Vavro Šrobár

słowacki lekarz i polityk

Vavro Šrobár (ur. 9 sierpnia 1867 w Liskovej, zm. 6 grudnia 1950 w Ołomuńcu) – słowacki lekarz i polityk.

Vavro Šrobár
Ilustracja
Vavro Šrobár (1948)
Data i miejsce urodzenia

9 sierpnia 1867
Lisková

Data i miejsce śmierci

6 grudnia 1950
Ołomuniec

Współprzewodniczący Słowackiej Rady Narodowej
Okres

od sierpnia 1944
do października 1944

Minister administracji Słowacji
Okres

od 1918
do 1920

Poprzednik

urząd utworzony

Następca

Ivan Dérer

Odznaczenia
Order Tomáša Garrigue Masaryka II Klasy

ŻyciorysEdytuj

Początkowo nauki pobierał w gimnazjum w Lewoczy, za wyznawanie poglądów panslawistycznych został jednak wyrzucony ze szkół na Węgrzech i ostatecznie ukończył gimnazjum na Morawach, a następnie studia medyczne na Uniwersytecie Karola. Od 1899 roku pracował jako lekarz w Rużomberku[1].

Podczas studiów stał się wielkim zwolennikiem polityki Tomáša Masaryka i próbował przekonać do niej środowiska słowackie[1]. W latach 90. XIX wieku stał się jednym z najbardziej znanych przedstawicieli młodej inteligencji słowackiej, pozostającej w opozycji do Słowackiej Partii Narodowej[1]. Był jednym z założycieli Słowackiej Partii Ludowej oraz jednym z pionierów agraryzmu i zaangażowania politycznego chłopów na Słowacji[1]. Po 1906 roku popadł w konflikt z Andrejem Hlinką[2].

Był zwolennikiem współpracy czesko–słowackiej, podczas I wojny światowej angażował się w negocjacje z czeskimi politykami (współpracował także z czeską organizacją Maffia)[2] i promował ideę powstania Czechosłowacji[1]. 1 maja 1918 roku wygłosił w Liptowskim Mikułaszu przemówienie, w którym nawoływał do utworzenia wspólnego państwa Czechów i Słowaków, było to pierwsze oficjalne słowackie wystąpienie na ten temat[1]. W sierpniu 1918 roku został na dwa miesiące internowany przez Węgrów[1]. 28 października 1918 roku przybył do Pragi, gdzie uczestniczył w posiedzeniach Czechosłowackiej Rady Narodowej i w imieniu Słowaków podpisał deklarację o utworzeniu państwa czechosłowackiego[1].

Po utworzeniu Czechosłowacji został mianowany ministrem–administratorem na Słowacji, gdzie początkowo posiadał praktycznie nieograniczone uprawnienia, przez co czasem nazywano go „dyktatorem”[2]. W 1920 roku został zastąpiony na tym stanowisku przez socjaldemokratę Ivana Dérera[2]. Następnie krótko pełnił funkcję ministra zdrowia. Przez kilka kadencji pełnił funkcję posła, a później senatora w Zgromadzeniu Narodowym[2]. Pracował także jako wykładowca na Uniwersytecie Komeńskiego w Bratysławie[2]. Na początku lat 30. XX wieku popadł w kłopoty finansowe i zajął się handlem dziełami sztuki, eksperci często podważali jednak autentyczność oferowanych przez niego obrazów[2]. Dzięki pomocy osób z otoczenia czechosłowackiego prezydenta (m.in. Přemysla Šámala) udało mu się sprzedać obrazy czechosłowackim przemysłowcom i spłacić długi[2].

W drugiej połowie lat 30. XX wieku wycofał się z polityki[2]. Krytykował powstanie Republiki Słowackiej pod przywództwem ks. Jozefa Tiso[2]. Po wybuchu słowackiego powstania narodowego został jednym z dwóch współprzewodniczących Słowackiej Rady Narodowej, po stłumieniu powstania przedostał się do ZSRR[2]. W grudniu 1944 roku został zaocznie skazany na karę dożywotniego więzienia przez sąd w Bratysławie, wkrótce potem karę zmieniono jednak na karę śmierci[2].

Po wyzwoleniu Czechosłowacji objął stanowisko ministra finansów, został także przewodniczącym Partii Wolności[2]. Po zamachu stanu w 1948 roku objął stanowisko ministra ds. unifikacji praw, nie miał jednak praktycznie żadnego wpływu na politykę rządu[2]. Zmarł w 1950 roku w Ołomuńcu[2].

OdznaczeniaEdytuj

W 1991 roku został pośmiertnie odznaczony Orderem Tomáša Garrigue Masaryka II klasy[3].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h KDO BYL KDO v našich dějinách do roku 1918, web.archive.org, 1 kwietnia 2016 [dostęp 2022-02-11] [zarchiwizowane z adresu 2016-04-01].
  2. a b c d e f g h i j k l m n o Dušan Mikušovič, Vavro Šrobár: Prvý slovenský diktátor, ktorý pri obrane Bratislavy neváhal brať rukojemníkov, Denník N, 10 sierpnia 2017 [dostęp 2022-02-11] (słow.).
  3. Seznam vyznamenaných, Pražský hrad [dostęp 2022-02-17] (cz.).