Wacław Stykowski

polski urzędnik i oficer

Wacław Stykowski ps. „Hal”, „Gorczyc”, „Mer”[1] (ur. 1 listopada 1912 w Pabierowicach, zm. 18 października 1981 w Warszawie) – oficer Wojska Polskiego, urzędnik. W wojnie obronnej, dowodząc kompanią piechoty walczył w okolicach Warszawy (Kałuszyn, Siennica, Garwolin), następnie w obronie Warszawy dowodził kompanią piechoty walcząc na Młocinach, Bielanach i Żoliborzu[2]. Uniknął niewoli i działał aktywnie w konspiracji, członek ZWZ, a następnie AK. Brał udział w powstaniu warszawskim jako dowódca batalionu AK im. gen. Józefa Sowińskiego i 2. Rejonu Obwodu Wola AK, a następnie jednego z odcinków obrony warszawskiego Śródmieścia. Po kapitulacji miasta w obozach jenieckich, po wojnie powrócił do kraju, do emerytury pracował w spółdzielczości.

Wacław Stykowski
Hal, Gorczyc
Kapitan Kapitan
Data i miejsce urodzenia 1 listopada 1912
Pabierowice
Data i miejsce śmierci 18 października 1981
Warszawa
Przebieg służby
Lata służby 1934–1945
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie,
Związek Walki Zbrojnej,
Orzel AK.jpg Armia Krajowa
Jednostki 21 Pułk Piechoty „Dzieci Warszawy”,
44 Pułk Strzelców Legii Amerykańskiej,
Obwód Wola AK,
Batalion im. Sowińskiego
Stanowiska dowódca kompanii,
dowódca batalionu
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
(kampania wrześniowa,
powstanie warszawskie)
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (1920-1941, trzykrotnie) Krzyż Armii Krajowej Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Medal „Za udział w wojnie obronnej 1939” Medal za Warszawę 1939–1945 Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Krzyż Partyzancki
Odznaka Grunwaldzka

ŻyciorysEdytuj

Wacław Stykowski urodził się 1 listopada 1912 w Pabierowicach koło Grójca, jako syn Jana i Marii z domu Gromadzkiej[3][4]. Ukończył III Miejskie Gimnazjum Magistrackie w Warszawie, a następnie studiował przez dwa i pół roku w Szkole Głównej Handlowej. Przed wybuchem wojny z powodów finansowych nie zdołał ukończyć studiów. Zrobił to dopiero podczas okupacji, ucząc się na tzw. tajnych kompletach[5].

W 1933 roku rozpoczął szkolenie w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty 29 Dywizji Piechoty w Grodnie[4][5]. Ukończył je w 1934 roku w stopniu plutonowego podchorążego. Rok potem odbył ćwiczenia dla rezerwistów, kończąc je w stopniu sierżanta podchorążego. W 1936 roku, otrzymał nominację do stopnia podporucznika rezerwy piechoty[4][5]. W 1935 roku zatrudnił się w Wojewódzkim Funduszu Pracy m. st. Warszawy[4]. Od 1937 roku pracował w Warszawskiej Izbie Rzemieślniczej jako zastępca kierownika Biura Organizacji Zaopatrzenia i Handlu[4].

6 lipca 1939 roku został zmobilizowany i skierowany na kurs dla oficerów za- i wyładowczych (komendantów węzłów kolejowych)[4]. Ukończył go 13 sierpnia, ale nie odszedł do cywila, bowiem dwa dni później, 15 sierpnia 1939 został zmobilizowany z przydziałem do 21 pułku piechoty „Dzieci Warszawy”[4][6]. Brał udział w wojnie obronnej, walcząc w szeregach Armii „Poznań”. Został ranny pod Kutnem[6]. W trakcie obrony Warszawy dowodził kompanią w 43 Pułku Strzelców Legionu Bajończyków[6].

Po kapitulacji stolicy udało mu się uniknąć niewoli[6]. Pozostał w okupowanej Warszawie, gdzie już w październiku 1939 został jednym z założycieli konspiracyjnej organizacji Związek Czynu Zbrojnego[7][4]. W marcu 1940 organizacja przyłączyła się do Polskiej Organizacji Zbrojnej, a wraz z całą organizacją weszła do Związku Walki Zbrojnej[7][8]. Równolegle Stykowski nadal pracował w Izbie Rzemieślniczej i Przemysłowym Związku Wytwórców i Sprzedawców Obuwia[4].

Był dowódcą 2. Rejonu III Obwodu Wola Armii Krajowej[7]. W powstaniu warszawskim początkowo dowodził obroną 2. Rejonu na warszawskiej Woli[9][10]. Po wycofaniu się powstańców z Woli i ciężkim ranieniu dowódcy obwodu, mjr. Jana Tarnowskiego, 9 sierpnia 1944 Wacław Stykowski został jego następcą[10][11]. Dowodził zgrupowaniem oddziałów III Obwodu, którym udało się wycofać do Śródmieścia[11].

W Śródmieściu Płn. z żołnierzy III Obwodu Wola - Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej, ponownie zorganizował batalion im. gen. Józefa Sowińskiego, którego stan uzupełniono żołnierzami z innych oddziałów Armii Krajowej. Początkowo, do połowy sierpnia 1944 roku dowodził batalionem. Batalion wcielono do IV Rejonu I Obwodu Śródmieście i[9][10][11][12]. Po 15 sierpnia 1944 roku dowództwo batalionu im gen. J. Sowińskiego objął por. Romuald Podwysocki ps. „Ostoja”[13]. W trakcie toczonych walk powstańczych w Śródmieściu Płn. kpt. Wacław Stykowski objął dowództwo Odcinka Bojowego Północnego w ramach Odcinka Zachodniego, wzdłuż ul. Grzybowskiej od ul. Wroniej do pl. Grzybowskiego włącznie. W Zgrupowaniu „Hala” (Grupa „Hala”) walczyły m.in. oddziały: z Grupy Chrobry II - kompanie 4, 5 oraz okresowo 6 kpt. „Lecha Grzybowskiego” (Wacław Zagórski), bat. gen. J. „Sowińskiego”, kompania szturmowa z bat. „Kiliński”, kompania IV Rejonu Śródmieście kpt. „Janusza” (Władysław Rau)[12]. Jedna z jednostek kpt. Stykowskiego (bat. gen. J. Sowińskiego) z powodzeniem broniła rejonu ograniczonego ulicami Grzybowskiej, Waliców, Ceglanej i Ciepłej[9]. Ulice Prosta i Twarda były ulicami zaplecza linii bojowej, a odcinek bojowy Północny był wzdłuż ul. Grzybowskiej na tak zwanym „twardym froncie”[12]. Sztab kpt. „Hala” przy ul. Ceglanej 3 i najważniejszy punkt oporu „Składy Makowskiego” przynależne do browaru Haberbuscha i Schielego (którego magazyny były spichlerzem głodującej stolicy) przy Ceglanej podległym Wacławowi Stykowskiemu jednostkom udało się utrzymać do zakończenia walk[9][12][2].

Po kapitulacji powstania Wacław Stykowski dostał się do niemieckiej niewoli[14]. Przebywał w Stalagu 344 Lamsdorf. Następnie został osadzony w Oflagu VII A Murnau[14]. Po oswobodzeniu obozu przez wojska amerykańskie został wyznaczony na komendanta obozu przejściowego byłych żołnierzy Armii Krajowej w Monachium (Niemcy)[12][14].

W 1945 powrócił do Polski i do 1948 pracował na Dolnym Śląsku jako organizator rzemiosła, rzemieślnik i spółdzielca[15]. Następnie przeniósł się do Warszawy, gdzie zaangażował się w działalność spółdzielczości inwalidzkiej[15]. W 1949 (lub 1953) roku[4][16], został aresztowany przez UB i ponad 12 miesięcy przebywał w areszcie śledczym bez przedstawienia zarzutów. Ostatecznie jednak nie postawiono go w stan oskarżenia i został zwolniony[15].

Wacław Stykowski zmarł 18 października 1981 w Warszawie. Został pochowany na Powązkach Wojskowych[17].

Kontrowersje w sprawie mordów na ŻydachEdytuj

Niektórzy autorzy (Michał Cichy, Tomasz Strzembosz, Wacław Zagórski, Barbara Engelking, Teresa Prekerowa) wskazali, iż w czasie powstania Stykowski miał zgromadzić wokół siebie niewielki oddział przyboczny złożony z wolskich kryminalistów[9][18], który dopuścił się szeregu zbrodni i rabunków na ludności cywilnej[18], m.in. mordu na kilkunastu Żydach dokonanego 11 września 1944 w piwnicy domu przy ul. Prostej 4 oraz na posesji przy ul. Twardej 30[19][9][20][21][22][23][24][25]. Wśród zamordowanych były kobiety i dzieci[26][24][25]. Była to najpoważniejsza zbrodnia dokonana na terenie zajętym przez powstańców, której sprawcami byli żołnierze AK[24]. Powstańcza żandarmeria wszczęła śledztwo w sprawie mordu, jednak nie zostało ono doprowadzone do końca przed upadkiem powstania i sprawcy nie zostali osądzeni[9][24].

Z zarzutami nie zgadza się Leszek Żebrowski (w publikacji Paszkwil Wyborczej[potrzebny przypis]) oraz syn kpt. Wacława Stykowskiego, Jacek Wacław Stykowski[27][brak potwierdzenia w źródle][28][29][brak potwierdzenia w źródle][30][potrzebne miejsce w nagraniu]. W 2016 roku Jacek Stykowski opublikował materiał pt. Analiza publikacji oczerniających organizacje niepodległościowe, Armię Krajową, w tym kapitana Wacława Stykowskiego ps. „Hal”, „Gorczyc” i jego żołnierzy. Prawdziwe fakty widoczne i udokumentowane w materiałach historycznych.. W opublikowanym przez siebie materiale, twierdzi, iż w zgrupowaniu kapitana „Hala” nie było oddziału złożonego z wolskich kryminalistów. Sprawcy zabójstw mieli działać na własną rękę, wykorzystując zamieszanie spowodowane niemiecką dywersją. Zdaniem Jacka Stykowskiego jego ojciec nigdy nie wydał ani zgody, ani rozkazu zabijania niewinnych cywilów. Przeciwdziałał bandytyzmowi, wszczynając dochodzenie wewnętrzne i aresztując podejrzanych[31][12].

OdznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Powstańcze Biogramy - Wacław Stykowski, www.1944.pl [dostęp 2018-08-09] (ang.).
  2. a b MPW 2010 ↓, § „Szlak bojowy”.
  3. MPW 2010 ↓, § „Miejsce urodzenia”, „Imiona rodziców”.
  4. a b c d e f g h i j Stykowski ↓, § 1–30.
  5. a b c MPW 2010 ↓, § „Wykształcenie (w tym wojskowe)”.
  6. a b c d MPW 2010 ↓, § „Udział w wojnie obronnej 1939”.
  7. a b c MPW 2010 ↓, § „Udział w konspiracji 1939-1944”.
  8. Rozwadowski 2005 ↓, s. 554.
  9. a b c d e f g Cichy 1994 ↓, s. 13.
  10. a b c MPW 2010 ↓, § „Oddział”.
  11. a b c Zagórski 1990 ↓, s. 157.
  12. a b c d e f Jacek Stykowski: Kapitan „Hal”. Kulisy fałszowania prawdy o Powstaniu Warszawskim '44. Warszawa: Capital, 2017. ISBN 978-83-64037-17-7.
  13. Powstańcze Biogramy - Romuald Podwysocki „Szlak bojowy”. 1944.pl. [dostęp 2018-12-09].
  14. a b c MPW 2010 ↓, § „Losy po Powstaniu”.
  15. a b c MPW 2010 ↓, § „Losy po wojnie”.
  16. MPW 2010 ↓, § „Informacje dodatkowe”.
  17. Stykowski ↓, § 30–31.
  18. a b Strzembosz 1994 ↓, s. 10.
  19. Zagórski 1990 ↓, s. 287–290.
  20. Prekerowa 1994 ↓, s. 10.
  21. Engelking i Libionka 2009 ↓, s. 182, 188.
  22. Marszalec 1999 ↓, s. 250–252.
  23. Urynowicz 2006 ↓, s. 571.
  24. a b c d Rozwadowski 2005 ↓, s. 383.
  25. a b Paulsson 2003 ↓, s. 173–183.
  26. Engelking i Libionka 2009 ↓, s. 182.
  27. Premiera nowego wydania książki Leszka Żebrowskiego „Paszkwil Wyborczej”. blogpress.pl, 2013-08-04. [dostęp 2015-08-03].
  28. Tadeusz M. Płużański: III RP a Powstanie Warszawskie. Gazeta Polska Codziennie, 2013-08-06. [dostęp 2015-08-03].
  29. Paszkwil Wyborczej (ang.). amazon.co.uk. [dostęp 2015-08-03].
  30. .Gazeta Wyborcza a Powstanie Warszawskie - Żebrowski, Chodakiewicz, Michalkiewicz (31.07.2015). youtube.com, 2015-08-01. [dostęp 2015-08-03].
  31. Jacek Wacław Stykowski: Analiza publikacji oczerniających organizacje niepodległościowe, Armię Krajową, w tym kapitana Wacława Stykowskiego ps. „Hal”, „Gorczyc” i jego żołnierzy. Prawdziwe fakty widoczne i udokumentowane w materiałach historycznych. armiakrajowa.org.pl/, marzec 2016. [dostęp 2016-06-07].
  32. Rozwadowski 2005 ↓, s. 555.
  33. Kunert 1997 ↓, s. 203.
  34. a b c d e f g h i MPW 2010 ↓, § „Odznaczenia”.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj