Uriel Acosta

żydowski filozof pochodzenia portugalskiego

Uriel Acosta, inaczej Gabriel Acosta, właściwie Uriel da Costa (ur. 1585 w Porto, zm. w kwietniu 1640 w Amsterdamie[1]) – pochodzący z Portugalii filozof żydowski, sceptyk, wsławiony swą walką przeciw religii[2]. Uznawał Biblię za twór ludzki, odrzucał wiarę w opatrzność, autor traktatu pt. O śmiertelności duszy ludzkiej, próbował budować moralność całkowicie świecką[3].

Uriel Acosta
Uriel da Costa
ilustracja
Data i miejsce urodzenia

1585
Porto

Data i miejsce śmierci

kwiecień 1640
Amsterdam

Przyczyna śmierci

samobójstwo

Zawód, zajęcie

filozof

Narodowość

marrani

ŻyciorysEdytuj

Pochodził z rodziny maranów[2], która zmieniła wyznanie z żydowskiego na katolicyzm, by uniknąć prześladowań na tle religijnym. Pilnie studiował prawo kanoniczne i Biblię. Skłoniło go to do rozważenia powrotu do judaizmu. Po śmierci ojca da Costy cała rodzina porzuciła wiarę katolicką i powróciła do religii żydowskiej (w roku 1617). Acosta przeniósł się do Holandii (która była tolerancyjna dla Żydów), jednak wkrótce zobaczył, jak wygląda judaizm w praktyce. Dostrzegł w nim obłudę przywódców religijnych, trzymających się przede wszystkim ludzkich tradycji, uciążliwych rytuałów i praw obciążających zanadto wyznawców.

W roku 1620 zaczął działać w Amsterdamie. W roku 1624 wydał książkę o tradycjach faryzeuszy, w której zakwestionował głoszoną przez nich naukę o nieśmiertelności duszy jako niebiblijną. Wykazał też wiele rozbieżności pomiędzy judaizmem ukazanym w Biblii a judaizmem ówczesnych mu rabinów. Publikacja ta okazała się bardzo kontrowersyjna i została spalona na stosie. Acosta naraził się nią zarówno wyznawcom judaizmu, jak i katolikom. Został za nią ukarany grzywną i ekskomuniką.

Uciekł więc do Hamburga w Niemczech, nie znał jednak języka niemieckiego, więc nie było mu łatwo żyć w obcym kraju. Zdecydował się powrócić do Amsterdamu w roku 1633. Wkrótce po powrocie zaczął znów głosić swe poglądy. Twierdził, że religia judaistyczna oraz prawo mojżeszowe są jedynie tworami człowieka, a potem, że w ogóle wszystkie religie wymyślili sami ludzie[4]. Uważał też, że do czczenia Boga nie potrzeba pustych ceremoniałów. Ponadto stał się głosicielem deizmu – był przekonany, że Bóg istnieje w siłach przyrody, a natura jest przecież pełna pokoju i harmonii, religie natomiast są naznaczone krwią, przemocą i walką. Za szerzenie tych poglądów ponownie został uznany za heretyka i wyklęty.

Próbował zreformować judaizm, za co w roku 1640 był publicznie biczowany w synagodze (otrzymał 39 uderzeń). W tym samym roku, uwięziony przez holenderskie władze, popełnił samobójstwo, nie mogąc znieść upokorzenia i nietolerancji[5].

ZnaczenieEdytuj

Przez jednych uznany został za heretyka i odstępcę od wiary, przez innych – za męczennika zaszczutego przez współwyznawców. Jeszcze inni uważają go za prekursora nowoczesnej krytyki biblijnej[6]. Kontynuacja myśli da Costy wyraźnie widoczna jest u Barucha Spinozy[5]. Spinoza swą krytykę Biblii rozpoczął niemal od tego miejsca, gdzie zatrzymał się da Costa[6].

Postać filozofa została uwieczniona w sztuce teatralnej Uriel Akosta niemieckiego pisarza Karola Gutzkowa[7].

PublikacjeEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Uriel Acosta. Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2015-05-23].
  2. a b Historia filozofii 1962 ↓, s. 183.
  3. Andrzej Nowicki, Wypisy z historii krytyki religii, Warszawa 1962, s.116.
  4. Encyklopedia w interia.pl. [dostęp 2008-07-16].
  5. a b Piotr Paziński: Utopia Barucha Spinozy. [dostęp 2008-07-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-08-16)].
  6. a b Historia filozofii 1962 ↓, s. 184.
  7. Polska Bibliografia Literacka. [dostęp 2008-07-16].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj