Werchrata

wieś w województwie podkarpackim

Werchrata (w latach 1977−1981 Boguszów) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie lubaczowskim, w gminie Horyniec-Zdrój[4][5], w górnym odcinku doliny rzeki Raty, (dopływu Bugu) na Roztoczu Południowym.

Artykuł 50°15′23″N 23°28′18″E
- błąd 39 m
WD 50°18'N, 23°28'E, 50°15'23.90"N, 23°28'20.24"E
- błąd 19598 m
Odległość 838 m
Werchrata
wieś
Ilustracja
Dawna cerkiew greckokatolicka
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat lubaczowski
Gmina Horyniec-Zdrój
Wysokość 270 m n.p.m.
Liczba ludności (2011) 504[1][2]
Strefa numeracyjna 16
Kod pocztowy 37-622[3]
Tablice rejestracyjne RLU
SIMC 0602963
Położenie na mapie gminy Horyniec-Zdrój
Mapa lokalizacyjna gminy Horyniec-Zdrój
Werchrata
Werchrata
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Werchrata
Werchrata
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Werchrata
Werchrata
Położenie na mapie powiatu lubaczowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu lubaczowskiego
Werchrata
Werchrata
Ziemia50°15′23″N 23°28′18″E/50,256389 23,471667

Werchrata to jedna z największych wsi w Polsce pod względem powierzchni.

Integralne części wsiEdytuj

Integralne części wsi Werchrata[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0602970 Kozubale część wsi
0602986 Łozy przysiółek
0603000 Mrzygłody przysiółek

Oprócz przysiółków wyróżnia się: Kozubale, Bogusze i Monasterz. Obszar sołectwa wynosi 55 km². W latach 1975–1998 miejscowość należała do województwa przemyskiego.

HistoriaEdytuj

Werchrata wzmiankowana była w XII w. W źródłach z 1444 nazywana jako Wyrzchratha czyli wierchu nad Ratą. Na przełomie XVI i XVII w. była wsią królewską w województwie bełskim[7], należała do uposażenia wojewodów bełskich[8].

Właścicielem Werchraty był August Łoś, powstaniec, poseł na Sejm Galicyjski i do Rady Państwa.

W XIX w. wieś miała 440 domów i liczyła 2372 mieszkańców. W 1947 była to niemal w całości ludność ukraińska.

Werchrata 21 lipca 1944 została zdobyta przez wojska radzieckie[9]. W czasie starć z oddziałami UPA w 1947 prawie cała zabudowa wsi uległa zniszczeniu, a ludność niemal w całości wysiedlono. W rejonie Monasterzu rozebrano stojącą na terenie dawnego klasztoru cerkiew Opieki Bogurodzicy wzniesioną około 1680. Była to jedna z najstarszych i najcenniejszych drewnianych cerkwi w Polsce, które uległy zniszczeniu po II wojnie światowej. W 1891 r. w Monasterzu powstała pierwsza pustelnia założona przez św. Brata Alberta Chmielowskiego dla braci zakonnych albertynów na Roztoczu[10][11][12]. Obecnie wystawiono tam turystyczną wiatę dla pielgrzymów i turystów[13].

W centrum miejscowości znajduje się cmentarz z I wojny światowej.

ReligiaEdytuj

Na początku XIV wieku późniejszy prawosławny metropolita kijowski Piotr założył w Werchracie monaster Przemienienia Pańskiego. Monaster zwany „Piotrowym” był ważnym centrum ikonograficznym, i odebrał ważną rolę w rozwoju życia zakonnego Księstwa Halicko-Wołyńskiego[14]. Pochodzi z niego Werchracka ikona Matki Bożej, przechowywana w klasztorze św. Mikołaja w Krechowie[15].

Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Józefa należącej do Dekanatu Narol w diecezji zamojsko-lubaczowskiej. Obok kościoła parafialnego, dawnej cerkwi greckokatolickiej znajduje się Dom Rekolekcyjny Wyższego Seminarium Duchownego diecezji.

TurystykaEdytuj

Przez Werchratę prowadzi zielony szlak turystyczny   Szlak im. św. Brata Alberta z Narola do Horyńca-Zdroju, związany z działalnością i życiem św. Brata Alberta Chmielowskiego i bł. Bernardyny Marii Jabłońskiej, urodzonej w Pizunach koło Narola[16][17][18][19].

TransportEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Portal polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-03-23].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  4. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. a b GUS. Rejestr TERYT
  6. Europe in the XVIII. century | Mapire - The Historical Map Portal, mapire.eu [dostęp 2018-10-29] (ang.).
  7. Atlas historyczny Rzeczypospolitej Polskiej wydany z zasiłkiem Akademii Umiejętności w Krakowie , [T. 1] , Epoka przełomu z wieku XVI-ego na XVII-sty. Dział II-gi. "Ziemie Ruskie" Rzeczypospolitej , Dział opracowany przez Aleksandra Jabłonowskiego [...], Warszawa-Wiedeń 1899-1904, k. 2.
  8. Władysław Pałucki, Studia nad uposażeniem urzędników ziemskich w Koronie do schyłku XVI wieku, Warszawa 1962, s. 141.
  9. ВОВ-60 - Сводки
  10. bp. Mariusz Leszczyński: Albertyńskie ślady na Roztoczu Południowym. 17 czerwca – wspomnienie św. Brata Alberta Chmielowskiego zakonnika (pol.). niedziela.pl, 7 czerwca 2017. [dostęp 2020-10-22].
  11. Przewodnicy w Zamościu. "Miłość trzeba udowodnić!". Pustelnia św. Brata Alberta w Werchracie (pol.). przewodnicyzamosc.pl, 24 lutego 2017. [dostęp 2020-10-22].
  12. Artur Pawłowski: Pustelnie brata Alberta na Roztoczu (pol.). swietostworzenia.pl. [dostęp 2020-10-22].
  13. Wiata św. Brata Alberta na wzgórzu Monastyr uroczyście otwarta (pol.). elubaczow.com. [dostęp 2020-10-22].
  14. Antoni Mironowicz - "Kościół prawosławny w państwie Piastów i Jagiellonów", Białystok 2003, s. 139
  15. Werchracka ikona MB (ukr)
  16. Szlak im. św. Brata Alberta z Horyńca do Narola (pol.). Polska Organizacja Turystyczna polska.travel. [dostęp 2020-10-21].
  17. Przewodnicy w Zamościu. Zwiedzanie Zamościa i okolic. "Miłość trzeba udowodnić!" (pol.). przewodnicyzamosc.pl, 24 lutego 2017. [dostęp 2020-10-21].
  18. Artur Pawłowski: Moje spotkania z roztoczańskim szlakiem św. Brata Alberta (pol.). roztocze24.info. [dostęp 2020-10-21].
  19. Szlak zielony im. św. Brata Alberta (Adama Chmielowskiego) (pol.). narol.pl. [dostęp 2020-10-21].

BibliografiaEdytuj

  • Artur Pawłowski, Roztocze, Oficyna Wydawnicza "Rewasz", Pruszków 2009, s.262, ​ISBN 978-83-89188-87-8
  • Grzegorz Rąkowski, Polska egzotyczna, część II, Oficyna Wydawnicza "Rewasz", Pruszków 2002, ss.333-336, ​ISBN 978-83-62460-26-7
  • Stanisław Kłos, Lubaczów i okolice, Przedsiębiorstwo Usługowo-Wytwórcze "Roksana", Krosno 1998, ss.133-136, ​ISBN 83-87282-79-0

Linki zewnętrzneEdytuj