Otwórz menu główne

Wanda Zawidzka-Manteuffel (ur. 7 lutego 1906 w Warszawie, zm. 4 maja 1994 tamże) – artystka grafik, plakacistka, projektantka wyrobów ze szkła i ceramiki, tkanin, żona Edwarda Manteuffel-Szoege.

Wanda Zawidzka-Manteuffel
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 7 lutego 1906
Warszawa
Data i miejsce śmierci 4 maja 1994
Warszawa
Dziedzina sztuki grafika
plakat
tkanina
ceramika
szkło artystyczne
szkło użytkowe
Grób graficzki Wandy Zawidzkiej-Manteuffel na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Studiowała w latach 1926–1931 w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych w pracowniach Miłosza Kotarbińskiego, Karola Tichego, Tadeusza Pruszkowskiego oraz w pracowniach specjalistycznych Edmunda Bartłomiejczyka, Władysława Skoczylasa, Wojciecha Jastrzębowskiego, Lucjana Kintopfa i Romana Schneidera. Dyplom uzyskała w roku 1934. W latach 1935–1937 przebywała na stypendium w Paryżu[1].

Działalność zawodową rozpoczęła w latach 30. jako ilustratorka książek dla dzieci i artystka od grafiki reklamowej[2]. Jej dorobek z tego okresu nosi wyraźne wpisuje się w nurt art déco[2]. W latach 1937–1939 była członkinią Koła Artystów Grafików Reklamowych i Bloku Zawodowego Artystów Plastyków[1]. W okresie powojennym przynależała do Stowarzyszenia Autorów ZAIKS, grup „Spółdzielni Artystów ŁAD” oraz od 1974 do Stowarszyszenia „Keramos”, którego była współzałożycielką[1][3].

Od 1946 współpracowała z Biurem Nadzoru Estetyki Produkcji, nawiązywała kontakty z zakładami przemysłowymi[1], prowadziła kursy metodą Antoniego Buszka dla pracownic Zakładów Fajansu we Włocławku[4]. W 1946 nawiązała również kontakty z hutą szkła w Polanicy-Zdroju, gdzie realizowała swoją twórczość unikatową, a także nadzorowała realizacje projektów innych artystów, między innymi Jana Kurzątkowskiego[5][6]; później swoją twórczość w dziedzinie szkła realizowała również w Hucie Szkła Gospodarczego „Sudety” w Szczytnej Śląskiej[7]. Jej pierwsze projekty ze szkła to liczne zestawy funkcjonalne (szklanki, kieliszki, karafki) ze szkła zielonego lub bezbarwnego, niekiedy zdobionego nakładkami lub nitkami bądź pasmami barwionego szkła[8].

Lata 50. były najbardziej aktywnym okresem w jej twórczości[9]. Na początku dekady była projektantką Instytutu Wzornictwa Przemysłowego, dla którego projektowała szkło, ceramikę i tkaniny drukowane[3]. W latach 1950–1955, we współpracy z Haliną Jastrzębowską-Sigmund i Henrykiem Gaczyńskim, projektowała żyrandole przeznaczone do Pałacu Kultury i Nauki (realizowane w Hucie Szkła Kryształowego „Julia” w Szklarskiej Porębie) oraz te wiszące obecnie w Teatrze Wielkim w Warszawie[10][1]. W tym samym okresie realizowała swoją ceramikę w Zakładach Fajansu we Włocławku, następnie we własnej pracowni w Warszawie[3]. Dla ŁADu projektowała tkaniny żakardowe[11][3]. Były to tkaniny o silnie zrytmizowanej kompozycji i powściągliwej ornamentyce, reprezentujące stylistykę art déco; jedna z nich przyniosła artystce w 1957 pierwszą nagrodę na XI Triennale Sztuk Dekoracyjnych w Mediolanie[11][3]. W 1959 r. została członkiem Komisji Selekcyjnej Przemysłu Szklarskiego[1].

Od połowy lat 60. skupiła się na szkle[9]. W latach 1964–1979 projektowała dla Huty Szkła Gospodarczego „Irena” w Inowrocławiu jako kierowniczka ośrodka wzornictwa[1]. Projektowała delikatne naczynia, a także szlify do kryształów, w których powracała do stylistyki art déco, konstruowane z układów linii prostych[7][9]. Z czasem również w Inowrocławiu zaczęła realizować swoją twórczość unikatową w dziedzinie szkła[7]. Były to drobne naczynia kuliste lub owalne, opływowe, cechujące się lekką asymetrią, zdobione nakładkami i zatopionymi w masie szklanej tlenkami metali; budzące skojarzenia ze szkłami doby secesji[7][9].

Jej małżonkiem był Edward Antoni Manteuffel-Szoege, którego poślubiła w 1939, zamordowany 1940 przez NKWD, artysta grafik[12][3].

W okresie od czerwca do sierpnia 1994 odbyła się w Królikarni w Warszawie wystawa pośmiertna twórczości Wandy Zawidzkiej-Manteuffel[9]. Prace artystki znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie i Muzeum Narodowego we Wrocławiu[1].

Nagrody[a]Edytuj

  • 1951 – I nagroda w konkursie IWP za zestaw szkła prasowanego[3]
  • 1952 – nagroda w dziale szkła na I Ogólnopolskiej Wystawie Architektury Wnętrz i Sztuki Dekoracyjnej w Warszawie
  • 1956 – nagroda na wystawie Ładu XXX w Warszawie
  • 1957 – złoty medal na XI Triennale Sztuk Dekoracyjnych w Mediolanie za tkaninę żakardową z ekspozycji ŁADu[3].

WystawyEdytuj

Wystawy indywidualne[b]Edytuj

  • 1963 – wystawa w Kordegardzie w Warszawie
  • 1965 – wystawa w Kordegardzie w Warszawie
  • 1994 – Wanda Zawidzka-Manteuffel. Szkło, ceramika, tkanina, grafika, Warszawa[1]

Wystawy zbiorowe[c]Edytuj

  • 1947–1948 – Wystawa Przemysłu Artystycznego w Warszawie
  • 1952 – I Ogólnopolska Wystawa Architektury Wnętrz i Sztuki Dekoracyjnej w Warszawie
  • 1954 – I Ogólnopolska Wystawa Ceramiki i Szkła Artystycznego we Wrocławiu
  • 1956 – wystawa „Ład” XXX w Warszawie
  • 1957 – II Ogólnopolska Wystawa Architektury Wnętrz w Warszawie[1]
  • 1962–1963 – Berlin, Praga, Wiedeń, Budapeszt[1]
  • 1963 – Wystawa ceramiki artystycznej Henryka Garczyńskiego, Marii Gralewskiej, Marty Podolskiej-Koch, Marii Wolskiej-Berezowskiej, Wandy Zawidzkiej-Manteuffel, Warszawa[1]
  • 1963 – Polskie współczesne szkło artystyczne, Kraków[1]
  • 1964 – Wystawa Ogólnopolska Tkaniny, Ceramiki i Szkła w Warszawie
  • 1967 – 40 lat „Ładu”, Warszawa
  • 1969 – Ceramika i szkło. Polska sztuka użytkowa w 25-lecie PRL, Wrocław
  • 1969 – Wzornictwo w Przemyśle Szklarskim i Ceramicznym, Warszawa
  • 1972 – Künstlerisches Glas auf der VR Polen, Berlin
  • 1974 – Ogólnopolska Wystawa Szkła Artystycznego i Użytkowego w Katowicach
  • 1987–1988 – Polskie szkło współczesne w Warszawie

UwagiEdytuj

  1. Listę nagród, o ile nie podano inaczej, przedstawiono na podstawie katalogu Polskie szkło współczesne.
  2. Listę wystaw, o ile nie podano inaczej, przedstawiono na podstawie katalogu Polskie szkło współczesne.
  3. Listę wystaw, o ile nie podano inaczej, przedstawiono na podstawie katalogu Polskie szkło współczesne.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j k l m Jeżewska i Górecki 2004 ↓, s. 307.
  2. a b Huml 2003 ↓, s. 267.
  3. a b c d e f g h Biernacka-Pruszkowska 2004 ↓, s. 12.
  4. Banaś 1990 ↓, s. 23.
  5. Banaś 1982 ↓, s. 47-49.
  6. Banaś 1990 ↓, s. 10-11.
  7. a b c d Banaś 1990 ↓, s. 17.
  8. Banaś 1990 ↓, s. 11.
  9. a b c d e Huml 2003 ↓, s. 268.
  10. Banaś 1982 ↓, s. 62-63.
  11. a b Huml 2003 ↓, s. 267-268.
  12. Encyklopedia PWN ↓.

BibliografiaEdytuj

  • Polskie szkło współczesne. Hanna Chwierut-Jasicka, Stanisław Trzeszczkowski (komisarze). Warszawa: Muzeum Narodowe: Instytut Wzornictwa Przemysłowego.
  • Paweł Banaś: Polskie współczesne szkło artystyczne. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, 1982. ISBN 83-04-00761-4.
  • Paweł Banaś: Współczesne polskie szkło i ceramika. Warszawa: Wydawnictwo „Arkady”, 1990. ISBN 83-213-3244-7.
  • Danuta Biernacka-Pruszkowska. Wspomnienie o Wandzie Zawidzkiej-Manteuffel (1906-1994). „Szkło i Ceramika”. Nr 4/2004. ISSN 0039-8144. 
  • Irena Huml: Zawidzka-Manteuffel Wanda. W: Irena Huml: Sztuka przedmiotu – przedmiot sztuki. Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 2003. ISBN 83-85938-08-7.
  • Maria Jeżewska, Bogdan Górecki: Ceramika i szkło polskie XX wieku: katalog zbiorów. Mariusz Hermansdorfer (red.). Wrocław: Muzeum Narodowe we Wrocławiu, 2004. ISBN 83-86766-87-5.
  • Manteuffel Edward (pol.). Encyklopedia PWN. [dostęp 2018-06-16].
  • Słownik projektantów polskich, Instytut Wzornictwa Przemysłowego - Zawidzka-Manteuffel Wanda