Warcisław IV

książę wołogoski

Warcisław IV (ur. w okr. 11–27 maja 1291[1], zm. 31 lipca/1 sierpnia 1326 w Strzałowie[2]) – książę wołogoski, słupsko-sławieński i rugijski, syn Bogusława IV i Małgorzaty, córki księcia Rugii Wisława II.

Warcisław IV
Ilustracja
Wizerunek herbu
Herb dynastii Gryfitów
książę wołogoski
Okres od 1309
do 1326
Poprzednik Bogusław IV
Następca Bogusław V, Barnim IV Dobry, Warcisław V
książę słupsko–sławieński
Okres od ok. 1316
do 1326
Poprzednik panowanie brandeburskie
Następca Bogusław V, Barnim IV Dobry, Warcisław V
książę rugijski
Okres od 1325
do 1326
Poprzednik Wisław III
Następca Bogusław V, Barnim IV Dobry, Warcisław V
Dane biograficzne
Dynastia Gryfici
Data urodzenia w okr. 11–27 maja 1291
Data i miejsce śmierci 31 lipca/1 sierpnia 1326
Stralsund
Ojciec Bogusław IV
Matka Małgorzata rugijska
Żona Elżbieta
Dzieci Bogusław V (Wielki),
Barnim IV Dobry,
Warcisław V (Ojcze Nasz)

ŻyciorysEdytuj

W 1309 odziedziczył po ojcu Księstwo Wołogoskie[3], gdzie dwa lata wcześniej był współrządcą, a od 1302 uczestniczył przy czynnościach prawnych Bogusława IV[4]. Swoją siedzibę miał w (pom.) Tąglimiu (dziś: Anklam), a następnie w Białogardzie. W 1310 założył miasto Nowy Szczecin, nazywane w późniejszym czasie Neustettin a po wojnie do dziś: Szczecinek). Około 1316 został księciem słupsko-sławieńskim, a po wygaśnięciu dynastii książąt rugijskich został obwołany księciem na Rugii (1325)[5].

W 1317 Krzyżacy przekazali księciu terytoria Sławna i Słupska. W 1321 podarował ziemię lęborsko-bytowską swojemu marszałkowi Henningowi Behr[6].

Pod koniec pierwszego dwudziestolecia XIV w. doszło do buntu stanów Księstwa Szczecińskiego przeciw księciu Ottonowi I, które na mocy układu podziałowego księstwa z 1295 zdecydowały się przejść pod jurysdykcję Warcisława IV. Uczyniono go opiekunem małoletniego Barnima III (1319)[7].

Włączył się do walk o ziemię lubuską, barnimską i Marchię Wkrzańską w 1319, zajmując ziemię lubuską jeszcze w tym samym roku[8]. W lipcu 1320 zawarł we Frankfurcie sojusz z piastowskim księciem Henrykiem I jaworskim, wymierzony przeciwko książętom Meklemburgii i Saksonii-Wittenbergi[9]. Jego sojusznikami były także księstwo szczecińskie, księstwo rugijskie, biskupstwo kamieńskie i Dania[10]. W sierpniu 1320 wsparty siłami jaworskimi wkroczył do Marchii Wkrzańskiej, w której mimo początkowych sukcesów, odniósł porażkę, definitywnie ją tracąc[11]. W 1322 wziął udział w kolejnej kampanii przeciwko Meklemburgii, najeżdżając jej ziemie[12]. Wobec włączenia się bawarskich Wittelsbachów z królem Ludwikiem IV Bawarskim do sporu, Warcisław IV zawarł w 1323 pokój z Sasami i Meklemburczykami[13]. Uzyskał też nowego sprzymierzeńca w papieżu Janie XXII[14]. 18 czerwca 1325[7] wraz z Ottonem I i jego synem Barnimem III zawarł przymierze z polskim królem Władysławem Łokietkiem przeciw Marchii Brandenburskiej[a] i zakonowi krzyżackiemu[3]. Do 1326 utracił zdobycze w ziemi lubuskiej[15].

Zmarł w nocy z 31 lipca na 1 sierpnia 1326 w Strzałowie. Pochowano go wedle jego woli w katedrze kamieńskiej przed wielkim ołtarzem. Po jego śmierci, wobec małoletniości jego spadkobiercy, rządy opiekuńcze objęła jego żona Elżbieta. Jej konsens i pieczęć zawiera akt przymierza z Polską wydany w 1343[5].

RodzinaEdytuj

Jego żoną od 11 kwietnia 1316? (R. Klempin), bądź przed 1317 (E. Rymar) była Elżbieta Piastówna, córka Bolko I Surowego. Według E. Rymara i R. Klempina była córką Hermana III Długiego, margrabiego brandenburskiego na Salzwedel i hrabiego Koburga oraz Anny Habsburżanki (ottońska linia dynastii askańskiej)[2][b]. Ze związku małżeńskiego miał trzech synów:

GenealogiaEdytuj

Barnim I Dobry
 ur. zap. ok. 1210
zm. 13 lub 14 XI 1278
Małgorzata meklemburska
ur. zap. 1232
zm. przed 25 V 1261
Wisław II
ur. ok. 1240
zm. 29 XII 1302
Agnieszka brunszwicka
ur. ?
zm. po 1302
         
     
  Bogusław IV
ur. w okr. 1254–1255
zm. 19 II 1309
Małgorzata rugijska
ur. w okr. 1265–1271
zm. po 4 XII 1315, p. 1317
     
   
Elżbieta
ur. w okr. ok.1283
zm. w okr. II–III 1355 lub przed 2 II 1356
OO   11 IV 1316?, bądź przed 1317
Warcisław IV
(ur. w okr. 11–27 V 1291,
zm. w okr. 31 VII–1 VIII 1326)
                   
                   
               
Warcisław V (Ojcze Nasz)
ur. ok. lub zap. 1 XI 1326
zm. 18 X–31 XII 1390
Barnim IV Dobry
 ur. w okr. 1319–1320
 zm. 22 VIII 1365
 
Bogusław V (Wielki)
 ur. w okr. 1317–1318
 zm. w okr. 3 II–24 IV 1374
 

UwagiEdytuj

  1. Podobne przymierze Warcisława IV z Ottonem I i Meklemburgią miało miejsce w 1324.
  2. W literaturze przedmiotu pojawia się również pogląd o pochodzeniu Elżbiety z linii śląskich Piastów. Czyniono ją córką Henryka V Grubego, bądź Bolka I świdnickiego.

PrzypisyEdytuj

  1. W literaturze popularnonaukowej pojawia się również data roczna narodzin księcia, która przypada na okres 1299–1300. Za: J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 393.
  2. a b E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 299-305.
  3. a b K. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 41.
  4. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 299.
  5. a b E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 300.
  6. R. Schmidt, Die Lande Lauenburg und Bütow in ihrer wechselnden Zugehörigheit zum Deutschen Orden, zu Pommern und Polen und zu Brandenburg-Preußen, s. 94.
  7. a b J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 393.
  8. Edward Rymar, Rywalizacja o ziemię lubuską i kasztelanię międzyrzecką, w: Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka, nr 4/1979, s. 481
  9. Ibid., s. 484
  10. Ibid., s. 485
  11. Ibid., s. 485-486
  12. Ibid., s. 487
  13. Ibid., s. 492
  14. Ibid., s. 493
  15. Ibid., s. 494
  16. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 308-316.

BibliografiaEdytuj

OpracowaniaEdytuj

  • Kazimierz Kozłowski, Jerzy Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, Szczecin: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1985, ISBN 83-03-00530-8, OCLC 189424372.
  • Edward Rymar, Rodowód książąt pomorskich, Szczecin: Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica, 2005, ISBN 83-87879-50-9, OCLC 69296056.
  • Schmidt R., Die Lande Lauenburg und Bütow in ihrer wechselnden Zugehörigheit zum Deutschen Orden, zu Pommern und Polen und zu Brandenburg-Preußen [w:] Willoweit D., Lemberg H. (pod red.), Reiche und Territorien in Ostmitteleuropa, Oldenbourg, München, 2006, ​ISBN 3-486-57839-1​.
  • Szymański J. W., Książęcy ród Gryfitów, Goleniów – Kielce 2006, ​ISBN 83-7273-224-8​.

Literatura dodatkowa (online)Edytuj

Poprzednik
Bogusław IV
  książę wołogoski
1309-1326
  Następca
Bogusław V,
Barnim IV Dobry,
Warcisław V
Poprzednik
panowanie brandenburskie
  książę słupsko-sławieński
ok. 1316-1326
  Następca
Bogusław V,
Barnim IV Dobry,
Warcisław V
Poprzednik
Wisław III
  książę rugijski
1325-1326
  Następca
Bogusław V,
Barnim IV Dobry,
Warcisław V