Otwórz menu główne

Wielka Synagoga w Toruniusynagoga gminy żydowskiej w Toruniu, otwarta 3 września 1847 roku.

Wielka Synagoga w Toruniu
Ilustracja
tablica pamiątkowa
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Miejscowość Toruń
Adres ul. Szczytna
Budulec murowana
Data budowy 1847
Data zburzenia październik 1939
Tradycja reformowana
Położenie na mapie Torunia
Mapa lokalizacyjna Torunia
Wielka Synagoga w Toruniu
Wielka Synagoga w Toruniu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wielka Synagoga w Toruniu
Wielka Synagoga w Toruniu
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Wielka Synagoga w Toruniu
Wielka Synagoga w Toruniu
Ziemia53°00′39,78″N 18°36′22,96″E/53,011050 18,606378

Spis treści

LokalizacjaEdytuj

Synagoga znajdowała się na terenie Zespołu Staromiejskiego, przy ulicy Szczytnej 10 i 12.

HistoriaEdytuj

 
Kamienica na miejscu synagogi przy ulicy Szczytnej

Na cały zespół zabudowań gminy żydowskiej w Toruniu składała się synagoga oraz kamienice od strony ul. Szczytnej. Murowany, piętrowy budynek synagogi wzniesiono na planie prostokąta i przekryto dużym dwuspadowym dachem; jego tylna ściana opierała się o ul. Podmurną. Elewacje były utrzymane w stylu klasycystycznym, z fasadą, na którą składał się portal z toskańskimi kolumnami wspierającymi architraw. Według zachowanego projektu z 1885 roku fasada była boniowana, o otworach okiennych i drzwiowych zamkniętymi łukiem półkolistym. Wewnątrz we wschodniej części znajdowała się główna sala modlitewna, do której wchodziło się przez przedsionek. Salę z trzech stron otaczały galerie dla kobiet, wsparte na rzędzie 10 kolumn. Na wschodniej ścianie znajdował się niezwykle bogato zdobiony Aron ha-kodesz.

Kamienica przy ul. Szczytnej 12 należała w latach 1703-1724 do burmistrza Torunia, Jana Gotfryda Roesnera, w latach 1780-1792 natomiast do burmistrza Jana Samuela Zerneckego. Gmina żydowska nabyła ją, jak również sąsiednią kamienicę pod numerem 10, w 1843 roku. Umieszczono tam salę posiedzeń gminy, szkołę żydowską oraz mieszkanie woźnego. W 1885 roku dokonano gruntownej przebudowy budynków. Powstała kamienica miała jednolitą fasadę licowaną cegłą, z charakterystyczną wieżyczką w skrajnej prawej osi, zwieńczoną cebulastą kopułą z gwiazdą Dawida. Zachowane dotychczas bogato dekorowane, barokowe drewniane schody przeniesiono początkowo do ratusza, a w 1891 roku przekazano je do restaurowanego zamku krzyżackiego w Malborku, gdzie uległy zniszczeniu w czasie II wojny światowej.

W okresie międzywojennym synagoga miała zostać rozbudowana, lecz te plany przerwała wkrótce okupacja niemiecka.

Podczas II wojny światowej cały zespół synagogalny został od listopada 1939 roku do lutego 1940 roku rozebrany przez Niemców hitlerowskich. Gruz z rozbiór­ki trafił do zamieszkujących Rudak i Stawki bauerów.

Po zakończeniu wojny, w 1948 roku zasypano piwnice, które pozostały po synagodze. Wkrótce na miejscu zburzonych kamienic zbudowano nowy budynek, na którym 18 października 1993 roku umieszczono tablicę upamiętniającą istnienie synagogi. Na miejscu samej synagogi, od strony ul. Podmurnej postawiono w latach 60. XX wieku pawilony usługowo-handlowe.

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • T. Kruszewski, Żydzi dawnego Torunia [w:] Pomorze i Kujawy, nr 4(5) 1999, ISSN 1507-1960
  • M. Niedzielska, Synagoga [w:] M. Niedzielska, Cmentarz żydowski w Toruniu, s. 22-24.
  • Stanisław Dąbrowski, Portale, bramy i sienie toruńskie XVII-go wieku, "Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu", t. IX, nr 7-8 (99-100), 1933 r.

Linki zewnętrzneEdytuj