Viktor Orbán

węgierski polityk

Viktor Mihály Orbán (wym. [ˈviktor ˈmiha:j ˈorba:n]; ur. 31 maja 1963 w Székesfehérvárze) – węgierski polityk i prawnik, od 1990 poseł do Zgromadzenia Narodowego (dziewięciu kolejnych kadencji), przewodniczący Fideszu (w latach 1993–2000 i od 2003), premier Węgier w latach 1998–2002 i od 2010.

Viktor Orbán
Ilustracja
Viktor Orbán (2018)
Pełne imię i nazwisko

Viktor Mihály Orbán

Data i miejsce urodzenia

31 maja 1963
Székesfehérvár

Premier Węgier
Okres

od 29 maja 2010

Przynależność polityczna

Fidesz

Poprzednik

Gordon Bajnai

Premier Węgier
Okres

od 6 lipca 1998
do 27 maja 2002

Przynależność polityczna

Fidesz

Poprzednik

Gyula Horn

Następca

Péter Medgyessy

podpis
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Narodowego Zasługi (Francja) Krzyż Wielki Orderu Świętego Grzegorza Wielkiego Order 8 Września (Macedonia Północna) Order Republiki Serbii I klasy
Mike Pompeo i Viktor Orbán
Viktor Orbán i Władimir Putin

ŻyciorysEdytuj

Wykształcenie i początki działalności politycznejEdytuj

Urodził się 31 maja 1963 w Székesfehérvárze, dzieciństwo spędził w miejscowościach Alcsútdoboz i Felcsút[1]. W 1977 wraz z rodziną przeprowadził się do Székesfehérváru[2]. W 1987 ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Loránda Eötvösa. Napisał pracę magisterską poświęconą ruchowi społecznemu wewnątrz systemu politycznego na przykładzie Polski[3][4]. W latach 1989–1990 studiował brytyjską filozofię polityczną w Pembroke College na Uniwersytecie Oksfordzkim jako stypendysta fundacji założonej przez George’a Sorosa[5]. W 1988 znalazł się wśród założycieli Związku Młodych Demokratów (Fidesz). 16 czerwca 1989 w czasie pogrzebu bohaterów powstania węgierskiego z 1956 wygłosił przemówienie na placu Bohaterów w Budapeszcie, w którym zażądał wycofania z Węgier żołnierzy Armii Radzieckiej i przeprowadzenia wolnych wyborów[6]. Był uczestnikiem rozmów Trójkątnego Stołu.

Działalność parlamentarna i partyjnaEdytuj

W pierwszych wolnych wyborach w 1990 po raz pierwszy uzyskał mandat posła do Zgromadzenia Narodowego. Z powodzeniem ubiegał się o reelekcję w kolejnych wyborach w 1994, 1998, 2002, 2006, 2010, 2014[7], 2018[8] i 2022[9].

W 1993 po raz pierwszy został przewodniczącym Fideszu (wcześniej partia posiadała kolegialne kierownictwo). Ugrupowaniem tym kierował do 2000. Ponownie stanął na jego czele w 2003[10]. Fidesz pod jego kierownictwem przeszedł ewolucję od ugrupowania liberalnego do partii konserwatywnej.

Premier (1998–2002)Edytuj

W latach 1998–2002 sprawował funkcję premiera, stojąc na czele centroprawicowego rządu koalicyjnego. Za jego rządów Węgry przystąpiły do NATO, prowadzono również negocjacje nad członkostwem w Unii Europejskiej. Ożywieniu uległy stosunki w ramach Grupy Wyszehradzkiej, jednak na przełomie 2001 i 2002 zostały one praktycznie zamrożone ze względu na spór węgiersko-słowacki o prawa mniejszości węgierskiej oraz dekrety Edvarda Beneša[11]. Podczas rządów Viktora Orbána dokonano rekonstrukcji zniszczonego w czasie II wojny światowej mostu Marii Walerii łączącego Węgry ze Słowacją, a także budowy nowego gmachu Teatru Narodowego w Budapeszcie. W kwestiach gospodarczych był początkowo zwolennikiem liberalizmu. Sprawując funkcję premiera, doprowadził m.in. do zniesienia czesnego za studia wprowadzonego w pierwszej połowie lat 90. przez koalicję socjalliberalną i ponownie przywróconego przez rząd Ferenca Gyurcsánya w 2006. Był zwolennikiem wspierania przez państwo małych i średnich przedsiębiorstw. Za jego kadencji zmniejszyła się inflacja i bezrobocie oraz nastąpił wzrost płac, przy jednoczesnym pogłębieniu się deficytu budżetowego[12].

W 1999 jego ugrupowanie wystąpiło z Międzynarodówki Liberalnej i zgłosiło akces do centroprawicowej Europejskiej Partii Ludowej. Sam Viktor Orbán w 1992 został wybrany na wiceprzewodniczącego Międzynarodówki Liberalnej, następnie zasiadał w jej komitecie wykonawczym. W 2002 został wiceprzewodniczącym Europejskiej Partii Ludowej[13]. Opowiadał się za pogłębianiem integracji europejskiej, rozszerzeniem UE o państwa bałkańskie oraz budową UE na fundamencie wartości chrześcijańskich[14].

Działalność w opozycji (2002–2010)Edytuj

W wyborach parlamentarnych w 2002 koalicja Fideszu i Węgierskiego Forum Demokratycznego zdobyła więcej głosów od Węgierskiej Partii Socjalistycznej, jednak rząd utworzyli socjaliści i liberałowie ze Związku Wolnych Demokratów. Po przegranych wyborach z 2002 i z 2006 Viktor Orbán pozostał liderem opozycji parlamentarnej. Stanął na czele ruchu obywatelskiego „Naprzód Węgry, Naprzód Węgrzy”[15].

Znajdujący się w opozycji Fidesz wygrywał w międzyczasie wybory do Parlamentu Europejskiego w 2004[16] i w 2009. Poparcie dla partii Viktora Orbána stopniowo rosło, do czego przyczynił się skandal wokół Ferenca Gyurcsánya i kryzys gospodarczy pod rządami lewicy[17].

Premier (od 2010)Edytuj

W wyborach w 2010 został oficjalnym kandydatem koalicji Fideszu i Chrześcijańsko-Demokratycznej Partii Ludowej na urząd premiera. Koalicja ta zdecydowanie wygrała wybory, zdobywając ponad 2/3 mandatów w Zgromadzeniu Narodowym. 28 kwietnia 2010 prezydent László Sólyom powierzył Viktorowi Orbánowi misję sformowania nowego rządu[18]. 29 maja 2010 został zaprzysiężony na tym urzędzie, wcześniej poparło go 261 parlamentarzystów[19].

Pierwszą zagraniczną wizytę złożył w Warszawie[20]. W pierwszej połowie 2011 jego rząd koordynował węgierską prezydencję w Radzie Unii Europejskiej. W tym samym roku z inicjatywy rządzącej większości uchwalono nową konstytucję (Magyarország Alaptörvénye), zawierającą preambułę traktującą totalitarny okres okupacji nazistowskiej i władzy komunistycznej (tj. od 19 marca 1944 do 2 maja 1990) jako okres braku niepodległości Węgier[21]. Ponadto z inicjatywy jego rządu wprowadzono podatek liniowy PIT na poziomie 16%[22] oraz obniżono podatek CIT dla małych i średnich przedsiębiorców. Od 2011 na Węgrzech zaczął pogłębiać się kryzys gospodarczy, agencja ratingowa Standard & Poor’s obniżyła poziom wiarygodności ratingowej do tzw. poziomu śmieciowego[23], zaś początkowe negocjacje rządu Viktora Orbána z Międzynarodowym Funduszem Walutowym nie przyniosły sukcesów. Węgierski rząd przeforsował wówczas m.in. podwyższenie podstawowej stawki podatku VAT do 27% (najwyższej stawki w krajach Unii Europejskiej[24]). W 2016 rating Węgier został podwyższony przez Standard & Poor’s do poziomu BB+[25].

W styczniu 2012 partie opozycyjne zorganizowały antyrządową manifestację w Budapeszcie (jej liczebność zagraniczne media określiły na dziesiątki tysięcy uczestników[26][27], zaś według organizatorów miało rzekomo w niej wziąć udział 100 tysięcy osób[27]), protestując przeciwko wejściu w życie (od 1 stycznia 2012) nowej konstytucji, zarzucając ograniczanie demokracji[26]. Działania gabinetu Viktora Orbána stały się także przedmiotem krytyki ze strony międzynarodowej prasy (m.in. „Financial Times” i „La Stampa”)[28]. 21 stycznia 2012 w węgierskiej stolicy odbyła się prorządowa manifestacja, której liczebność oszacowano na ponad 100 tysięcy osób[29][30][31], zaś według organizatorów miało wziąć w niej udział około 250 tysięcy manifestantów[32].

W 2014 kierowana przez niego koalicja zwyciężyła w kolejnych wyborach parlamentarnych, uzyskując 2/3 mandatów w Zgromadzeniu Narodowym. 6 czerwca 2014 rozpoczął działalność trzeci rząd Viktora Orbána. Podobny wynik sojusz ten odnotował w następnych wyborach w 2018[8]. 18 maja 2018 zaprzysiężono czwarty gabinet kierowany przez lidera Fideszu[33].

W wyborach w 2022 blok Fidesz-KDNP odniósł kolejne zwycięstwo, utrzymując większość konstytucyjną w parlamencie[9]. 24 maja 2022 urzędowanie rozpoczął piąty gabinet Viktora Orbána[34].

KrytykaEdytuj

Polityka prowadzona przez Viktora Orbána po powrocie w 2010 do władzy określana jest przez jego krytyków jako prowadząca do erozji demokracji na Węgrzech i zwracająca ten kraj w kierunku państwa autorytarnego[35][36][37][38][39]. Zdaniem krytyków rządy węgierskiego premiera doprowadziły do rozkładu demokratycznych struktur Węgier, w tym znaczącego ograniczenia niezależności i niezawisłości władzy sądowniczej[40]. Rząd oskarżany jest również o podejmowanie działań ograniczających wolność prasy, takich jak przejęcie kontroli nad mediami państwowymi i niemalże wszystkimi mediami prywatnymi (według badania z 2017 90% wszystkich węgierskich mediów kontrolowanych było wówczas przez rząd lub węgierskich właścicieli będących stronnikami Viktora Orbána)[41].

Życie prywatneEdytuj

Żonaty z prawniczką Anikó Lévai[42]; ma pięcioro dzieci (cztery córki i syna). Jest wiernym Węgierskiego Kościoła Reformowanego[43]. Czynnie uprawia piłkę nożną, grał w klubie sportowym FC Felcsút. W 2007 był założycielem klubu piłkarskiego Puskás Akadémia FC (nazwanego na cześć Ferenca Puskása)[44].

Odznaczenia i wyróżnieniaEdytuj

Ordery i odznaczenia
Nagrody i wyróżnienia

W 2001 otrzymał „Freedom Award” przyznaną przez American Enterprise Institute oraz Franz Josef Strauß-Preis od Fundacji Hannsa Seidela[1]. Tygodnik „Gazeta Polska” przyznał mu tytuł „Człowieka Roku 2013”[48]. Podczas XXVI edycji Forum Ekonomicznego w Krynicy-Zdroju w 2016 z rąk premier Beaty Szydło odebrał tytuł „Człowieka Roku” 2015[49][50]. W 2022 otrzymał złoty medal od redakcji azerskiego magazynu „My Azerbaijan”[51].

Publikacje książkoweEdytuj

  • 2003: A történelem főutcáján: Magyarország, 1998–2002.
  • 2006: 20 év: beszédek, íràsok, interjúk 1986–2006.
  • 2007: Egy az ország (wydanie w języku polskim pt. Ojczyzna jest jedna, 2009).
  • 2010: Rengéshullámok: beszédek, írások, 2009–2010.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Viktor Orbán, kas.de [dostęp 2022-03-12] (ang.).
  2. Orbán Viktor életrajza, orbanviktor.hu [zarchiwizowane 2013-07-29] (węg.).
  3. Bogdan Góralczyk, Węgierski pakiet, Warszawa: Familia, 2000, s. 217.
  4. Orbán Viktor szakdolgozata, orbanviktor.hu [zarchiwizowane 2012-05-22] (węg.).
  5. Debreczeni 2015 ↓, s. 56.
  6. Debreczeni 2015 ↓, s. 50.
  7. Orbán Viktor, parlament.hu [dostęp 2020-11-19] (węg.).
  8. a b ORSZÁGGYŰLÉSI KÉPVISELŐK VÁLASZTÁSA 2018. április. 8. Tájékoztató adatok a(z) FIDESZ-KDNP mandátumairól, valasztas.hu [zarchiwizowane 2018-04-28] (węg.).
  9. a b Választás 2022: Óriási Fidesz-győzelem született, novekedes.hu, 3 kwietnia 2022 [dostęp 2022-04-05] (węg.).
  10. Leaders of Hungary, zarate.eu [dostęp 2022-06-20] (ang.).
  11. Peter Morvay, Połączenie na Kartę – więcej praw dla diaspory węgierskiej, „Gazeta Wyborcza” (26), 31 stycznia 2002, s. 12.
  12. Jacek Pawlicki, Niezatapialny Victor Orbán, wyborcza.pl, 16 marca 2010 [dostęp 2020-11-19].
  13. Presidency, epp.eu [dostęp 2020-11-19] (ang.).
  14. Viktor Orbán, Jakiej Europy potrzebujemy?, „Rzeczpospolita”, 17 kwietnia 2007.
  15. Rząd nie jest najważniejszy – twierdzi Viktor Orban, wyborcza.pl, 21 lipca 2002 [dostęp 2020-10-26].
  16. EP Választás 2004, index.hu [dostęp 2020-11-19] (węg.).
  17. Cezary Kowanda, Węgrzy w kłopotach, polityka.pl, 21 marca 2009 [dostęp 2020-11-21].
  18. Sólyom officially asks Orbán to form government, politics.hu, 29 kwietnia 2010 [zarchiwizowane 2014-04-19] (ang.).
  19. Konservativer Orban als Ministerpräsident vereidigt, welt.de, 29 maja 2010 [dostęp 2020-11-19] (niem.).
  20. Varsóba vezetett Orbán Viktor első hivatalos külföldi útja, fidesz.hu, 1 czerwca 2010 [zarchiwizowane 2013-07-29] (węg.).
  21. Fundamental Law of Hungary, tasz.hu [dostęp 2012-01-04] (ang.).
  22. Węgry tną wydatki i wprowadzają podatek liniowy, wp.pl, 31 października 2010 [dostęp 2012-01-22].
  23. Standard&Poor’s tnie rating Węgier do poziomu „śmieciowego”, bankier.pl, 22 grudnia 2011 [dostęp 2012-01-04].
  24. Węgrzy wprowadzili 27 proc. VAT – najwyższy w UE, forbes.pl, 1 stycznia 2012 [dostęp 2012-01-22].
  25. S&P podwyższyła rating Węgier, tvn24bis.pl, 17 września 2016 [dostęp 2020-11-19].
  26. a b Hungarians protest against new Fidesz constitution, bbc.co.uk, 3 stycznia 2012 [dostęp 2012-01-04] (ang.).
  27. a b Amanda Morrow, Hungary stages mass protest against new constitution, globalpost.com, 3 stycznia 2012 [dostęp 2012-01-22] (ang.).
  28. Włoska prasa: faszystowskie pomruki na Węgrzech, gazeta.pl, 4 stycznia 2012 [zarchiwizowane 2014-01-02].
  29. Over 100,000 rally in Hungary to back government in EU row, reuters.com, 21 stycznia 2012 [dostęp 2012-01-22] (ang.).
  30. Geza Molnar, Pro-Hungarian PM march draws 100,000 in Budapest: organisers, yahoo.com, 21 stycznia 2012 [dostęp 2012-01-22] (ang.).
  31. Pablo Gorondi, 100,000 march in Hungary pro-government rally, deseretnews.com, 21 stycznia 2012 [dostęp 2012-01-22] (ang.).
  32. Rząd walczy z opozycją o opanowanie ulic, polskieradio.pl, 21 stycznia 2012 [dostęp 2012-01-22].
  33. Fourth Orbán Cabinet formed, kormany.hu, 18 maja 2018 [zarchiwizowane 2018-05-18] (ang.).
  34. Esküt tettek a miniszterek a Parlamentben, kormany.hu, 24 maja 2022 [dostęp 2022-05-24] (węg.).
  35. Frances E. Lee, Populism and the American Party System: Opportunities and Constraints, „Perspectives on Politics”, 18, 2020, DOI10.1017/S1537592719002664 (ang.).
  36. What to do when Viktor Orban erodes democracy, „The Economist”, 22 czerwca 2017, ISSN 0013-0613 [dostęp 2020-11-19] (ang.).
  37. Patrick Kingsley, As West Fears the Rise of Autocrats, Hungary Shows What’s Possible, „The New York Times”, 10 lutego 2018, ISSN 0362-4331 [dostęp 2020-11-19] (ang.).
  38. R. Daniel Kelemen, Europe’s Other Democratic Deficit: National Authoritarianism in Europe’s Democratic Union, „Government and Opposition”, 52 (2), 2017, s. 211–238, DOI10.1017/gov.2016.41, ISSN 0017-257X [dostęp 2020-11-19] (ang.).
  39. Seraphine F. Maerz i inni, State of the world 2019: autocratization surges – resistance grows, „Democratization”, 27 (6), 2020, s. 909–927, DOI10.1080/13510347.2020.1758670, ISSN 1351-0347.
  40. Patrick Kingsley, Benjamin Novak, 4 Lawmakers Assaulted in Hungary, as Protests Against Orban Continue, „The New York Times”, 17 grudnia 2018, ISSN 0362-4331 [dostęp 2020-11-19] (ang.).
  41. Zack Beauchamp, It happened there: how democracy died in Hungary, Vox, 13 września 2018 [dostęp 2020-11-19] (ang.).
  42. CV of Viktor Orbán, miniszterelnok.hu [zarchiwizowane 2014-09-04] (ang.).
  43. Orbán hite, hetek.hu, 7 lutego 2007 [dostęp 2020-11-19] (węg.).
  44. Puskas Akademia. Czy Orban spełnił marzenia legendy Realu?, weszlo.com, 6 stycznia 2020 [dostęp 2020-11-19].
  45. Wielki krzyż św. Grzegorza dla Viktora Orbána, archivioradiovaticana.va, 7 kwietnia 2004 [dostęp 2020-11-19].
  46. Орбан одликуван со орден „8 Септември“, slobodnaevropa.mk, 5 grudnia 2013 [dostęp 2022-03-12] (mac.).
  47. Орбан у посети Србији, Вучић му уручио Орден Републике Србије на великој огрлици, rts.rs, 16 września 2022 [dostęp 2022-09-22] (serb.).
  48. Ludzie Roku 2013 „Gazety Polskiej”: Viktor Orbán i Krzysztof Szwagrzyk, niezalezna.pl, 1 stycznia 2014 [dostęp 2020-11-19].
  49. Viktor Orban został Człowiekiem Roku Forum Ekonomicznego w Krynicy, radiokrakow.pl, 6 września 2016 [dostęp 2022-03-12].
  50. Nagrody Forum Ekonomicznego, forum-ekonomiczne.pl [dostęp 2022-06-18].
  51. Hungarian Prime Minister Viktor Orban awarded golden Order of „My Azerbaijan” international magazine, azertag.az, 23 lutego 2022 [dostęp 2022-03-12] (ang.).

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj