1939−1945) ulica nosiła nazwę Adolf Hitlerstraße, a do 1962 − ul. Wojska Polskiego[2]. Od 1962 nosi nazwę ul. Szopienicka[1].

W 2011 zmodernizowano most nad autostradą A4.

Obiekty zabytkoweEdytuj

Przy ulicy Szopienickiej znajdują się następujące historyczne obiekty[7][8]:

  • budynek szpitala − dawny ratusz gminy Janów (ul. Szopienicka 10), wybudowany w latach 1928−1931 według projektu architekta Tadeusza Michejdy, w stylu funkcjonalizmu (funkcjonalnego modernizmu[9]); w dwudziestoleciu międzywojennym w budynku mieścił się Posterunek Oficerski Policji Województwa Śląskiego[10]; obiekt wpisano do rejestru zabytków 2 lipca 2020 (nr rej. A/669/2020)[11];
  • zabytkowe bloki mieszkalne (ul. Szopienicka 44−54), wliczające się do kompleksu zabudowy 9 bloków mieszkalnych, wpisanych razem z całym osiedlem Nikiszowiec do rejestru zabytków 19 sierpnia 1978 (nr rej.: A/1230)[12];
  • zespół zabudowań szybu „Poniatowski” (do 1935[3] niem. „Nickisch”) przy ul. Szopienickiej 49, obejmujący: bezstylowy budynek straży pożarnej (z lat trzydziestych XX wieku), warsztat (posiada cechy stylu historyzmu, wzniesiony w 1908) i zespół maszynowni szybu (posiada cechy stylu historyzmu, wzniesiony w 1908);
  • dawna dyrekcja kopalni, budynki usługowe, łaźnia (ul. Szopienicka 56, 58, 58a), wybudowane w stylu historyzmu i neobaroku w 1908; wpisane razem z całym osiedlem Nikiszowiec do rejestru zabytków 19 sierpnia 1978 (nr rej.: A/1230)[12]; na fasadzie budynku pod numerem 58 znajduje się tablica, upamiętniająca działalność „Komitetu 21”, powołanego do kierowania akcją strajkową w latach 1923−24[13];
  • zespół zabudowy szybu „Pułaski” (do 1935 niem. „Carmer”) składający się z budynków: nadszybia z wieżą wyciągową, sortowni, maszynowni, warsztatu mechanicznego i kuźni, stolarni, cechowni i łaźni; wpisany do rejestru zabytków (nr rej.: A/1384/89 z 20 marca 1989[14]), pochodzący z lat 1903−1911[15][16],
  • budynek elektrociepłowni szybu „Pułaski” (bezstylowy), wzniesiony w 1908, przebudowany w 1928;
  • budynek dawnego szybu „Kaiser Wilhelm” (od 1935[3] pol. „Ligoń”), wzniesiony w stylu historyzmu/modernizmu (ul. Szopienicka 62c, róg z ul. Oswobodzenia); obiekt pochodzi z lat 1887−1918;
  • budynek warsztatów w zespole dawnego zaplecza szybów „Wilson” (ul. Szopienicka 66, obecnie siedziba szkoły)[16].

InstytucjeEdytuj

Przy ul. Szopienickiej swoją siedzibę mają: Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna nr 3, SAG Wytwórnia Lin Stalowo-Gumowych[17],Grupa Farmacol [18]., Kopalnia Węgla Kamiennego „Wieczorek”[19], Zakład Opieki Długoterminowej EPIONE[20] , Przychodnia EPIONE - Janów[21] , Giszowieckie Towarzystwo Tenisowe, Miejskie Przedszkole nr 32, Spółka Szkoleniowa Sp. z o.o.[22], NZOZ Laryngologia Janów (dawny Szpital Miejski nr 4)[23], , Zespół Szkół Zawodowych nr 3 i Technikum nr 14.

CiekawostkiEdytuj

Od 1914 przy ulicy Szopienickiej znajdowało się torowisko kolejki Balkan[24], kursującej do 1977[25]. W 2001 dwa odrestaurowane wagoniki zostały ustawione przy ulicy Szopienickiej, obok szybu Pułaski.

Na rogu ul. Szopenickiej i ul. Oswobodzenia 1 znajduje się Galeria Szyb Wilson.

Ulicą Szopienicką kursują linie autobusowe Komunikacyjnego Związku Komunalnego Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (KZK GOP).

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Joanna Tofilska: Katowice Nikiszowiec. Miejsce, ludzie, historia. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2007, s. 136. ISBN 978-83-87727-68-0.
  2. a b Michał Bulsa: Ulice i place Katowic. Katowice: Prasa i Książka, 2012, s. 184, 185. ISBN 978-83-933-665-8-3. (pol.)
  3. a b c Joanna Tofilska: Katowice Nikiszowiec. Miejsce, ludzie, historia. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2007, s. 7. ISBN 978-83-87727-68-0.
  4. Joanna Tofilska: Katowice Nikiszowiec. Miejsce, ludzie, historia. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2007, s. 49. ISBN 978-83-87727-68-0.
  5. Joanna Tofilska: Katowice Nikiszowiec. Miejsce, ludzie, historia. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2007, s. 27. ISBN 978-83-87727-68-0.
  6. Joanna Tofilska: Katowice Nikiszowiec. Miejsce, ludzie, historia. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2007, s. 25. ISBN 978-83-87727-68-0.
  7. Michał Bulsa: Ulice i place Katowic. Katowice: Prasa i Książka, 2012, s. 186, 187. ISBN 978-83-933-665-8-3. (pol.)
  8. Urząd Miasta Katowice: Wartości dziedzictwa kulturowego (załącznik 1.9) (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-06-29].
  9. Joanna Tofilska: Katowice Nikiszowiec. Miejsce, ludzie, historia. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2007, s. 51. ISBN 978-83-87727-68-0.
  10. Joanna Tofilska: Katowice Nikiszowiec. Miejsce, ludzie, historia. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2007, s. 53. ISBN 978-83-87727-68-0.
  11. Wykaz wpisanych obiektów do rejestru zabytków w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 3 lipca 2020 r. (pol.) wkz.katowice.pl [dostęp 2020-07-03]
  12. a b Urząd Miasta Katowice: Wykaz obiektów chronionych poprzez wpis do rejestru zabytków (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-06-29].
  13. Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach: Ewidencja miejsc pamięci województwa śląskiego: miasto Katowice (pol.). www.katowice.uw.gov.pl. [dostęp 2011-06-29].
  14. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 2019-12-31. [dostęp 2011-06-29].
  15. Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach: Rejestr zabytków w Katowicach (pol.). www.wkz.katowice.pl. [dostęp 2011-06-29].
  16. a b Urząd Miasta Katowice: Protokół nr 47/10 z posiedzenia Komisji Górniczej Rady Miasta Katowice. (pol.) www.bip.um.katowice.pl [dostęp 2011-06-29]
  17. SAG Wytwórnia Lin Stalowo-Gumowych (pol.). www.sag.pl. [dostęp 2011-06-29].
  18. Farmaceutyczny gigant inwestuje w Katowicach – Katowice24, katowice24.info [dostęp 2018-06-24] (pol.).
  19. KWK Wieczorek (pol.). www.kopalnia.com.pl. [dostęp 2011-06-29].
  20. Zakład Opieki Długoterminowej EPIONE, ul. Szopienicka 59, Katowice, www.epione.pl [dostęp 2019-06-28].
  21. Przychodnia EPIONE - Janów, ul. Szopienicka 59, Katowice, www.epione.pl [dostęp 2019-06-28].
  22. Spółka Szkoleniowa - oficjalna strona (pol.). www.szkolenia.katowice.pl. [dostęp 2011-06-29].
  23. NZOZ Laryngologia Janów (pol.). www.szukaj.sluzbazdrowia.pl. [dostęp 2011-06-29].
  24. Michał Bulsa, Barbara Szmatloch, Sekrety Katowic, Łódź: Księży Młyn Dom Wydawniczy, 2018, s. 42-45, ISBN 978-83-7729-386-7, OCLC 1066105156.
  25. Leszek Jabłoński: Na trasie Balkan Ekspresu - Giszowiec, Nikiszowiec, Szopienice. Przewodnik po dzielnicach Katowic. Katowice: CRUX, 2003, s. 8. ISBN 83-918152-3-4.

BibliografiaEdytuj

  • Szaraniec Lech: Osady i Osiedla Katowic, Oficyna „Artur”, Katowice 1996, ​ISBN 83-905115-0-9​.
  • K. Szaraniec, L. Szaraniec, K. Szarowski, Katowice i Górnośląski Okręg Przemysłowy, Katowickie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, Katowice 1980, s. 87.
  • Katowice - Plan miasta, wyd. Demart SA, Warszawa 2009/2010.