Władimir Bukowski

rosyjski dysydent, pisarz, obrońca praw człowieka

Władimir Konstantinowicz Bukowski (ros. Влади́мир Константи́нович Буко́вский, ur. 30 grudnia 1942 w Belebeju, zm. 27 października 2019 w Cambridge[1]) – rosyjski obrońca praw człowieka, pisarz, publicysta, więzień polityczny oraz polityk. Jeden z najaktywniejszych i najbardziej znanych na świecie uczestników ruchu dysydenckiego w ZSRR[2]. W sumie spędził 12 lat w więzieniach i na obowiązkowych leczeniach psychiatrycznych[2].

Władimir Bukowski
Влади́мир Буко́вский
Ilustracja
Władimir Bukowski (1987)
Data i miejsce urodzenia 30 grudnia 1942
Belebej, Baszkirska ASRR, ZSRR
Data i miejsce śmierci 27 października 2019
Cambridge, Wielka Brytania
Zawód, zajęcie pisarz, obrońca praw człowieka
Strona internetowa
Ruud Lubbers, Władimir Bukowski, Jan Willem Bezemer i Robert Conquest w trakcie Kongresu Sacharowa w 1987

ŻyciorysEdytuj

PochodzenieEdytuj

Urodził się w rodzinie o polskich korzeniach, był prawnukiem polskiego oficera wziętego przez Rosjan do niewoli w bitwie pod Ostrołęką i zesłanego na Syberię, gdzie ożenił się i pozostał do końca życia.

Jego ojciec, Konstantin, był dziennikarzem i pisarzem. Sam Bukowski urodził się w Baszkirii, gdzie jego rodzina ewakuowała się wobec zbliżających się do Moskwy wojsk niemieckich[3].

Działalność politycznaEdytuj

Mając 14 lat przeczytał referat Chruszczowa traktujący o zbrodniach stalinowskich, stając się odtąd zagorzałym przeciwnikiem ideologii komunistycznej[4][3]. Jego pierwszy konflikt z władzami miał miejsce w 1959, kiedy to za rozpowszechniane publikacji drugoobiegowej został wydalony ze szkoły. Edukacja kontynuował następnie w szkole wieczorowej[4].

W latach 1960–1961 studiował na Wydziale Biologicznym Moskiewskiego Uniwersytetu Państwowego. Później za swoją działalność opozycyjną został z niego wydalony.

W 1960 był jednym z organizatorów regularnych spotkań opozycyjnej młodzieży przy pomniku Władimira Majakowskiego w centrum Moskwy[5]. Wówczas zaczęło interesować się nim KGB, skonfiskowano m.in. jego esej na temat potrzeby demokratyzacji Komsomoła. W 1963 został aresztowany za wykonanie dwóch kserokopii książki „Nowa klasa”, autorstwa zakazanego w ZSRR jugosłowiańskiego pisarza Milovana Đilasa[6]. Został uznany za chorego psychicznie i skierowany na obowiązkowe leczenie do szpitala psychiatrycznego w Leningradzie. Poznał tam zdegradowanego generała Armii Radzieckiej i działacza opozycji Petro Hryhorenkę. Na wolność wyszedł w lutym 1965.

Zaraz po wyjściu na wolność, w grudniu 1965 zorganizował demonstrację w obronie dysydentów Andrieja Siniawskiego i Julija Daniela, za co ponownie zamknięto go w ośrodku psychiatrycznym, jednak niemal od razu po odsiedzeniu wyroku zorganizował kolejny protest w obronie dysydenta – tym razem Aleksandra Ginzburga – za co trafił do obozu karnego. Po procesie, który wzbudził liczne protesty na Zachodzie i zaangażował najwyższe sfery rządzące w ZSRR, w 1971 został uznany za winnego działalności antyradzieckiej i skazany na 7 lat więzienia oraz 5 lat zsyłki. Łącznie przebywał w uwięzieniu przez 12 lat.

W 1976 został deportowany z ZSRR na Zachód w ramach wymiany za sekretarza generalnego Komunistycznej Partii Chile Luisa Corvalana (18 grudnia 1976 na lotnisku w Zurychu). Od tego czasu żył na emigracji, choć po 1991 kilkukrotnie odwiedził Rosję.

W latach osiemdziesiątych otwarcie popierał politykę Ronalda Reagana przeciwko reżimom komunistycznym w krajach Trzeciego Świata. Konsekwentnie krytykował też Zachód za przejawy zachowawczości względem komunizmu i ZSRR, uznając to za błędne dążenie do stabilizacji za wszelką cenę. Był zdecydowanym przeciwnikiem strategii odprężenia, a później poparcia udzielonego przez Zachód Michaiłowi Gorbaczowowi. Zarzucał też elitom świata zachodniego nieumiejętność rozliczenia się ze swojego uwikłania w obronę władzy sowieckiej oraz kontaktów z KGB. Nie popierał pieriestrojki, którą uznawał za zwodzenie przez ekipę Gorbaczowa społeczeństwa i opinii międzynarodowej w celu utrzymania systemu i własnej władzy. Z podobnych pozycji sprzeciwia się nazywaniu okresu rządów Chruszczowa mianem „odwilży”, gdyż nadal trwały w ZSRR represje polityczne. Był zagranicznym honorowym członkiem Solidarności Walczącej, zaprzysiężonym przez samego Kornela Morawieckiego[7].

Wobec perspektywy upadku systemu komunistycznego w ZSRR postulował utworzenie międzynarodowej komisji w celu zbadania zbrodni komunistycznych i procesu sądowego w celu rozliczenia z komunizmem (na wzór procesów norymberskich, które rozliczyły nazizm). W tym celu po upadku puczu Janajewa, po odrzuceniu propozycji Borysa Jelcyna objęcia stanowiska wiceprezydenta Federacji Rosyjskiej[7]. przebywał przez kilka miesięcy w Moskwie, jednak pomimo wstępnych ustaleń z nowymi władzami rosyjskimi i podjętych prób otwarcia archiwów, do urzeczywistnienia jego planów ostatecznie nie doszło. W 1992 został ponownie zaproszony do Rosji jako reprezentant strony prezydenckiej w sporze z reaktywowaną KPZR przed Trybunałem Konstytucyjnym, dotyczącym kwestii niekonstytucyjności partii i tytułów prawnych do jej dawnego majątku. Uzyskał wówczas dostęp do dokumentów Komitetu Centralnego, których część przy okazji skopiował za pomocą przywiezionego ze sobą skanera oraz laptopa i opublikował później na Zachodzie. Dotyczyły one m.in. wspierania przez radziecki wywiad i partię komunistyczną akcji terrorystycznych za granicą, działalności partii komunistycznych w krajach kapitalistycznych, czy wprowadzenia stanu wojennego w Polsce.

Kontestował nową rzeczywistość polityczną po upadku ZSRR. Uważał, iż w Rosji nastąpiła „restauracja nomenklatury”, rozkradanie majątku państwowego, ogłoszenie się przez część dawnych komunistów mianem „demokratów” i „reformatorów”. Sprzeciwiał się błędnemu jego zdaniem pojmowaniem kapitalizmu jako sztuki oszukiwania innych, korupcji, przejawom postkomunizmu oraz zachowania się powszechnej postawy „człowieka sowieckiego”. W 1996 proponowano mu kandydowanie na urząd prezydenta Rosji. W 2007 oficjalnie zgłosił akces do startu w nadchodzących wyborach prezydenckich, jednak jego kandydatura została odrzucona ze względów formalnych (mieszkał na stałe poza granicami państwa).

W ostatnich latach życia mieszkał w Cambridge w Wielkiej Brytanii. Kilkukrotnie gościł w Polsce. Znany przeciwnik Unii Europejskiej (traktował UE jako „związek socjalistycznych republik europejskich”[8]), sprzeciwiał się dalszej integracji w jej obrębie oraz postępującego jego zdaniem zawężania sfery wolności jednostki. Równie sceptycznie nastawiony był do niektórych kierunków rozwoju cywilizacji zachodniej.

W latach 2016–2018 Bukowski był oskarżany przez brytyjską prokuraturę o posiadanie i produkcję pornografii dziecięcej[9][10].

FilmografiaEdytuj

Wystąpił w polskich filmach dokumentalnych Towarzysz generał (2009), Towarzysz generał idzie na wojnę (2011)[11][12].

  • Vladimir Kara-Murza. Oni vybirali svobodu – [1]
  • Luis Corvalan, V. Bukovsky – [2]
  • V. Bukovsky, L. Korvalan, 2007.06.14 w Moscova HTB TV – [3]

PublikacjeEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Soviet Dissident Vladimir Bukovsky Dies Aged 76, urdupoint.com (dostęp: 28 października 2019).
  2. a b Владимир Буковский: "Не быть участником преступления и частью режима", „BBC News Русская служба”, 28 października 2019 [dostęp 2020-04-24] (ros.).
  3. a b Zdemaskował psychuszki, ograł KGB, chciał urządzić komunistom drugą Norymbergę, tvp.info [dostęp 2020-04-25] (pol.).
  4. a b Справка: Владимир Буковский, DW.COM [dostęp 2020-04-24] (ros.).
  5. Владимир Буковский, "И возвращается ветер...", www.vehi.net [dostęp 2020-04-24].
  6. WebCite query result, www.webcitation.org [dostęp 2020-04-24].
  7. a b Władimir Bukowski odszedł wśród biało-czerwonych flag. Poruszające zdjęcie z pogrzebu!, NIEZALEZNA.PL, 1 grudnia 2019 [dostęp 2019-12-03].
  8. The European Union – the New Soviet Union? – wypowiedź Władimira Bukowskiego (pl).
  9. Irena Lasota, Bukowski, wróg komunizmu i Unii Europejskiej, „Rzeczpospolita”, 22 maja 2016.
  10. https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/vladimir-bukovsky-child-porn-images-soviet-dissident-russia-gulags-putin-ussr-garry-kasparov-a8197081.html.
  11. Władymir Bukowski. filmweb.pl. [dostęp 3 stycznia 2014].
  12. Pokaz filmu „Towarzysz Generał idzie na wojnę” – Uniwersytet Warszawski, 13 grudnia, godzina 20:00. wpolityce.pl, 8 grudnia 2011. [dostęp 3 stycznia 2014].

BibliografiaEdytuj

  • Andrzej Grajewski Kłopotliwy świadek, przedmowa do: Władimir Bukowski, Partyzant prawdy. Wybór publicystyki z pierwszego i drugiego obiegu, t. 1-2, Warszawa 2008, wyd. Fronda, ​ISBN 978-83-60335-02-4​.
  • Bartłomiej Brążkiewicz: Psychiatria radziecka jako instrument walki z opozycją polityczną w latach 1918–1984. Toruń: Europejskie Centrum Edukacyjne, 2004, s. 208. ISBN 83-88089-18-8.Sprawdź autora:2.

Linki zewnętrzneEdytuj