Otwórz menu główne

Wąsosz Górny

wieś w województwie śląskim

Wąsosz Górnywieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie kłobuckim, w gminie Popów.

Wąsosz Górny
Wąsosz Górny
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat kłobucki
Gmina Popów
Liczba ludności (2008) 454
Strefa numeracyjna (+48) 0 - 34
Kod pocztowy 42 - 110
Tablice rejestracyjne SKL
SIMC 0142970
Położenie na mapie gminy Popów
Mapa lokalizacyjna gminy Popów
Wąsosz Górny
Wąsosz Górny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wąsosz Górny
Wąsosz Górny
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Wąsosz Górny
Wąsosz Górny
Położenie na mapie powiatu kłobuckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kłobuckiego
Wąsosz Górny
Wąsosz Górny
Ziemia51°03′22″N 19°00′30″E/51,056111 19,008333

W latach 1952-1954 miejscowość była siedzibą gminy Wąsosz Górny. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa częstochowskiego.

Przez wieś przebiega turystyczny szlak turystyczny zielony Zielony Szlak Kłobucki.

Do 2007 w Wąsoszu znajdował się najdłuższy drewniany most w Polsce, o długości 184 m. We wsi znajduje się zabytkowy kościół parafialny oraz Kalwaria Wąsoska.

HistoriaEdytuj

Zakole Warty pięknie okalające Wąsosz i wyrastające na jego lewym brzegu wzgórze było siedzibą ludzką od najdawniejszych czasów. Znalezione tu podczas badań archeologicznych, prowadzonych w latach 60. XX wieku, grodzisko świadczy, że ziemie te zamieszkiwała ludność przez wiele setek a nawet tysięcy lat. Na wzgórzu w pobliżu dzisiejszej Golgoty Wąsoskiej odnaleziono szczątki zabudowy mieszkalnej i naczyń obejmujących praktycznie wszystkie epoki historyczne.
Pierwsze udokumentowane wiadomości z 1136 roku mówią, że tereny Wąsosza wchodziły w skład arcybiskupstwa gnieźnieńskiego.Kroniki informują, że Wąsosz był niegdyś miasteczkiem z niewielkim zamkiem obronnym, a jego mieszkańcy trudnili się garncarstwem.

Vansosche wieś z dawna królewska wchodziła w skład starostwa brzeźnickiego. W roku 1564 osada w województwie sieradzkim miała łanów 12 czynszowych – karczmarze mieli 1,5 łana, zdun na półłanku, młyn na Warcie, młynek na strudze Trzebce. Dochód 101 fl 24 grosze 13 den.
Według lustracji dóbr królewskich z 1632 w Wąsoszu było 6 kmieci, którzy gospodarzyli na 6 łanach ziemi . We wsi było też 6 wolnych kmieci (3 łany ziemi), 6 wolnych ogrodników, którzy płacili 30 florenów czynszu oraz 3 karczmarzy. Młyn na krzepickiej rzece dzierżawił młynarz. Wójtostwo wąsoskie dzierżyli na podstawie przywileju królewskiego z 1607 Adriano Wolski et Barbarae de Noskow [1].

W roku 1658 wieś nadana została klasztorowi częstochowskiemu w nagrodę za obronę przeciw Szwedom. Kościół parafialny pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła istniał już zapewne w XIV wieku. Akta gnieźnieńskie nazywają go ,,starym” w roku 1460. Parafia powołana był pod patronatem królewskim[2]. Pleban miał szczupłe uposażenie – stanowiła je karczma z rolą, dająca na początku XVI w czynszu grzywnę bez dwóch groszy i jeden zagrodnik płacący fertony. Łąki kościelne nad Wartą zarosłe były krzakami. Dziesięcinę pieniężną, po 6 groszy z łanu płacili kmiecie z Wąsosza proboszczowi wieluńskiemu, swemu zaś plebanowi meszne po 3 korce żyta, tyleż owsa. Łany sołtysie dawały dziesięcinę plebanowi. Obecny kościół murowany stanął w roku 1848 kosztem parafian.

W XIX wieku Wąsosz kolonia, pustkowie i folwark należały do administracyjnie do gminy Popów ,w powiecie częstochowskim . Wieś miała kościół murowany, szkołę początkową, 65 domów , 475 mieszkańców, 1388 morg włościańskich, 502 morgi folwarczne. Na obszarze Wąsosza powstała Nowa Wieś Wąsoska, mająca 33 domy 230 mieszkańców i 1361 mórg (582 morgi roli). W roku 1827 było w Wąsoszu 49 domów i 483 mieszkańców. Przy wsi istniała huta żelaza produkująca około 1000 cetnarów stali rocznie.

23 kwietnia 1863 roku podczas powstania styczniowego pod wsią została stoczona potyczka zwana bitwą pod Wąsoszem pomiędzy powstańcami majora Aleksandra Lütticha a wojskami rosyjskimi . Po stronie polskiej walczyło 200 piechurów, pluton kosynierów, 30 kawalerzystów. Po stronie rosyjskiej 2 kompanie piechoty(ok.400 żołnierzy) i 50 kozaków[3].

Kościół i kalwariaEdytuj

 
Kościół w Wąsoszu

Początki istnienia parafii w Wąsoszu szacuje się na około XIV wiek. Był to wówczas kościół drewniany pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła. W 1658 roku własność dotychczas królewską, należącą do powiatu brzeźnickiego, otrzymuje w uznaniu zasług wojennych i ,,na utrzymanie twierdzy jasnogórskiej” zakon paulinów z Częstochowy. Wiadomo, że w 1732 roku drewniany kościółek uległ przebudowie a w 1734 roku konsekrował go biskup inflancki, Konstanty Moszyński. Kościół ten służył parafianom niespełna sto lat. W 1826 roku właściciel wsi Antoni Walewski rozbiera starą świątynie i funduje nową. Zaledwie 15 lat później, w 1841 roku dochodzi do tragicznego pożaru, który trawi kościół. Świątynie zostaje odbudowana staraniem proboszcza ks. Wawrzyńca Brzezińskiego w 1848 roku. Konsekruje ją biskup włocławski Michał Jan Marszewski.

Parafia rozrastała się, przybywało wiernych. Tuż przed wybuchem II wojny światowej, w 1937 roku proboszcz ks. Wincenty Spirra do istniejącego kościoła zorientowanego z zachodu na wschód dobudowuje krzyżującą się nawę skierowaną ku północy. W nowej nawie głównej miejsce znalazł wizerunek Matki Bożej z dzieciątkiem datowany na 1693 rok. Przebudowany kościół poświęca biskup częstochowski Teodor Kubina. Obraz matki Boskiej kochającej (Eleusis) słynie wśród miejscowej ludności wieloma łaskami i jest miejscem niecodziennego obrządku małżeńskiego, podczas którego nowo zaślubiona para ściąga buty i boso idzie złożyć jej pokłon.

Po raz kolejny kościół zostaje odnowiony po wojnie staraniem ks. Franciszka Bara i po raz trzeci w historii parafii konsekruje go w 1961 roku biskup częstochowski Stefan Bareła.

Świątynia posiada cztery ołtarze barokowe z XIX wieku i tabernakulum z tego samego okresu. Do cenniejszych zabytków należy monstrancja z 1718 roku, mszał z 1642 roku oraz księgi teologiczne z XVI-XVIII wieku.

W ostatnim roku podczas sondażowych prac archeologicznych w tzw. starym ogrodzie proboskim natrafiono na szczątki ludzkie datowane na XVI-XVII wiek. Jak oceniono, jest to najprawdopodobniej, pozostałość po przykościelnym cmentarzu parafialnym z tego okresu.

 
Wąsosz-wieża kościelna

Kaplice Kalwarii Wąsoskiej, które zostały objęte opieką przez poszczególne wsie parafii:

  • (15) "U Piłata" – Nowa Wieś
  • (16) "Włożenie krzyża" – Więcki (Feliksów)
  • (18) "Spotkanie z Matką" – Wąsosz Dolny
  • (19) "Szymon Cyrenejczyk" – Wąsosz Górny
  • (20) "Weronika" – Wąsosz Parcela
  • (21) "Drugi Upadek" – Annolesie
  • (22) "Niewiasty płaczące" – Trzebca
  • (23) "Trzeci upadek" – Płaczki
  • (24, 25) "Obnażenie" oraz "Pan Jezus Frasobliwy" – Lelity
  • (26) "Przybicie do krzyża" – Antonie
  • (28) "Golgota" – Marianów
  • (29) "Zdjęcie z krzyża" – Kule
  • (30) "Grób Pana Jezusa" – Brzózki
  • (31) "Kaplica zmartwychwstania" – Wąsosz Południowy

PrzypisyEdytuj

  1. Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich 1628-1632, cz. II: województwo sieradzkie, s. 113-114.
  2. J.Łaski , Liber Beneficiorum tom I, przypisy, str. 528
  3. Bitwy i potyczki 1863-1864.Stanisław Zieliński. nakł. Funduszu Wydawniczego Muzeum Narodowego Polskiego, Rapperswil 1913,s.198

BibliografiaEdytuj