Otwórz menu główne

Władysław Wilczkowski herbu herbu Jelita (ur. ok. 1620 r – zm. 18 września 1683 kilka dni po bitwie pod Wiedniem[1]) – polski oficer husarii, porucznik, pułkownik JKM, starosta wiski, od 1655 - zwinogrodzki[2] i od 1660 - dymirski[3].

Władysław Wilczkowski
Jelita herb.svg
Jelita
Data urodzenia ok. 1620
Data śmierci 1683
Ród Wilczkowscy herbu Jelita
Rodzice Marcin Wilczkowski
Anna Gorzycka
Małżeństwo Petronela z Wasiczyńskich
Wojny i bitwy Potop szwedzki, Bitwa pod Warką, Wojna polsko-rosyjska 1654-1667, Bitwa pod Wiedniem (1683)
Administracja starosta wiski, zwinogrodzki i dymirski

Służbę wojskową jako towarzysz rozpoczął Władysław Wilczkowski ok.1643 r.[4]

W 1653 r. Wilczkowski został porucznikiem chorągwi husarskiej wojewody sandomierskiego, margrabiego Władysława Myszkowskiego[5]. Już jako etatowy oficer wojska koronnego walczył ze Szwedami na czele chorągwi Myszkowskiego w bitwach pod Żarnowem (16 września 1655 r.) oraz Wojniczem (3 października 1655)[6]. Po przegranej bitwie pod Wojniczem, Wilczkowski posłował od wojska do króla polskiego Jana Kazimierza w celu uzyskania informacji, jakie monarcha miał realne plany powstrzymania natarcia szwedzkiego oraz moskiewskiego[7].

10 października 1655 r. Wilczkowski otrzymał starostwo zwinogrodzkie[8].

W czasie potopu szwedzkiego pułkownik Wilczkowski wraz z pułkiem królewskim walczył w bitwie pod Warką (7 kwietnia 1656 r.), a następnie ze swoją chorągwią wziął udział w bitwie pod Kłeckiem (7 maja 1656 r.), podczas której został ciężko ranny[9].

28 sierpnia 1660 r. król Jan Kazimierz nadaje w Samborze Władysławowi Wilczkowskiemu miasteczko Dymyr w kijowskim w dożywocie.

Podczas wojny polsko-rosyjskiej dowodził chorągwią husarską w niezwykle udanej dla Rzeczypospolitej kampanii ukraińskiej w 1660. Dowodził wówczas chorągwią husarską Aleksandra Michała Lubomirskiego. 26 września 1660 prowadził pościg za wycofującą się armią Szeremietiewa i Cieciury, kilka kilometrów od Lubaru na uroczysku Kutyszcze zaatakował ariergardę wojsk rosyjsko-kozackich (700 kirasjerów rosyjskich i 2500 piechoty kozackiej), szarża husarii Wilczkowskiego i Wyżyckiego (łącznie ok. 140 koni) częściowo rozbiła i rozproszyła ariergardę nieprzyjaciela[10]. Samuel Leszczyński napisał po kampanii: Zarobiłeś, Wilczkowski, nieśmiertelną sławę[11].

Walczył w bitwach pod Lubarem, pod Cudnowem i pod Słobodyszczami (7 października 1660 r.), gdzie jako pierwszy po rozerwaniu spiętych wozów taboru kozackiego Jurasia Chmielnickiego, osiągnął linie namiotów nieprzyjaciela.[12]

Podczas bitwy pod Podhajcami (6 października 1667 r.) Rtm. Władysław Wilczkowski sprawował dowództwo na prawym skrzydle, mając pod swymi rozkazami chorągwie husarskie, kozackie i komp. dragońskie oraz kilka regimentów piechoty[13].

1672 – Wilczkowski wsławił się także zwycięstwem nad Tatarami pod Krasnobrodem, gdzie na czele tylko dwóch ussarskich chorągwi uderzył na licznego wroga, a obskoczony hordami zwiódł walną bitwę i odebrał łupy zrabowane.

1673 – Udział w bitwie pod Chocimiem[14].

W 1683 roku był dowódcą chorągwi husarskiej koronnej Stanisława Herakliusza Lubomirskiego[15]. Brał udział w odsieczy wiedeńskiej 1683 r.

Zmarł nieoczekiwanie jak pisał Jan III Sobieski w swoich „Listach do Marysieńki”[16]:

Quote-alpha.png
Tej nocy (18.09.1683 r.) umarł p. Wilczkowski, porucznik p. starosty sandomierskiego, który mię nabawił wielkiego kłopotu i zgryzoty dla konkurencji o te, które miał z dóbr królewskich drobiazgi. Nie chorował, jeno cztery dni na dyzenterię...


Życie rodzinneEdytuj

Władysław Wilczkowski był synem Marcina Wilczkowskiego i Anny (z domu Gorzyckiej). Jego małżonką była Petronela z Wasiczyńskich.[17] Jego siostrą była Katarzyna[18], a bratem - Jan Wilczkowski[19]. Miał także rodzeństwo przyrodnie - Franciszka i Andrzeja.

PrzypisyEdytuj

  1. Radosław Sikora), Rekordowa szarża? Kutyszcze 26 IX 1660. „Niezwykłe bitwy i szarże husarii”. Warszawa 2011.
  2. Akta Grodzkie i Ziemskie Tom X. Akta dotyczące rodziny Wilczkowskich. Spis oblat zawartych w aktach grodu i ziemstwa lwowskiego. Str.274, Nr 4533 Na Żywcu 10, Października 1655 r. Jan Kazimierz, król, daje starostwo żwinogrodzkie Władysławowi Wilczkowskiemu, cześnikowi chełmskiemu. C.T.408 str 1330.
  3. Jan Jerzy Sowa, "Dysponuję krwawą pracę moję". Testamenty oficerów wojska koronnego. Testament Władysława Wilczkowskiego, s. 595.
  4. M. Wagner, Kadra oficerska armii koronnej w drugiej połowie XVII wieku, s. 102-103., 1995.
  5. E. Janas, L. Wasilewski, Społeczne aspekty rozwoju husarii w latach 1648-1667 na przykładzie chorągwi hetmana wielkiego koronnego Stanisława Potockiego i wojewody sandomierskiego Władysława Myszkowskiego, s.110, "Studia i Materiały do Historii Wojskowości", t.23, 1981
  6. A. Przyboś, Myszkowski Władysław, s.402; E. Janas, L. Wasilewski, Społeczne aspekty rozwoju husarii...., s.77
  7. Żytkiewicz do Jana Kazimierza 18 X 1655 (w:) Pisma do wieku, t. 1, cz. 1, s. 137.
  8. Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej polskiej: z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie, t.10, Lwów 1884, s. 274.
  9. W. Kochowski, Lata Potopu....., s.139.
  10. Radosław Sikora, Niezwykłe bitwy i szarże husarii, Instytut Wydawniczy Erica, Warszawa 2013, s.140-143
  11. Samuel Leszczyński, Potrzeba z Szeremetem, hetmanem moskiewskim, i z Kozakami w roku Pańskim 1660 od Polaków wygrana, Kraków 1661, drukarnia S. Lenczewskiego Bertutowica, (wyd. anonimowe); egz. Biblioteka Narodowa, sygn. XVII.3.15033
  12. Ł. Ossoliński, Cudnów-Słobodyszcze 1660, s. 64
  13. Otton Leskowski, Encyklopedia Wojskowa, Tom VI, strona 479, 1937.
  14. Hipolit Stupnicki, Herbarz Polski i Imionospis zasłużonych w Polsce ludzi wszystkich stanów i czasów, strona 182, Lwów., 1855.
  15. Jan Wimmer, Wiedeń 1683, Warszawa 1983, s. 220.
  16. Jan III Sobieski, "Listy do Marysieńki", opracował Leszek Kukulski, Czytelnik 1970 Warszawa.
  17. M.Wagner, Kadra oficerska armii koronnej w drugiej połowie XVII wieku, s. 181.
  18. Archiwum Ziemskie we Lwowie. Wyciąg z aktów do rodziny Wilczkowskich się odnoszących z dnia 31 stycznia 1933 r. Wyciąg nr L.203. Data 10.marca 1685 r.
  19. Akta Grodzkie i Ziemskie Tom X. Akta dotyczące rodziny Wilczkowskich. Spis oblat zawartych w aktach grodu i ziemstwa lwowskiego. Str.272, Nr 4493. C.t. 141 str. 154-157