Wielki Biały Staw

Wielki Biały Staw, Biały Staw Kieżmarski, Biały Staw (słow. Veľké Biele pleso, Kežmarské Biele pleso, Biele pleso, niem. Weißer See, Großer Weißer See, węg. Fehér-tó, Nagy-Fehér-tó[1]) – największy ze stawów znajdujących się w Dolinie Białych Stawów w północno-wschodniej części Tatr Wysokich na Słowacji[2].

Wielki Biały Staw
Ilustracja
Widok na staw z drogi na Przełęcz pod Kopą
Położenie
Państwo  Słowacja
Wysokość lustra 1612 m n.p.m.
Morfometria
Powierzchnia 0,950 ha
Wymiary
• max długość
• max szerokość

195 m
70 m
Głębokość
• maksymalna

1,0 m
Hydrologia
Rzeki wypływające Biały Potok Kieżmarski
Rodzaj jeziora morenowe
Położenie na mapie Tatr
Mapa konturowa Tatr, po prawej znajduje się owalna plamka nieco zaostrzona i wystająca na lewo w swoim dolnym rogu z opisem „Wielki Biały Staw”
Ziemia49°13′18″N 20°13′47″E/49,221667 20,229722
Położenie stawu
Wielki Biały Staw, w tle Wyżnia Przełęcz pod Kopą

OpisEdytuj

Staw znajduje się w dolnej części doliny, na poziomie 1613 m n.p.m.[2] Jego powierzchnia według pomiarów przeprowadzonych przez TANAP w latach 1961–1966 wynosi niecały hektar (0,95 ha), starsze pomiary Józefa Szaflarskiego podają 1,056 ha. Wielki Biały Staw ma 195 m długości i 70 m szerokości (według Szaflarskiego odpowiednio 227 m i 82 m) oraz 1 m głębokości[1]. Nad staw opadają z północy zbocza Bielskiej Kopy, od wschodu góruje nad nim sylwetka Jagnięcego Szczytu[3]. Z jeziora wypływa Biały Potok Kieżmarski, będący głównym dopływem Zielonego Potoku Kieżmarskiego, do którego wpada w Dolinie Kieżmarskiej na wysokości ok. 1350 m n.p.m.[2]

Wielki Biały Staw jest otoczony osadami morenowymi. Jego dno od południowej strony jest muliste, odpływ zaś zaścielony dużymi kamieniami. Wskutek małej głębokości poziom wody w stawie i jej temperatura ulegają dużym wahaniom, co odróżnia to jezioro od innych tatrzańskich jezior tej wielkości[4].

Staw jest największym z jeziorek i oczek wodnych w Dolinie Białych Stawów, obejmowanych wspólną nazwą Białych Stawów. Kilkaset metrów na południe od niego znajduje się drugi pod względem wielkości w dolinie Stręgacznik (Trójkątny Staw), pozostałe stawy to Małe Białe Stawy, Niżni i Wyżni Rzeżuchowy Stawek oraz Żółty Stawek[2].

HistoriaEdytuj

Polski botanik Bolesław Kotula pisał o Wielkim Białym Stawie, że jest to „brudna kałuża turzycami porosła”. W 1851 r. jezioro malował Maciej Bogusz Stęczyński, napisał też o nim wiersz, a miejsce to łączył z legendami o zaklętym rubinie. Od 1897 r. przez kilka lat obok stawu działała fabryczka olejku kosodrzewinowego, która na cele produkcji wyniszczyła w okolicy duże ilości limby i kosodrzewiny. Po 1955 r. dokonano nasadzeń limby, kosodrzewina odnowiła się już samoistnie[4]. Nad stawem w 1922 r. z inicjatywy generała Votruby zostało wybudowane małe schronisko, które miało służyć jako awaryjna baza noclegowa dla żołnierzy na wypadek konfliktu granicznego z Polską. Schronisko od założyciela zwane było Votrubova chata[4]. Dwa lata później schronisko zostało przejęte przez czechosłowackie towarzystwo turystyczne ČSTV, którego działacze próbowali nadać mu imię Janosika, jednego z najgroźniejszych zbójników karpackich, do czego jednak nie doszło[2]. Chata straciła swoje znaczenie i została rozebrana po wybudowaniu nieopodal w 1942 r. Schroniska Kieżmarskiego. Miało ono dwa piętra i istniało do 1974 r., kiedy zostało zniszczone w wyniku pożaru[4].

Dziś nad Wielkim Białym Stawem znajduje się koniec najdłuższego szlaku w Tatrach – znakowanej czerwono Magistrali Tatrzańskiej. Dawniej ścieżka prowadziła dalej granią Tatr Bielskich, końcowy odcinek został jednak zamknięty pod pretekstem ochrony przyrody i funkcjonował jako teren polowań dla dygnitarzy rządu czechosłowackiego. Przy stawie widać obecnie jeszcze fundamenty Schroniska Kieżmarskiego, postawiono tu też ławy dla turystów[2].

Osobny artykuł: Jeziora tatrzańskie.

Szlaki turystyczneEdytuj

  – końcowy odcinek znakowanej czerwono Magistrali Tatrzańskiej, prowadzący ze schroniska nad Zielonym Stawem (Chata pri Zelenom plese) nad Wielki Biały Staw, a następnie na Przełęcz pod Kopą (wspólnie ze szlakiem niebieskim) i przez Szeroką Przełęcz Bielską do Zdziaru.
  • Czas przejścia z Zielonego Stawu nad Wielki Biały Staw: 35 min w obie strony
  • Czas przejścia znad stawu na Przełęcz pod Kopą: 45 min, ↓ 35 min; z przełęczy do Zdziaru: 3:30 h[5], ↑ 4 h
  – niebieski szlak z Matlar przez Rzeżuchową Polanę do Doliny Białego Stawu nad Wielki Biały Staw i stamtąd przez Wyżnią Przełęcz pod Kopą na Przełęcz pod Kopą.
  • Czas przejścia z Matlar nad Wielki Biały Staw: 3:30 h, ↓ 2:45 h
  • Czas przejścia znad stawu na Przełęcz pod Kopą: 45 min, ↓ 35 min
  – zielony szlak z Tatrzańskiej Kotliny i Schroniska pod Szarotką w Dolinie Siedmiu Źródeł (dolina Siedmich Prameňov) do Doliny Kieżmarskiej, dalej jej dnem nad Wielki Biały Staw. Czas przejścia z Tatrzańskiej Kotliny: 3:10 h, ↓ 2:20 h[3]

PrzypisyEdytuj

  1. a b Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004, s. 77. ISBN 83-7104-009-1.
  2. a b c d e f Grzegorz Barczyk, Ryszard Jakubowski (red.), Adam Piechowski, Grażyna Żurawska: Bedeker tatrzański. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, s. 436–437. ISBN 83-01-13184-5.
  3. a b Tomasz Nodzyński, Marta Cobel-Tokarska: Tatry Wysokie i Bielskie: polskie i słowackie. Warszawa: ExpressMap, 2007, s. 119. ISBN 978-83-60120-88-0.
  4. a b c d Józef Nyka: Tatry słowackie. Przewodnik. Wyd. VI. Latchorzew: Trawers, 2008, s. 118–119. ISBN 978-83-60078-05-1.
  5. Drogowskaz na Przełęczy pod Kopą.