Wietrzno (województwo podkarpackie)

wieś w województwie podkarpackim

Wietrznowieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Dukla[3]. Leży nad rzeką Jasiołką.

Artykuł

49°36′8″N 21°42′25″E

- błąd

39 m

WD

49°37'N, 21°46'E

- błąd

19412 m

Odległość

4 m

Wietrzno
wieś
Ilustracja
Zabytkowy kościół św. Michała Archanioła
Państwo

 Polska

Województwo

 podkarpackie

Powiat

krośnieński

Gmina

Dukla

Liczba ludności (2020)

811[1]

Strefa numeracyjna

13

Kod pocztowy

38-451[2]

Tablice rejestracyjne

RKR

SIMC

0350562[3]

Położenie na mapie gminy Dukla
Mapa konturowa gminy Dukla, u góry znajduje się punkt z opisem „Wietrzno”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Wietrzno”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Wietrzno”
Położenie na mapie powiatu krośnieńskiego
Mapa konturowa powiatu krośnieńskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Wietrzno”
Ziemia49°36′08″N 21°42′25″E/49,602222 21,706944
Remont kościoła w 2006

Wieś duchowna, własność opactwa cystersów koprzywnickich położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie bieckim województwa krakowskiego[4]. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa krośnieńskiego.

Części wsiEdytuj

Integralne części wsi Wietrzno[5][3]
SIMC Nazwa Rodzaj
0350579 Bania część wsi
0350585 Kopalnia część wsi
0350591 Sośnina część wsi
0350600 Wola Albinowska[6] część wsi

Grodzisko WietrznoEdytuj

Na terenie wsi odkryto w latach 70. XX wieku dwa grodziska: kultury łużyckiej i wczesnośredniowieczne pochodzące z wieków od X do XI, z zachowanymi śladami potężnego grodu o poczwórnym pierścieniu wałów i fos. Tu odkryto w 1957 r. m.in. siekierkę z tuleją datowaną na okres halsztacki 700-550 p.n.e. z wtopionym meteorytem. Znalezione tu przedmioty pochodzą z epoki neolitu (4000-2000 l. p.n.e.) i epoki brązu – ciałopalne cmentarzysko kurhanowe w lesie między Banią a Łazami z IV w. n.e.

HistoriaEdytuj

W średniowieczu w X-XII w. istniał tu gród z 3 obwałowanymi podgrodziami, co potwierdzają wykopaliska, w których odkryto przedmioty też z wcześniejszej epoki żelaza.

Dokumenty z 1185 roku wymieniają Wietrzno. Mikołaj Bogoria Skotnicki podarował w 1185 r. – Koprzywnicę i w tej świętokrzyskiej gminie kilka wsi, np. Krzcin, Gnieszowice i nawet koło Krosna, m. Wietrzno i inne miejscowości, zakonowi Cystersów, przybyłemu z Francji i to przy pomocy księcia Kazimierza II Sprawiedliwego.

Wieś Wietrzno wzmiankowana była w 1277 jako nadana klasztorowi cystersów w Koprzywnicy przez komesa Mikołaja Bogorię Skotnickiego. Legat papieski, biskup firmański Filip w 1279 r., w Budzie na Węgrzech potwierdził opatowi klasztoru Cystersów w Koprzywnicy, prawo do pobierania dziesięciny, między innymi z Wietrzna.

W 1284 r. wyznaczono przez wieś szlak królewski na Ruś i Węgry, dzięki królowi polskiemu.

W 1345 Konrad – opat Koprzywnicki nadał sołectwo klasztornej miejscowości Wietrzno Oberwinowi zwane Oberwinowa lub Albinowa Wola – przysiółek Wietrzna, położony nad rzeką Jasiel, na której zezwolił budować młyn i karczmę. W tym roku tędy wyznaczył król Kazimierz Wielki drogę dla kupców z Biecza przez Żmigród i Sanok na wschód.

Paszka z Podleszan w 1378 kupił Wietrzno za 50 grzywien. W 1438-1460 wieś była w posiadaniu tzw. dziedziców z Wietrzna. W 1474 roku wojska węgierskie Tatarczaya napadły i zniszczyły Wietrzno, dlatego Kazimierz Jagiellończyk w tym roku zwolnił wieś na okres 3 lat z danin. Po zniszczeniach wieś powoli rozwija się. W 1536 wieś miała młyn, karczmę i folwark należący do opactwa, a inny folwark o powierzchni 1 łana w Woli Wietrznej (Brwinowskiej) należał do sołectwa.

W 1581 r. zapisano w dokumentach Wietrzno z kościołem parafialnym wraz z opodatkowanymi 3 łanami kmieci oraz 5 zagrodników.

Miejscowość najbardziej ucierpiała w XVII w., w wyniku najazdów rosyjskich i szwedzkich, np. w czasie potopu szwedzkiego w latach 1655–1657; np. w 1657 Wietrzno uległo zniszczeniu przez wojska Jerzego II Rakoczego.

W 1752 r. wybudowano tu kościół w stylu karpackiego baroku.

W 1772 r. weszła do Wietrzna armia austriacka dokonująca I rozbioru Polski.

W 1788 r. nastąpiła utrata statusu parafii Wietrzno na rzecz przynależności do Bóbrki.

W 1807 r. Wietrzno kupił od Funduszu Religijnego Bernard Zerboni, w 1810 Seweryn Chłędowski, a w 1846 Otton Chłędowski.

W 1849 r. mieszkańcy Wietrzna byli świadkami pochodów wojsk rosyjskich na Węgry i z powrotem. W 1866 r. przeprowadzono pierwsze próby wierceń w poszukiwaniu ropy naftowej przez Juliusza Nothona. W latach 1866–1873 majątki dworskie dzierżawiła hr. Jadwiga QWeissenwolf z d. Krasicka. W 1873 Wietrzno było własnością Kazimierza Chłędowskiego i jego siostry Seweryny Jabłonowskiej.

W 1884 r. rozpoczęto wiercenia w poszukiwaniu ropy naftowej na gruntach Chłędowskich, a w 1886 r. nastąpiły pierwsze wybuchy ropy naftowej na kopalni W. H. Mac Gervey´a i Berghaima. W 1886 r. po odkryciu bogatych źródeł ropy założono kopalnie.

Zenon Suszyckipowstaniec styczniowy, który pełnił funkcję dyrektora i nauczyciela w Praktycznej Szkole Wiercenia Kanadyjskiego w Ropiance w latach 1885-1888, w 1888 r. przeniósł ją do Wietrzna, a w 1896 r. przeniesiona została do Borysławia.

W 1893 wybudowano nową szkołę (dzisiaj starą), w 1904 r. plebanię, a w 1906 r. erygował parafię w Wietrznie biskup przemyski Józef Sebastian Pelczar.

Podczas I wojny światowej toczono tu wielokrotnie walki w 1914 i 1915 r.

W czasie II wojny światowej działy tu oddziały AK OP-15: Orskiego, Bekasa, Jarowicza i Obłońskiego.

Wietrzno zostało wyzwolone spod okupacji hitlerowskiej przez oddziały radzieckie wchodzące w skład 38 armii i 4 samodzielnego korpusu pancernego[7].

Dworek ChłędowskichEdytuj

Tu mieszkał pod koniec swego życia i tu zmarł Walenty Chłędowski (1797–1846) – literat, tłumacz, krytyk lit., pisarz, filozof; redaktor (brat Adama Tomasza (1790-1855) bibliografa, dziennikarza).

W XIX w. miejscowość była własnością Kazimierza Chłędowskiego (1843-1920), bratanka Walentego.

ZabytkiEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Strona gminy. Demografia, stan na dzień 31.12.2020
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1453 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. a b c TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  4. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 103.
  5. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. Albinowska Wola, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 26.
  7. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945” , Sport i Turystyka 1988, ISBN 83-217-2709-3, str. 391
  8. Strona zabytki-podkarpacie.pl

Linki zewnętrzneEdytuj