Otwórz menu główne

Walenty Nasierowski[1] (ur. 10 listopada 1802[2] w Mącznikach, zm. 27 października 1888 w Poznaniu[3]) – powstaniec listopadowy, ostatni belwederczyk, działacz emigracyjny, wolnomularz.

Walenty Nasierowski
Ilustracja
Walenty Nasierowski, belwederczyk.
Data i miejsce urodzenia 10 listopada 1802
Mączniki
Data i miejsce śmierci 27 października 1888
Poznań
Zawód, zajęcie żołnierz, działacz emigracyjny i społeczny

ŻyciorysEdytuj

Urodził się 10 listopada 1802 w Mącznikach k. Ostrowa Wielkopolskiego, z ojca Józefa Nasierowskiego i matki Antoniny z Poleskich (Polewskich) Nasierowskiej[4]. Miał pięcioro rodzeństwa[5].

Pierwsze nauki pobierał w domu rodzinnym, następnie w roku 1817 został kadetem w szkole wojskowej w Kaliszu (w roku 1820 otrzymał dymisję). Po wyjeździe do Warszawy kształcił się początkowo w szkołach wojewódzkich księży pijarów, gdzie uzyskał maturę. W roku 1827 (lub 1829[6]) rozpoczął studia na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego[4]. Brał udział w tajnych spiskach przed wybuchem powstania listopadowego – był m.in. członkiem kółka Ludwika Nabielaka[5].

Powstanie listopadoweEdytuj

Walenty Nasierowski zasłynął głównie jako uczestnik ataku na Belweder w noc listopadową[7]. Atak ten był początkiem zrywu narodowo-wyzwoleńczego, znanego w historii jako powstanie listopadowe. Nasierowski należał – obok m.in. Nabielaka, Goszczyńskiego i Rupniewskiego – do grupy spiskowców szturmującej pałac belwederski od frontu[8] (druga grupa atakowała siedzibę wielkiego księcia od strony ogrodowej). Zasadniczego celu ataku, tj. zabicia lub pojmania Konstantego Pawłowicza[9][10] nie udało się zrealizować (książę zdołał ukryć się na strychu[11]), jednak zamach ten, wraz z rozwojem ruchów powstańczych, położył kres panowaniu Konstantego w Królestwie Polskim.

 
Walenty Nasierowski był jednym ze spiskowców atakujących Belweder w noc listopadową 1830 r.

W powstaniu listopadowym Walenty Nasierowski służył w 19 Pułku Piechoty Liniowej. Jako porucznik dowodził drugą kompanią Gwardii Honorowej[4]. Był członkiem Towarzystwa Patriotycznego[5]. Brał udział w bitwach pod Białołęką, Grochowem, Rajgrodem i Szawlami. 16 czerwca uzyskał awans do stopnia kapitana. W bitwie pod Szawlami został ciężko ranny, a jego brat Stanisław – poległ[4]. Po upadku powstania na Litwie Nasierowski przekroczył wraz z oddziałem gen. Chłapowskiego granicę pruską (15 VII[6]). Początkowo przebywał w Dreźnie, gdzie leczył rany otrzymane w powstaniu, następnie udał się do Francji. Najwyższy Sąd Kryminalny w Warszawie skazał go zaocznie na karę śmierci za udział w zamachu na życie wielkiego księcia Konstantego. Wyrok ten zamieniono następnie na dożywotnią banicję. Majątek Nasierowskiego uległ konfiskacie[12].

Na emigracjiEdytuj

We Francji Nasierowski spędził 16 lat życia (1832-1848)[5]. 13 V 1832 zgłosił akces do Towarzystwa Demokratycznego Polskiego – z listy członków wykreślono go w maju 1836. Przez władze francuskie uważany był za „demagoga”; został przeniesiony do Bourges, gdzie prosił o zgodę na odbycie studiów administracyjnych w Paryżu[6]. W sporach politycznych na emigracji początkowo stał w opozycji do obozu ks. A.J. Czartoryskiego, jednak w roku 1844 uznał jego przywództwo[5]. W Angoulême, do którego wyjechał w związku nieudanym zamachem na gen. Józefa Bema[6], wstąpił do loży masońskiej „Les Amis de la Paix”. W 1835 roku w prasie francuskiej ukazywały się pochwalne artykuły opisujące postawę Nasierowskiego, gdy w Bordeaux uratował życie tonącemu w nurtach rzeki Garonny młodemu Francuzowi[4].

Żył w trudnych warunkach materialnych, otrzymywał pomoc finansową ze strony pozostającej w kraju rodziny.[6]

Powrót do krajuEdytuj

Pomimo wcześniejszych starań i wniosków o zezwolenie, do rodzinnej Wielkopolski wrócił dopiero w lipcu 1848 (nie brał więc udziału w wypadkach Wiosny Ludów[5]). Jako emigrant z Francji nie mógł czynnie angażować się w życie publiczne - dopiero po uzyskaniu naturalizacji uzyskał prawo działalności publicznej, ale tylko w obrębie powiatu[13]. Od 1866 r. był członkiem-dobroczyńcą Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu. 29 listopada 1880 roku, tj. w 50. rocznicę wybuchu powstania listopadowego, Nasierowski był przyjmowany w Poznaniu z honorami na uroczystej uczcie, w towarzystwie m.in. Edwarda Ponińskiego i Arsena Kwileckiego. Wygłosił wówczas słynne przemówienie o istocie powstań narodowych, w którym bronił i uzasadniał motywy i cele powstania listopadowego[14], ale jednocześnie przestrzegał przed wzniecaniem źle przygotowanych i przedwczesnych powstań w przyszłości[13].

Walenty Nasierowski zmarł – jako ostatni belwederczyk – w Poznaniu w dniu 27 października 1888 roku.

RodzinaEdytuj

 
Nekrolog Walentego Nasierowskiego w Dzienniku Poznańskim (1888)

W 1852 lub 1853 wziął ślub w Krotoszynie z Filipiną Wilczyńską, w której majątku w Oczkowicach od tej pory zamieszkiwał i gdzie poświęcił się pracy w gospodarstwie[15]. Małżonkowie doczekali się dwóch synów: Stanisława i Witolda, oraz dwóch córek: Leokadii i Karoliny.

Przed śmiercią sprzedał majątek w Oczkowicach za sumę 360.000 marek[16].

W kulturzeEdytuj

Po śmierci Nasierowskiego ufundowano i wmurowano w kościele farnym w Poznaniu tablicę pamiątkową poświęconą belwederczykowi. Tablica ta uległa zniszczeniu w czasie II wojny światowej[4].

Słynna grafika Fryderyka Krzysztofa Dietricha Atak spiskowców na Belweder 29 listopada 1830 r., przedstawia grupę dziewięciu spiskowych wdzierających się na dziedziniec pałacowy – jednym z nich jest Walenty Nasierowski.

PrzypisyEdytuj

  1. W pamiętnikach z epoki pojawia się również wersja nazwiska Nasiorowski.
  2. Polski Słownik Biograficzny podaje datę urodzenia 12 lutego 1808 r., jednak według prof. Włodzimierza Dworzaczka jest to błędna data: http://teki.bkpan.poznan.pl/search.php?section=3&single=&fileno=1&page=664&expr=&highlight=0 oraz http://www.nasierowski.com/walenty-nasierowski/
  3. Robert Bielecki wymienia Oczkowice jako miejsce śmierci Nasierowskiego - "Słownik biograficzny oficerów powstania listopadowego", t. III, Warszawa 1998, s. 187.
  4. a b c d e f Walenty Nasierowski | Nasierowski, www.nasierowski.com [dostęp 2018-01-14] (pol.).
  5. a b c d e f Marek Jerzy Minakowski, Walenty Stanisław Andrzej Nasierowski h. Ślepowron, Sejm-Wielki.pl [dostęp 2018-01-14].
  6. a b c d e Robert Bielecki, Słownik biograficzny oficerów powstania listopadowego, t. III, Warszawa 1998, s. 187.
  7. Wacław Tokarz, Sprzysiężenie Wysockiego i noc listopadowa, 1980.
  8. Seweryn Goszczyński, Noc belwederska, 1915, s. 34.
  9. Maurycy Mochnacki, Powstanie narodu polskiego w roku 1830 i 1831, t. I, 1984, s. 322, 325.
  10. l, Rezydencja Prezydenta RP Belweder / Rezydencje KPRP / Kancelaria / Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, www.prezydent.pl [dostęp 2018-01-14] (pol.).
  11. Mariusz Kolmasiak, Belweder oraz jego mieszkańcy i użytkownicy (1818-2014), 2014, s. 53, 54.
  12. Juliusz Stanisław Harbut, Noc listopadowa w świetle i cieniach procesu przed Najwyższym Sądem Kryminalnym, 1926.
  13. a b Wieniec pamiątkowy półwiekowej rocznicy powstania listopadowego, Zeszyt szósty, Rapperswil 1885.
  14. Przemówienie W. Nasierowskiego z 29.11.1880 roku, „Dziennnik Poznański”, Nr 276 – Rocznik XXII, 1 grudnia 1880, s. 2.
  15. Full text of "Historya Wielkiego Ksistwa Poznaskiego", archive.org [dostęp 2018-01-15] (ang.).
  16. http://teki.bkpan.poznan.pl/search.php?section=3&single=&fileno=1&page=664&expr=&highlight=0