Uppsala

miasto w Szwecji

Uppsala, Östra Aros do XIII wieku[2]miasto (tätort)[a] w Szwecji, w prowincji historycznej (landskap) Uppland. Siedziba władz (residensstad) regionu administracyjnego (län) Uppsala. Ośrodek administracyjny (centralort) gminy Uppsala. Do 1970 roku Uppsala miała administracyjny status miasta.

Uppsala
Ilustracja
Widok na katedrę w Uppsali
Herb
Herb
Państwo  Szwecja
Region Uppsala
Gmina Uppsala
Powierzchnia 43,01[1] km²
Populacja (2018)
• liczba ludności
• gęstość

160 926[1]
3742[1] os./km²
Nr kierunkowy (+46) 18
Kod pocztowy 751 70 - 757 59
Położenie na mapie regionu Uppsala
Mapa konturowa regionu Uppsala, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Uppsala”
Położenie na mapie Szwecji
Mapa konturowa Szwecji, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Uppsala”
Ziemia59°51′N 17°38′E/59,850000 17,633333
Strona internetowa
Portal Szwecja
Zdjęcie lotnicze Uppsali
Uppsala w 1920 roku

Od 1164 roku Uppsala stanowi centrum kościelne Szwecji. Jest siedzibą arcybiskupa Uppsali, zwierzchnika ewangelicko-luterańskiego Kościoła Szwecji oraz biskupa i władz diecezjalnych diecezji Uppsali. Założony w 1477 roku Uniwersytet w Uppsali jest najstarszą uczelnią wyższą w Skandynawii.

Czwarte pod względem zaludnienia, po Sztokholmie, Göteborgu i Malmö, miasto Szwecji. W 2015 roku Uppsala liczyła 149 245 mieszkańców[3].

PołożenieEdytuj

Uppsala leży 70 km na północ od Sztokholmu i około 35 km na północ od lotniska Arlanda. Miasto leży na obu brzegach rzeki Fyrisån, około 8 km w górę od jej ujścia do Ekoln, zatoki jeziora Melar (szw. Mälaren), poniżej, a częściowo w ramach pasma wzgórz Uppsalaåsen. Od wschodu do miasta przylega droga E4[4].

HistoriaEdytuj

W czasach przedhistorycznych obecna Gamla Uppsala (stara Uppsala), znajdująca się na północ od Uppsali, była siedzibą królów, a także centrum kultu pogańskiego z ogromną świątynią w Uppsali. Dlatego właśnie tutaj ustanowiono pierwsze szwedzkie arcybiskupstwo. W dalszych latach, w związku ze zmianą biegu pławnych wód, miasto stopniowo przeniosło się na obecne miejsce.

Katedra w Uppsali zbudowana w stylu gotyckim jest, ze swoimi wieżami sięgającymi 118,7 m[5], największą budowlą sakralną w Skandynawii. Jest ona miejscem koronacji i spoczynku królów szwedzkich. W tej świątyni pochowana jest m.in. królewna Polska i królowa Szwecji Katarzyna Jagiellonka, żona króla Szwecji Jana III Wazy, matka Zygmunta III Wazy. Nad jej nagrobkiem znajduje się herb Rzeczypospolitej, a na ścianie powyżej znajduje się fresk wyobrażający Kraków. W katedrze tej znajdują się dwa ogromne dzwony zrabowane przez Szwedów w 1703 z Polski (z Torunia) podczas wojny północnej, jeden z nich jest obecnie największym dzwonem w Szwecji (odlany w 1601 r.) - tzw. Thornan.

W Uppsali znajduje się założony w roku 1477 najstarszy uniwersytet w całej Skandynawii. W mieście przez wiele lat żył Karol Linneusz – w dzisiejszych czasach wciąż można zwiedzać jego dom i ogród. W Uppsali znajduje się też XVI-wieczny zamek królewski. Miasto było poważnie zniszczone w pożarze z roku 1702. Pamiątki historyczne i kulturalne zostały utracone również, podobnie jak w wielu innych szwedzkich miastach, w wyniku wyburzeń jakich dokonano w latach 60 i 70 XX wieku. Mimo braku zrozumienia w tych czasach dla wartości starszych budynków wciąż w mieście pozostało wiele historycznych budowli, szczególnie w zachodniej części miasta.

DemografiaEdytuj

Uppsala jest czwartym co do wielkości miastem w Szwecji i siódmym co do gęstości zaludnienia (2015)[3]. Powierzchnia miasta (miejscowości, szw. tätort) według SBC Statistiska centralbyrån wynosiła 4767 ha w 2005 roku (gęstość zaludnienia – 3201 mk./km²), a 4877 ha w 2010 roku (3412 mk./km²)[3][6][b].

Liczba ludności tätortu Uppsala w latach 1960–2015[7]:

PolitykaEdytuj

Historycznie Uppsala stanowi centrum konserwatyzmu i liberalizmu, czerpiących swoje ideologiczne podłoże z ruchu umysłowego na Uniwersytecie.

W latach 2002–2006 miasto było rządzone przez socjaldemokratów, Partię Lewicy i Zielonych.

Po wyborach w 2006 r. rządziła miastem koalicja składająca się z czterech partii: konserwatywnej Umiarkowanej Partii Koalicyjnej (szw. Moderata Samlingspartiet), Ludowej Partii Liberałów (szw. Folkpartiet Liberalerna), Partii Centrum (szw. Centerpartiet) i Chrześcijańskiej Demokracji (szw. Kristdemokraterna).

W bieżącej kadencji od 2014 miastem rządzi koalicja socjaldemokratów, Zielonych i Partii Lewicy[8].

GospodarkaEdytuj

Obecnie Uppsala ma wysoką pozycję w badaniach medycznych i pełni wiodącą rolę w przemyśle biotechnologicznym. Ponadto w mieście rozwinął się przemysł poligraficzny, spożywczy, maszynowy, środków transportu, ceramiczny oraz odzieżowy[9].

EdukacjaEdytuj

  • Uniwersytet w Uppsali – najstarszy w Skandynawii
  • Szwedzki Uniwersytet Nauk Rolniczych (Sveriges Lantbruksuniversitet)

HerbEdytuj

Najstarszy ślad stosowania przez Uppsalę postaci lwa w herbie pochodzi z roku 1737, kiedy to użyto jej na pieczęciach miasta. Wzór widoczny na stronie pochodzi z roku 1943, obecnie jest używany obraz o bardziej syntetycznej postaci oficjalnie nadany w roku 1986.

Interesujące miejscaEdytuj

 
Ogród botaniczny w Uppsali
 
Zamek w Uppsali
 
Budynek dworca głównego i rzeźba Brora Hjortha Näckens polska
 
Muzeum Upplandu

SportEdytuj

Osoby związane z UppsaląEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Uppsalą.

UwagiEdytuj

  1. Według definicji Statistiska centralbyrån (SCB).
  2. Miejscowość (szw. tätort) jest pojęciem statystycznym, a nie administracyjnym, jej powierzchnia może zmieniać się w zależności od przyjętych kryteriów, a także wraz z budową kolejnych budynków.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Statistiska tätorter 2018; befolkning, landareal, befolkningstäthet (szw.). Statistikmyndigheten SCB, 2020-03-20. [dostęp 2020-09-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-03-24)].
  2. John Everett-Heath: The Concise Dictionary of World Place Names. Oxford University Press, 7 gru 2017. ISBN 978-0-19-255646-2.
  3. a b c SCB Statistiska centalbyrån: Tätorter 2015 Befolkning och arealer [dostęp 2016-10-28] [zarchiwizowane z adresu 2018-02-19] (szw.).
  4. Mapa - Uppsala karta, Uppsala: Uppsala kommun, 2015.
  5. Uppsala domkyrka: Uppsala domkyrka (szw.). [dostęp 2010-03-23].
  6. SBC Statistiska centralbyrån: Landareal, folkmängd och invånartäthet (inv/km2), per tätort 2005 och 2010 [dostęp 2016-10-28] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-03] (szw.).
  7. Statistiska centralbyrån: Landareal per tätort, folkmängd och invånare per kvadratkilometer. Vart femte år 1960 - 2015 (szw.). [dostęp 2016-12-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-20)].
  8. Oficjalna strona miasta
  9. Uppsala, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-08-26].
  10. Pelle Svanslös hus stängs, UNT 19.08.2013 http://www.unt.se/kultur-noje/pelle-svanslos-hus-stangs-2554197.aspx [dostęp 05.10.2016]

Zobacz teżEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj