Otwórz menu główne

Władysław Turowicz

Inżynier, generał Pakistańskich Sił Powietrznych

Władysław Turowicz (ur. 23 kwietnia 1908 w Zudyrze na Syberii, zm. 8 stycznia 1980 w Karaczi) – polski inżynier, generał Pakistańskich Sił Powietrznych (ang. Pakistan Air Force, PAF) i ich współtwórca.

Władysław Józef Marian Turowicz
Tur
generał brygady
Data i miejsce urodzenia 23 kwietnia 1908
Zudyra
Data i miejsce śmierci 8 stycznia 1980
Karaczi
Przebieg służby
Lata służby 1948–1967
Siły zbrojne Roundel of Poland (1921–1993).svg Lotnictwo Wojska Polskiego
RAF roundel.svg RAF
Roundel of Pakistan.svg Pakistańskie Siły Powietrzne
Stanowiska zastępca dowódcy Sztabu Sił Powietrznych do spraw szkolenia
Późniejsza praca kierownik Space & Upper Atmosphere Research Committee
Odznaczenia
Sitara i Pakistan, Tamgha i Pakistan, Sitara i Khidmat, Sitara e Quaid e Azam

ŻyciorysEdytuj

Urodził się na Syberii, gdzie jego ojciec budował kolej transsyberyjską. W czasie wojny domowej w Rosji przedostał się z rodziną do Polski. Od najmłodszych lat zafascynowany lotnictwem, ukończył Wydział Lotnictwa Inżynieryjnego na Politechnice Warszawskiej. Gdy rozpoczęła się wojna, był rezerwistą polskiego lotnictwa, potem służył w brytyjskim lotnictwie jako inspektor techniczny, organizując i testując samoloty, dokonywał też analiz wypadków lotniczych jako „crash inspector”. Żona, Zofia Turowicz, towarzyszyła mężowi w wyprawach do miejsc wypadków, pomagając mu często w nawigacji w czasie gęstej mgły[1].

Ze względu na słaby wzrok nie mógł być pilotem. Po zakończeniu II wojny światowej, kiedy sytuacja polityczna w Polsce nie zapowiadała się pomyślnie dla polskich żołnierzy walczących w Anglii, z zadowoleniem przyjął ofertę wyjazdu do Pakistanu, złożoną przez przywódcę Pakistanu Muhammada Ali Jinnaha[2]. Władysław Turowicz mający doświadczenie w organizowaniu i wyposażeniu sił powietrznych, które nabył w Anglii (Farnborough), wraz z grupą 30 polskich wyższych oficerów lotnictwa i techników przybył do Karaczi (w 1948 roku). Jego zadaniem było zorganizowanie i szkolenie sił powietrznych Pakistanu. Trzyletni kontrakt z Pakistańskimi Siłami Powietrznymi (PAF) przekształcił się w stałą i pełną awansów przez 18 lat pracę. Początkowo prowadził szkolenie techniczne w bazie lotniczej wraz z częścią polskich specjalistów w sekcji technicznej w Karaczi. Później zostali przeniesieni do Peszawaru[3][4].

W 1952 roku w randze porucznika objął stanowisko dowódcy bazy Pakistańskich Sił Powietrznych w Chaklala. Zofia Turowicz, która w marcu 1949 razem z córkami przyleciała do Pakistanu początkowo pracowała również w PAF jako instruktorka szybowcowa, później podjęła pracę nauczycielki przedmiotów ścisłych w Szkole Amerykańskiej w Karaczi[1].

W 1959 roku Władysław Turowicz awansował do stopnia Air Wing Captain (pułkownika). W 1960 roku objął stanowisko zastępcy dowódcy Sztabu Sił Powietrznych do spraw szkolenia (Assistent Chief of Air Staff). W 1965 roku uruchomił produkcję części zapasowych do samolotów. Przeszedł na emeryturę w 1967 roku ze stanowiska zastępcy dowódcy Sztabu Sił Powietrznych do spraw szkolenia (Assistant Chief of Air Staff) w randze Air Commodore (generała).

Jeszcze w 1966 został skierowany do pracy w renomowanym i prestiżowym Space & Upper Atmosphere Research Committee (SUPARCO), w 1967 został jego komendantem. Kierował przygotowaniem programu rakietowego i kosmicznego (satelity) oraz pakistańskich astronautów. Blisko wpółpracował z Abdusem Salamem, pakistańskim fizykiem teoretycznym, późniejszym noblistą. W Stanach Zjednoczonych przekonał kierownictwo NASA do szkolenia pakistańskich specjalistów rakietowych. Przy współpracy z Amerykanami stworzył projekt rakiet balistycznych krótkiego i średniego zasięgu, w tym pierwszych pakistańskich rakiet typu „Rehbar-1”[4]. Brał również udział w rozwoju pakistańskiego programu nuklearnego[5] i orbitalnych lotów bezzałogowych. W SUPARCO stworzył szkołę kształcącą inżynierów astronautyki.

Za wkład w rozwój pakistańskiego lotnictwa i programu rakietowych pocisków balistycznych[5] otrzymał wiele odznaczeń, m.in. ordery: Sitara i Pakistan (Gwiazdę Pakistanu, 1965), Tamgha i Pakistan (Medal Pakistanu, 1967), Sitara i Khidmat (Gwiazdę służby cywilnej, 1967), Sitara e Quaid e Azam (Gwiazdę Wielkiego Przywódcy, 1971). Promował też walkę z narkotykami[6].

Późniejsze lata Turowicza upłynęły w cieniu bólu i niepełnosprawności spowodowanej urazem kręgosłupa, co prawdopodobnie było skutkiem wypadku motocyklowego, któremu uległ jeszcze w czasie studiów[6]. Zofia Turowicz przestała pracować w 1970, aby zająć się chorym mężem[1].

Władysław Turowicz zmarł 8 stycznia 1980 roku wskutek wypadku samochodowego, w którym ucierpiał także jego kierowca. Pochowano go na cmentarzu chrześcijańskim Gora Qabristan w Karaczi. 14 sierpnia 2006 roku (w dniu Święta Niepodległości Pakistanu oraz w przeddzień Dnia Wojska Polskiego) odsłonięto pomnik generała Władysława Turowicza w sali głównej Muzeum Pakistańskich Sił Powietrznych w Karaczi upamiętniający jego zasługi dla PAF[5]. Inny pomnik stoi w SUPARCO w Lahore.

Czworo dzieci Turowiczów otrzymało wykształcenie w szkołach w Karaczi i Wielkiej Brytanii. Syn jest naukowcem w SUPARCO.

W Polsce jego postać jest mało znana. W IPN odnaleziono zapisy SB dotyczące generała i jego żony. Dokumentacja sporządzona przez Departament I MSW (wywiad) ma nr OCH-002349/70[2].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Ishrat Hyatt: A woman full of spirit and brave heart (ang.). The News International, November 11, 2008. [dostęp 2015-08-16].
  2. a b Anna T. Pietraszek: Chwała polskich orląt większa niż Himalaje. Radio Maryja, 11 listopada 2011. [dostęp 2015-09-09].
  3. Karachi: Cemetery renovated (ang.). Dawn, 09-10-2005. [dostęp 2015-09-09].
  4. a b The Rocket-Missile Man of Pakistan: Air Commodore Władysław Józef Marian Turowicz (ang.). Pakistan Defence. [dostęp 2015-09-09].
  5. a b c Mateusz Biskup: Z RAF do RPAF – polscy lotnicy na niebie Pakistanu. Blog Biszopa, 16.11.2010. [dostęp 2015-08-17].
  6. a b Ishrat Hyatt: Documentary on the services of Air Commodore W. Turowicz completed (ang.). The News International, October 25, 2008. [dostęp 2015-08-17].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj

City Secret – Hello Mr. Władysław Turowicz (ang.). The Karachi Walla, 2011-10-06. [dostęp 2013-02-03].