Vyhne (wcześniej także Vyhňorany[6], niem. Eisenbad[7], Eisenbach[7], węg. Vihnyepeszerény, wcześniej Vihnye) – wieś gminna (słow. obec) na środkowo-zachodniej Słowacji, w kraju (słow. kraj) bańskobystrzyckim, w powiecie (słow. okres) Żar nad Hronem.

Vyhne
ilustracja
Państwo

 Słowacja

Kraj

 bańskobystrzycki

Powiat

Żar nad Hronem

Starosta

Vladimír Bevelaqua[1]

Powierzchnia

18,34[2] km²

Wysokość

344[3] m n.p.m.

Populacja (2021)
• liczba ludności
• gęstość


1130[4]
62,12[5] os./km²

Nr kierunkowy

+421 45[3]

Kod pocztowy

966 02[3]

Tablice rejestracyjne

ZH

Położenie na mapie kraju bańskobystrzyckiego
Mapa konturowa kraju bańskobystrzyckiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Vyhne”
Położenie na mapie Słowacji
Mapa konturowa Słowacji, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Vyhne”
Ziemia48°30′15″N 18°48′12″E/48,504167 18,803333
Strona internetowa
Gołoborze

Liczba mieszkańców wynosi 1284 osoby (spis ludności z 21.05.2011), powierzchnia – 18,34 km².

Położenie i opisEdytuj

Miejscowość leży na wysokości 350 m n.p.m. Znajduje się w południowej części Gór Szczawnickich (słow. Štiavnické vrchy), w Vyhniańskiej dolinie, w środkowej części regionu Pohronie. Ponad wsią góruje wzniesienie Kamenná (495 m n.p.m.), na której zboczach znajduje się rezerwat przyrody (słow. Národná prírodná rezervácia) Kamenné more vo Vyhniach – największe gołoborze (słow. kamenné more) w wulkanicznej części Karpat i jeden z najstarszych obszarów chronionych na Słowacji, cenny przede wszystkim ze względów geologicznych. Innym chronionym obszarem jest pomnik przyrody (słow. Prírodná pamiatka) Vyhniansky travertín – wzniesienie zbudowane z trawertynu, z wodospadem o wysokości 3,5 m z wodą wypływającą ze starej sztolni.

NazwaEdytuj

Słowackie słowo vyhňa (l. mn. vyhne) w węższym znaczeniu oznacza kuźnię, zaś w szerszym - każdy dawny zakład metalurgiczny produkujący i przetwarzający żelazo. Stąd vyhne to tyle samo co "kuźnie", "kuźnice" (w znaczeniu jak np. Kuźnice zakopiańskie).

HistoriaEdytuj

Tereny dzisiejszych Vyhni zaczęły być osiedlane w związku z podjęciem wydobycia i przetwórstwa tutejszych kruszców, zwłaszcza rud żelaza. Miejscowość uzyskała nazwę od funkcjonujących tu od średniowiecza kuźnic[8].

Pierwsza pisemna wzmianka o miejscowości pochodzi z roku 1326. W 1388 r. należała ona do feudalnego "państwa" z siedzibą na zamku Šašov, wraz z którym w 2. połowie XVII w. przeszła do majątku Komory Górniczej w Bańskiej Szczawnicy[8].

Miejscowość znana jest ze swojej historii górniczej, hutnictwu, zakładom mechanicznym oraz posiadaniem najstarszego, czynnego browaru na Słowacji.

UzdrowiskoEdytuj

Po raz pierwszy wody termalne o temperaturze 37 °C zaczęto wykorzystywać w 1497 r.[7] Były one odwiedzane przez różne znane osobistości, byli to m.in. książę Franciszek II Rakoczy i pisarz Mór Jókai. Uzdrowisko zostało zdewastowane podczas II wojny światowej. Do tradycji uzdrowiska nawiązuje Vodný raj Vyhne, utworzony w 2007 r.

BrowarEdytuj

Pierwszy browar został założony w 1473 r. przez templariuszy lub joannitów. Te z kolei tradycje godnie kontynuuje obecny Browar Steiger. Obecnie jest to trzeci co do wielkości browar na Słowacji.

ZabytkiEdytuj

  • barokowy kościół rzymskokatolicki z 1776 r.
  • barokowo-klasycystyczny budynek plebanii z XVIII w.
  • piec hutniczy z 1689 r.
  • zabudowania browaru z 1895 r.

SportEdytuj

W miejscowości znajduje się klub i stadion biathlonowy.

PrzypisyEdytuj

  1. Zoznam zvolených starostov a primátorov podľa obcí, miest a mestských častí. Štatistický úrad Slovenskej republiky, 2014. [dostęp 2017-11-17]. (słow.).
  2. Statistical Office of the Slovak Republic: Hustota obyvateľstva - obce [om7014rr_ukaz: Rozloha (Štvorcový meter)]. 2022-03-31. [dostęp 2022-03-31]. (słow.).
  3. a b c Statistical Office of the Slovak Republic: Základná charakteristika. 2015-04-17. [dostęp 2022-03-31]. (słow.).
  4. Statistical Office of the Slovak Republic: Počet obyvateľov podľa pohlavia - obce (ročne). 2022-03-31. [dostęp 2022-03-31]. (słow.).
  5. Statistical Office of the Slovak Republic: Hustota obyvateľstva - obce. 2022-03-31. [dostęp 2022-03-31]. (słow.).
  6. Názvy obcí Slovenskej republiky (Vývin v rokoch 1773 – 1997)
  7. a b c Ernst Hochberger (2000) Das Große Buch der Slowakei; Hochberger Sinn; ISBN 3-921888-09-3
  8. a b Albert Kelemen a kolektív: Štiavnické vrchy. Turistický sprievodca ČSSR, wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1986, s. 241-243

Linki zewnętrzneEdytuj