Utrakwiści

Utrakwiści, także kalikstyni – pierwotnie określenie wszystkich husytów, później umiarkowany ich odłam z głównym ośrodkiem życia religijnego w Pradze.

Utrakwiści
Klasyfikacja systematyczna wyznania
Chrześcijaństwo
 └ Husyci

Utrakwiści rekrutowali się z mieszczaństwa i rycerstwa. W odróżnieniu od radykalnych ruchów husyckich stawiali na umiarkowaną społecznie i politycznie reformę kościelną. Ich program zakładał:

  • prawo udzielania komunii wiernym pod dwiema postaciami (łac. sub utraque specie)
  • wolność wygłaszania kazań i sprawowania liturgii w językach narodowych

Postulowali również o zniesienie świeckiej władzy duchowieństwa i likwidację majątków kościelnych.

Od początku starali się podjąć mediację z Kościołem katolickim w sprawie uznania ich żądań. Z uwagi na różnice programowe byli w ciągłym konflikcie z obozem taborytów. W 1434 zawarli porozumienie z cesarzem Zygmuntem Luksemburskim i wysłannikami papieża. Kompaktaty praskie zagwarantowały im prawo do:

  • nieskrępowanego odprawiania liturgii w języku czeskim
  • udzielania wiernym komunii pod dwiema postaciami
  • wyboru arcybiskupa praskiego przez czeski sejm

Ugoda z obozem katolickim pozwoliła im pokonać w bitwie pod Lipanami 30 maja 1434 roku taborytów i usunąć ich z wpływu na dalszą politykę religijną w Czechach. W 1435 utrakwiści wybrali własnego arcybiskupa. Został nim Jan z Rokycan, który należał do głównych teologów husyckich i jednocześnie był przywódcą religijnym utrakwistów.

W 1462 roku papież Pius II unieważnił kompaktaty praskie. Utrakwiści wzniecili powstanie, które zakończyło się w 1485 ugodą kutnohorską. Akt ten przywrócił obowiązywanie tolerancji religijnej w Czechach i pozwolił przetrwać Kościołowi utrakwistycznemu do XVII wieku. Kościół utrakwistyczny przestał istnieć wraz z zakończeniem działań wojennych na terenie Czech w czasie wojny trzydziestoletniej. W latach 1624–1627 ruch husycki został całkowicie zdelegalizowany.

Administratorzy Kościoła utrakwistycznegoEdytuj

  • 1431–1471 – Jan z Rokycan (arcybiskup praski 1435–1471)
  • 1471–1497 – Wacław Koranda Młodszy (Václav Koranda Mladší)
  • 1497–1499 – Jakubek ze Stříbra
  • 1500–1517 – Paweł z Žatca (Pavel ze Žatce)
  • 1517–1520 – Maciej Korambus (Matěj Korambus)
  • 1520–1523 – Wacław z Litomyšla (Václav z Litomyšle)
  • 1523–1529 – Gallus Cahera (Havel Cahera ze Žatce)
  • 1542–1555 – Jan Mystopol
  • 1562–1568 – Jan Mystopol
  • 1581–1590 – Wacław Benešovský (Václav Benešovský)
  • 1590–1593 – Fabian Rezek Strakonický
  • 1594–1604 – Wacław Dačický (Václav Dačický z Brozan)
Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

CiekawostkiEdytuj

  • Określenie utrakwiści pochodzi z łacińskiego sub utraque specie (pod obydwiema postaciami, po czesku pod obojí způsobou); chodzi o komunię świętą przyjmowaną pod postacią chleba i wina. Również z tego powodu zwani byli kalikstynami od łacińskiego calix (kielich)
  • Wspólnym symbolem wszystkich husyckich nurtów był kielich (po czesku kalich), stąd też można spotkać zamiast słowa husyta określenie kaliksztyn (po czesku kališník).
  • Główną świątynią Kościoła utrakwistycznego w Czechach był Týnský chrámkościół Najświętszej Marii Panny przed Tynem w Pradze. Przy kościele tym miał swoją siedzibę konsystorz dolny (dolní konzistoř), naczelny organ sądowo-administracyjny kalikstynów.