Otwórz menu główne

Władysław Tomkiewicz

polski historyk i historyk sztuki

Władysław Tomkiewicz (ur. 4 września 1899 w Nowince[1] na Kowieńszczyznie, zm. 5 sierpnia 1982 w Warszawie) – polski historyk i historyk sztuki.

Władysław Tomkiewicz
Data urodzenia 4 września 1899
Data śmierci 5 sierpnia 1982
Zawód, zajęcie historyk, historyk sztuki
Tytuł naukowy doktor habilitowany Profesor
Alma Mater Uniwersytet Warszawski

ŻyciorysEdytuj

Ukończył historię na Uniwersytecie Warszawskim. Był uczniem Oskara Haleckiego – doktorat 1928, habilitacja 1932[2]. Ukończył również historię sztuki pod kierunkiem Z. Batowskiego. Studia uzupełniał w Paryżu i w Rzymie. Od 1932 roku związany z UW. Równocześnie w latach 1932–1939 wykładowca w PIST.

Podczas okupacji niemieckiej czynny w konspiracji. W 1941 roku objął referat spraw narodowościowych (litewskich i białoruskich) Biura Informacji i Propagandy KG AK. Był też zaangażowany w tajne nauczanie.

W latach 1944–1945 brał udział w akcji ratowania dóbr kultury Warszawy, potem (1945–1950) kierował Biurem Rewindykacji i Odszkodowań (Ministerstwo Kultury i Sztuki). Od 1945 wykładał Historię Europy Wschodniej na UW. W 1952 roku zmuszony do przejścia z Instytutu Historii UW do Instytutu Historii Sztuki UW. W latach 1961–1966 wykładał na WAP, 1968–1970 wicedyrektor Instytutu Sztuki PAN.

Był profesorem Uniwersytetu Warszawskiego (od 1947) oraz członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (od 1945) i Polskiej Akademii Umiejętności (od 1951). Prezes Polskiego Towarzystwa Historycznego w latach 1947–1949, TMH w latach 1950–1953. W 1947 odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski[3].

W PRL informacje na temat Władysława Tomkiewicza podlegały cenzurze. W 1977 roku jego nazwisko znajdowało się na specjalnej liście osób pod szczególną kontrolą cenzury. Zalecenia cenzorskie dotyczące jego osoby zanotował Tomasz Strzyżewski, który w swojej książce o peerelowskiej cenzurze opublikował notkę informacyjną z 7 stycznia 1977 roku Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk. Wytyczne dla cenzorów wymieniały jego nazwisko z adnotacją: "Wszelkie próby popularyzowania w środkach masowego przekazu (prasa codzienna, radio, TV, tygodniki społeczno-polityczne) niżej wymienionych osób należy sygnalizować kierownictwu GUKPPiW". Zalecenia cenzorskie zezwalały jedynie na publikacje w prasie specjalistycznej, naukowej oraz skryptach itp.[4].

Jest pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, kwatera 150-V-6[5].

UczniowieEdytuj

Zainteresowania badawczeEdytuj

Pierwotnie zajmował się stosunkami polsko-kozackimi. Przedstawił genezę i upadek unii hadziackiej. Zajmował się też stosunkami polsko-szwedzkimi i polsko-francuskimi w XVII wieku. Po II wojnie światowej z powodów politycznych zajął się historią sztuki (w 1952 zmuszony do przejścia do Instytutu Historii Sztuki UW). Badał historię i kulturę nowożytną, sztukę baroku i mecenat artystyczny.

Wybrane publikacjeEdytuj

Bibliografia pracEdytuj

  • Jerzy Kowalczyk, Bibliografia publikacji prof. dr Władysława Tomkiewicza [w:] Sarmatia artistica. Księga pamiątkowa ku czci profesora Władysława Tomkiewicza, red. Jan Białostocki, Warszawa 1968, s.7–15.
  • Jerzy Kowalczyk, Bibliografia prac prof. dr Władysława Tomkiewicza, red., oprac., uzup. Marianna Banacka, „Biuletyn Historii Sztuki” 54 (1992) nr 4, s. 129–137.

Publikacje książkoweEdytuj

  • Ograniczenie swobód kozackich w roku 1638, Lwów 1930 (odbitka z „Kwartalnika Historycznego” t. 44, t. 1, z. 2).
  • Powstanie kozackie w roku 1630, Kraków: nakładem autora 1930.
  • Rzeczpospolita Polska i Wielkie Księstwo Moskiewskie a problem czarnomorski, Kraków 1930 (Nadbitka z „Przeglądu Powszechnego”).
  • Testament Jeremiego Wiśniowieckiego, Warszawa 1930 (Nadbitka z „Miesięcznika Heraldycznego”).
  • Jeremi Wiśniowiecki (1612–1651), Warszawa 1933.
  • Ukraina między Wschodem i Zachodem, Warszawa: Instytut Badań Spraw Narodowościowych 1938. Biblioteka „Spraw Narodowościowych”, nr 34.
  • Relacja kanclerza Zadzika o kampanji smoleńskiej w 1633 r., 1934.
  • Jerzy Ossoliński, Lwów 1939.
  • Kozaczyzna ukrainna, Lwów 1939.
  • Więzień kardynała: niewola francuska Jana Kazimierza, Warszawa 1939.
  • Straty kulturalne Warszawy, pod red. Władysława Tomkiewicza, Warszawa 1948.
  • Katalog obrazów wywiezionych z Polski przez okupantów niemieckich w latach 1939–1945. Malarstwo obce, Warszawa: Ministerstwo Kultury i Sztuki 1949.
  • Catalogue of paintings removed from Poland by the German occupation authorities during the years 1939–1945. Foreign paintings, comp. Władysław Tomkiewicz, Warsaw: Ministry of Culture and Art 1950.
  • Malarstwo dworskie w dobie Władysława IV, Warszawa 1951.
  • Z dziejów polskiego mecenatu artystycznego w wieku XVII, Warszawa: Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich 1952.
  • Catalogue of paintings removed from Poland by the German occupation authorities during the years 1939–1945. Polish paintings, compiled Władysław Tomkiewicz, Warsaw: Ministry of Culture and Art 1953.
  • Dwie lustracje Zamku Warszawskiego, Warszawa 1954.
  • Alegoria handlu gdańskiego Izaaka van dem Blocke, Warszawa 1955.
  • Aktualizm i aktualizacja w malarstwie polskim XVII w., Warszawa : Warszawska Drukarnia Naukowa 1951.
  • Z dziejów polskiego mecenatu artystycznego w wieku XVII, Wrocław 1952.
  • Pisarze polskiego odrodzenia o sztuce, Wrocław 1955.
  • Alegoria handlu gdańskiego Izaaka van dem Blocke, Warszawa 1955.
  • Francesco Rossi i jego działalność rzeźbiarska w Polsce, Warszawa 1957.
  • Więzień kardynała. Niewola francuska Jana Kazimierza, Warszawa: Książka i Wiedza 1957.
  • Les rapports des peintres français du XVII sèicle avec la Pologne, Warszawa 1958.
  • Dolabella, Warszawa: „Arkady” 1959.
  • Dawna Polska w anegdocie, Warszawa 1961 [współautor: Maria Tomkiewiczowa].
  • Z dziejów propagandy antypolskiej w Niemczech: (od Bismarcka do Hitlera), Warszawa 1961.
  • Pędzlem rozmaitym: malarstwo okresu Wazów w Polsce, Warszawa 1970
  • Malarstwo polskie: manieryzm, barok, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe 1971.
  • Piękno wielorakie: sztuka baroku, Warszawa: „Wiedza Powszechna” 1971.
  • Zamek Królewski w Warszawie, Warszawa: „Arkady” 1971.
  • Tycjan – Tiziano Vecellio, Warszawa: Wydawnictwo „Ruch” 1972.
  • Adam Jarzębski, Gościniec albo Krótkie opisanie Warszawy, oprac. i wstęp Władysław Tomkiewicz, Warszawa: Państwowe Wydaw. Naukowe 1974.
  • Rokoko, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe 1988.

PrzypisyEdytuj

  1. Nowinka w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. VII: Netrebka – Perepiat. Warszawa 1886.
  2. Michał Kozłowski, Oskar Halecki i jego uczniowie. Wzajemne relacje po latach [w:] Oskar Halecki i jego wizja Europy, red. Małgorzata Dąbrowska, t. 3, Warszawa–Łódź: IPN 2014, s. 52–54.
  3. 29 października 1947 „za zasługi położone w zabezpieczeniu arcydzieł kultury polskiej” M.P. z 1947 r. nr 149, poz. 894, pkt 9
  4. Tomasz Strzyżewski 2015 ↓, s. 139.
  5. „Cmentarz Powązkowski w Warszawie”, praca zbiorowa: Zofia Czyńska, Danuta Jendryczko, Barbara Olszewska, Hanna Szwankowska, Jerzy Waldorff, Warszawa 1984, str. 244

BibliografiaEdytuj

  • Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 3: P–Z, Wrocław 1985, s. 429–431.
  • Nowa encyklopedia powszechna PWN, Warszawa 1996, t. 6, s. 411.
  • Alicja Lutostańska, Tomkiewicz Władysław [w:] Polski słownik biograficzny konserwatorów zabytków, red. Henryk Kondziela, Hanna Krzyżanowska, z. 2, Poznań, Wydaw. Poznańskie 2006, ​ISBN 83-7177-416-8​.
  • Mariusz Karpowicz, Władysław Tomkiewicz 4 IX 1899 – 5 VIII 1982, „Rocznik Warszawski” 19 (1987), s. 267–269.
  • Alicja Kulecka, Materiały Władysława Tomkiewicza [1899–1982] (III-280), „Biuletyn Archiwum PAN” 35 (1994), s. 25–72.
  • Michał Kozłowski, Oskar Halecki i jego uczniowie. Wzajemne relacje po latach [w:] Oskar Halecki i jego wizja Europy, red. Małgorzata Dąbrowska, t. 3, Warszawa–Łódź: IPN 2014, s. 24–77 [1].
  • Alicja Lutostańska, Tomkiewicz Władysław [w:] Polski słownik biograficzny konserwatorów zabytków, red. H. Kondziela, H. Krzyżanowska, z. 2, Poznań 2006.
  • Zbigniew Romek, Tomkiewicz Władysław [w:] Słownik historyków polskich, red. Maria Prosińska-Jackl, Warszawa 1994, s. 528.
  • Zbigniew Wójcik, Władysław Tomkiewicz (4 IX 1899–5 VIII 1982), „Kwartalnik Historyczny” 90 (1983), nr 1, s. 289–294.
  • Władysław Tomkiewicz (1899–1982), „Biuletyn Historii Sztuki” 54 (1992), z. 4, s. 113–128. Treść: Jerzy Kowalczyk, O profesorze Władysławie Tomkiewiczu w dziesiątą rocznicę; Janusz Stanisław Pasierb, Uczony i dżentelmen; Janusz Tazbir, Wkład profesora Tomkiewicza do badań nad dziejami kultury polskiej; Mieczysław Morka, Profesor Władysław Tomkiewicz jako badacz malarstwa barokowego; Jerzy Lileyko, Władysław Tomkiewicz jako badacz Warszawy; Wojciech Kowalski, Władysław Tomkiewicz jako teoretyk i praktyk likwidacji skutków wojny w dziedzinie kultury.
  • Tomasz Strzyżewski: Wielka księga cenzury PRL w dokumentach. Warszawa: Prohibita, 2015, s. 91. ISBN 978-83-61344-70-4.

Linki zewnętrzneEdytuj