Otwórz menu główne

Wielki Dekanat Kłodzki – historyczna jednostka podziału terytorialnego Kościoła katolickiego na ziemi kłodzkiej.

Spis treści

HistoriaEdytuj

Początki organizacji kościelnejEdytuj

Ziemia kłodzka (odrębnie od Śląska, zależnego od biskupów wrocławskich) podlegała biskupstwu w Pradze już od jego powstania w 973 r. Między 1179 a 1180 r. powstał pierwszy drewniany kościół w Kłodzku pw. św. Wacława na Górze Zamkowej (tzw. pogański)[1]. W końcu XII w. pojawia się w diecezji praskiej podział na dekanaty i archidiakonaty. Na ziemi kłodzkiej zostaje utworzony osobny dekanat, wchodzący w skład archidiakonatu hradeckiego[2]. Pierwszym znanym z imienia dziekanem był w połowie XIII w. niejaki o. C (być może Christoph?), proboszcz z Szalejowa Dolnego[3].

Rozwój organizacji kościelnejEdytuj

 
Zasięg archidiecezji praskiej ok. 1400 roku na tle obecnych granich Czech

W 1459 r. król Czech Jerzy z Podiebradów przekształcił ziemię kłodzką w samodzielne hrabstwo kłodzkie, w którym rządy objął jego ród Podiebradowiczów[4]. Pod koniec XV w. sieć parafialna była już na tym terenie bardzo dobrze rozwinięta[5]. 24 stycznia 1631 r. dziekan Hieronymus Keck został mianowany pierwszym wikariuszem biskupim dla hrabstwa kłodzkiego. Świadczyło to o silnej pozycji kłodzkiego duchowieństwa[6].

Powstanie Wielkiego DekanatuEdytuj

W wyniku wojen śląskich (1740-1763) dekanat kłodzki znalazł się pod panowaniem pruskim, co potwierdził zawarty w 1763 r. pokój w Hubertusburgu[7]. Pomimo zmiany przynależności państwowej ziemia kłodzka pozostała w granicach archidiecezji praskiej. Wybór dziekanów kłodzkich pozostawał w gestii króla pruskiego. Więzy łączące ziemię kłodzką od kilku stuleci uległy rozluźnieniu, wobec tego w 1789 r. arcybiskup praski mianował ówczesnego dziekana i książęco-arcybiskupiego wikariusza Karla Wintera na archidiakona z prawem noszenia na piersi krzyża prałackiego, który miał sprawować rządy w jego imieniu. W międzyczasie przy okazji reorganizacji struktury terytorialnej kościoła katolickiego w Niemczech władze pruskie pertraktowały ze Rzymem na temat przyłączenia hrabstwa kłodzkiego do diecezji wrocławskiej[8]. W 1810 r. władze pruskie utworzyły królewski Urząd Dziekański na czele z wielkim dziekanem (niem. Großdechant, którym miał być każdorazowy dziekan kłodzki. Ostatecznie ze względu na sprzeciw arcybiskupów praskich zdecydowano się na rozwiązanie kompromisowe i zaakceptowano fakty dokonane, uznając powstanie wielkiego dekanatu, który pozostał jednak w granicach archidiecezji praskiej[9].

Wikariat generalny Hrabstwa KłodzkiegoEdytuj

Po zakończeniu I wojny światowej powstała niepodległa Czechosłowacja, która rościła sobie prawo do ziemi kłodzkiej opierając się m.in. na jej kościelnej przynależności do archidiecezji praskiej[10]. Większość mieszkańców sprzeciwiała się jednak takiemu rozwiązaniu. Zaistniała sytuacja spowodowała więc zmianę struktury kościelnej i przekształcenie wielkiego dekanatu w wikariat generalny archidiecezji praskiej w Prusach, na którego czele stał prałat, który miał prawo do noszenia tak jak biskup - pektorału i infuły[11]. Miał on także prawo uczestniczyć w obradach Konferencji Episkopatu Niemiec[12].

Po 1945 rokuEdytuj

Po zakończeniu II wojny światowej ziemia kłodzka została decyzją mocarstw przyłączona do Polski. W ciągu 2 lat (1945-1947) przesiedlono większość ludności do zachodniej części Niemiec, głównie Nadrenii Północnej-Westfalii. Taki sam los spotkał księży katolickich, w tym prałata Franza Monsego osiadłego w Telgte, które stało się dla wysiedlonych mieszkańców, rozsianych po różnych częściach Niemiec, miejscem corocznych pielgrzymek do tamtejszego sanktuarium.

Także po II wojnie światowej teren ten podlegał formalnie archidiecezji praskiej poprzez urząd Wikariatu Generalnego[13][14], bowiem mimo wysiedlenia ludności i zmiany granic państwowych urząd wielkiego dziekana (wikariusza generalnego) został utrzymany. Związane to było z nie do końca jasną sytuacją prawną tzw. polskich Ziem Odzyskanych. Mianowicie RFN nie uznawała granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej. Sytuacja ta zmieniła się po dojściu w Niemczech do władzy kanclerza Willy Brandta i unormowaniu stosunków układem RFN-PRL z 7 grudnia 1970[15].

Po uznaniu granicy zachodniej Polski przez RFN, Watykan przystąpił do przekształcania przedwojennych diecezji niemieckich. 28 czerwca 1972 papież Paweł VI bullą Episcoporum Poloniae coetus powołał pełnoprawne jednostki administracyjne kościoła katolickiego na ziemiach zachodnich i północnych[16].

Wtedy to ziemia kłodzka została formalnie wyłączona z archidiecezji praskiej i włączona w skład odnowionej archidiecezji wrocławskiej[17]. Na terenie dawnego wielkiego dekanatu utworzono cztery mniejsze: kłodzki, bystrzycki, noworudzki i polanicki[18].

Od 1998 wielki dziekan nie jest już członkiem Konferencji Episkopatu Niemiec. Jego obowiązki przejął wizytator apostolski dla księży i wiernych hrabstwa kłodzkiego[19]. Z chwilą zakończenia posługi przez ks. Franza Junga w 2011 nowy wielki dziekan nie został powołany. Obowiązki wizytatora dla całego Śląska (archidiecezja wrocławska w granicach do 1945 r., dawny archiprezbiteriat kietrzański w Branicach i Wielki Dekanat Kłodzki) przejął ks. Joachim Giela[20].

Lista wikariuszy książęco-arcybiskupich, wikariuszy generalnych i wizytatorów kanonicznych, od 1810 z tytułem wielkiego dziekanaEdytuj

Wizytatorzy kanoniczni dla całego ŚląskaEdytuj

  • od 2012 ks. Joachim Giela

StrukturaEdytuj

  • liczba parafii: 55
  • liczba kuracji apostolskich: 5
  • liczba księży: 138
  • liczba zakonów męskich: 5
  • liczba zakonów żeńskich: 9

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. K. Marcinek, W. Prorok, Ziemia Kłodzka. Przewodnik turystyczny, Kłodzko 1995, s. 9.
  2. K. Ungrad, Dezernent für Kirchengeschichte der Grafschaft Glatz, [w:] Personalschematismus des katholischen Klerus aus der Grafschaft Glatz, 1994, s. 4.
  3. J. Kōgler, Die Chroniken der Grafschaft Glatz, t. 5, nowe wyd.: D. Pohl, Modautal 1993, s.
  4. W. Broniewski, Kłodzko. Śląsk w zabytkach sztuki, wyd. Ossolineum, Wrocław 1970, s. 7.
  5. K. Barkiewicz, Dzieje ziemi kłodzkiej w wiekach średnich, wyd. Ossolineum, Wrocław 1977, s.
  6. K. Ungrad, Op. cit, s. 4.
  7. Historia Śląska, pod red. M. Czaplińskiego, wyd. UWr, Wrocław 2002, s.
  8. A. Herzig, M. Ruchniewicz, Dzieje Ziemi Kłodzkiej, wyd. Dobu/Oficyna Wydawnicza Atut, Hamburg-Wrocław 2006, s.
  9. Ibidem s.
  10. J. Tomaszewski, Czechy i Słowacja, wyd. Trio, Warszawa 2006, s. 31.
  11. K. Ungrad,op. cit, s. 5.
  12. A. Herzig, M. Ruchniewicz, op. cit., s.
  13. Ks. Józef Pater, Z dziejów archidiecezji wrocławskiej. W polskiej rzeczywistości (1945-1951)
  14. A. i A. Galasowie, Dzieje Śląska w datach, Wrocław 2001, s. 255
  15. Alicja i Artur Galasowie, Dzieje Śląska w datach, wyd. rzeka, Wrocław 2001, s. 272.
  16. Ibidem, s. 274.
  17. Faktycznie miało to miejsce już w 1945
  18. Acta Apostolicae Sedis Nr. 10/72 pag. 657.
  19. Glatzer Visitatur
  20. Verabschiedung von Großdechant Prälat Franz Jung. Wehmut und Offenheit

BibliografiaEdytuj

  • A. Herzig, M. Ruchniewicz, Dzieje ziemi kłodzkiej, wyd. Dobu/Oficyna Wydawnicza „Atut”, Hamburg-Wrocław 2006.
  • K. Ungrad, Dezernent für Kirchengeschichte der Grafschaft Glatz, w: Personalschematismus des katholischen Klerus aus der Grafschaft Glatz, 1994.

Linki zewnętrzneEdytuj