Wieszowa

wieś w województwie śląskim

Wieszowa (niem. Wieschowa, Randsdorf 1935–1945[1]) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim, w gminie Zbrosławice, o powierzchni 16,72 km². W centrum miejscowości rozpoczyna bieg potok Wieszówka, prawy dopływ Jelinki, uchodzącej do Dramy[2].

Artykuł 50°23′1″N 18°45′33″E
- błąd 39 m
WD 50°23'3.98"N, 18°45'33.26"E
- błąd 1 m
Odległość 98 m
Wieszowa
wieś
Ilustracja
Pałac Grotowskich
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat tarnogórski
Gmina Zbrosławice
Sołectwo Wieszowa
Wysokość 240–300 m n.p.m.
Liczba ludności (2019) 2300
Strefa numeracyjna 32
Kod pocztowy 42-672
Tablice rejestracyjne STA
SIMC 0225271
Położenie na mapie gminy Zbrosławice
Mapa konturowa gminy Zbrosławice, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Wieszowa”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Wieszowa”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Wieszowa”
Położenie na mapie powiatu tarnogórskiego
Mapa konturowa powiatu tarnogórskiego, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Wieszowa”
Ziemia50°23′01″N 18°45′33″E/50,383611 18,759167
Strona internetowa
Nieoficjalny herb wsi Wieszowa

W latach 1945–1954 siedziba gminy Wieszowa. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa katowickiego.

NazwaEdytuj

Nazwa Wieszowa pochodzi od imienia Wiesz, będącego formą skróconą któregoś z imion złożonych typu Wielisław[3][4].

W okresie narodowego socjalizmu administracja III Rzeszy zmieniła w 1935 nazwę Wieschowa na ahistoryczne Randsdorf[1]. Najpierw miała to być nazwa Hochkirche, lecz już istniała w Niemczech[5]. W 1946 przywrócono pierwotną polską nazwę[6].

Formy fleksyjneEdytuj

Nazwa miejscowości odmienia się rzeczownikowo, analogicznie jak Warszawa, Częstochowa, Włoszczowa czy Wschowa[7], a więc dopełniacz brzmi Wieszowy[8], celownik i miejscownik Wieszowie, biernik Wieszowę.

Z powodu licznie pojawiających się błędów (stosowanie form przymiotnikowych: w dopełniaczu, celowniku i miejscowniku Wieszowej oraz w bierniku Wieszową), 28 maja 2002 zebranie wiejskie podjęło Uchwałę nr I/2002 w sprawie odmiany nazewnictwa miejscowości Wieszowa[9][5]. Stanowisko to podziela prof. Jan Miodek[5].

Zdaniem dra Jana Grzeni obie formy są poprawne, jednak rzeczownikowa forma odmiany przeważa lokalnie i może być uznawana za wzorcową[10].

Zdaniem dr hab. Katarzyny Kłosińskiej z Uniwersytetu Warszawskiego tylko rzeczownikową odmianę nazwy Wieszowa należy uznać za prawidłową, gdyż występuje w Wykazie urzędowych nazw miejscowości i ich części oraz jest zakorzeniona w miejscowej tradycji[11].

Obowiązujące Obwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 października 2019 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części uwzględnia wyłącznie odmianę rzeczownikową nazwy miejscowości[12].

HistoriaEdytuj

Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana została w spisanym za czasów biskupa Henryka z Wierzbna łacińskim dokumencie z około 1305 Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis („Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego”) w grupie wsi zobowiązanych do płacenia dziesięciny biskupstwu we Wrocławiu, w postaci item in Wessowa sunt XXX mansi solventes fertones, sed nondum venit ad solucionem. Zapis ten oznaczał, że wieś posiadała 30 łanów większych, czyli ok. 504 ha[13][14].

Miejscową parafię wymieniono w sprawozdaniu z poboru świętopietrza, sporządzonym przez archidiakona opolskiego Mikołaja Wolffa w 1447 roku (pod nazwą Wyeschowa). Na podstawie wysokości opłaty w owym sprawozdaniu liczbę ówczesnych parafian oszacować można na 128 (przy czym parafia mogła być kilkuwioskowa)[15].

Kościół i miejsca kultu religijnegoEdytuj

Znajduje się tutaj kościół Trójcy Świętej, wybudowany w latach 1896–1908 w miejscu kościoła barokowego. Jest on kościołem parafialnym parafii Trójcy Świętej w Wieszowie. W północno-wschodniej części miejscowości znajduje się źródełko św. Jana Sarkandra, które według legendy wytrysnęło podczas jego pielgrzymki na Jasną Górę. Miejsce to zwane jest przez mieszkańców Jędrychówką[16].

 
Przydrożny krzyż w Wieszowie

PałacEdytuj

Osobny artykuł: Pałac w Wieszowie.

W miejscowości znajduje się pałac wzniesiony w XVII wieku dla Grotowskich. Od 1839 roku należał do Henckla von Donnersmarcka[17][18].

TransportEdytuj

W Wieszowie zlokalizowany jest węzeł autostrady A1 z drogą krajowa nr 78 (węzeł Zabrze Północ). Przez wieś przechodzi również droga krajowa nr 94.

Do końca lat 90. ubiegłego wieku czynna była także linia kolejowa Zabrze MikulczyceBrynek przebiegająca przez południowo-zachodnią część miejscowości. Do 1983 roku na odcinku Bytom – Wieszowa kursował tramwaj linii 31.

Osobny artykuł: Tramwaje w Wieszowie.

Na terenie Wieszowy kursują linie organizowane przez Zarząd Transportu Metropolitalnego: do Bytomia (20, 132, 184), Pyskowic (20, 184), Tarnowskich Gór (112, 134, 739), Księżego Lasu (739), Gliwic (112) i Przezchlebia (712)[19].

Znani ludzie związani z miejscowościąEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Ortsliste des alten Kreises Beuthens.
  2. GEOBID, Polska Geoportal 2, polska.geoportal2.pl [dostęp 2021-09-23].
  3. Hasło Wieszowa. W: Kazimierz Rymut: Nazwy miast Polski. Wyd. drugie, uzupełnione. Wrocław itd.: Ossolineum, 1987, s. 262. ISBN 83-04-02436-5.
  4. Hasło Wschowa. W: Stanisław Rospond: Słownik etymologiczny miast i gmin PRL. Wrocław i in.: Ossolineum, 1984, s. 439 i 440. ISBN 83-04-01090-9.
  5. a b c Zygmunt Pierszalik: Siedem Wieków Wieszowy. Wieszowa: 2004.
  6. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262).
  7. Wschowa. Słownik ortograficzny PWN.
  8. Obwieszczenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 4 sierpnia 2015 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części, s. 2463 (M.P. z 2015 r. poz. 1636).
  9. Serafin Liszka: O odmianie nazwy Wieszowa słów kilka. wieszowa.pl. [dostęp 2017-12-28].
  10. Jan Grzenia: Wieszowa (pol.). W: Poradnia językowa [on-line]. PWN, 2006-03-20. [dostęp 2021-03-31].
  11. Katarzyna Kłosińska, Wieszowa, [w:] Poradnia językowa [online], PWN, 10 lipca 2019 (pol.).
  12. Obwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 października 2019 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2019 r. poz. 2360)
  13. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (online). W: www.dokumentyslaska.pl [on-line]. [dostęp 2013-07-22].
  14. H. Markgraf, J. W. Schulte: Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis. Breslau: Josef Max & Comp., 1889.
  15. Registrum denarii sancti Petri in archidiaconatu Opoliensi sub anno domini MCCCCXLVII per dominum Nicolaum Wolff decretorum doctorem, archidiaconum Opoliensem, ex commisione reverendi in Christo patris ac domini Conradi episcopi Wratislaviensis, sedis apostolice collectoris, collecti. „Zeitschrift des Vereins für Geschichte und Alterthum Schlesiens”. 27, s. 366, 1893. Breslau: H. Markgraf (niem.). 
  16. Wieschowa – Randsdorf. Wieszowa: Legendy miejscowości. [dostęp 2014-10-09].
  17. Wieszowa, Polskie Zabytki [dostęp 2015-11-24].
  18. Wieszowa, www.palaceslaska.pl [dostęp 2015-11-24].
  19. Lista przystanków: Zbrosławice (pol.). W: Zarząd Transportu Metropolitalnego [on-line]. [dostęp 2019-01-15].
  20. Stanisław Wyciszczak. Prof. Józef Piernikarczyk. „Montes Tarnovicensis”. 52, 2011-10. 
Błąd w przypisach: Znacznik <ref> o nazwie „Adamy”, zdefiniowany w <references>, nie był użyty wcześniej w treści.
BŁĄD PRZYPISÓW

BibliografiaEdytuj