Wikiprojekt:GLAM/Projekty/Rok obrzędowy z Wikipedią

< Wikiprojekt:GLAM‎ | Projekty


Oficjalna maskotka projektu - Wikipe-tan w polskim stroju regionalnym
Etnowiki - pobierz otwartą publikację o obrzędach ludowych

Projekt Rok obrzędowy z Wikipedią oparty jest na wspólnych badaniach terenowych pracowników Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, redaktorów i fotografów Wikipedii i wolontariuszy.

Naszym celem jest wzbogacenie zasobów Wikipedii o merytorycznie poprawne hasła na temat wybranych unikalnych zwyczajów ludowych z terenu Polski i udostępnienie dokumentacji fotograficznej i filmowej tych zwyczajów i obrzędów w bibliotece mediów Wikimedia Commons. Elementem projektu są również praktyczne warsztaty edytowania Wikipedii i ładowania mediów do Wikimedia Commons dla pracowników Muzeum, wolontariuszy oraz mieszkańców odwiedzanych przez nas miejscowości. Wykonane fotografie, filmy oraz teskty i wywiady udostępnione zostaną w Wikipedii, na stronie internetowej PME oraz w innych miejscach w Internecie - na wolnych licencjach. Wszystkie te materiały będą mogły być dalej wykorzystywane do tworzenia otwartych zasobów edukacyjnych.

Opis projektuEdytuj

Projekt odpowiada na problem ograniczonej dostępności materiałów o wysokiej jakości merytorycznej z zakresu etnografii i antropologii kultury w Internecie. Dzięki współpracy etnografów, wikipedystów oraz środowisk lokalnych powstały hasła w Wikipedii na temat najciekawszych polskich zwyczajów ludowych - artykuły o wysokiej wartości merytorycznej ilustrowane fotografiami, nagraniami audio oraz materiałami audiowizualnymi zarejestrowanymi przez zespół.

Pracownicy Państowego Muzeum Etnograficznego przeprowadzili szereg wywiadów z mieszkańcami wszystkich 7 odwiedzonych miejscowości; wywiady te będą stanowić fragmenty filmów udostępnionych w bibliotece Wikimedia Commons. Filmy obrazują również przebieg obrzędów ludowych - w niektórych przypadkach, zanikających czy nieznanych szerzej zwyczajów. Wszystkie nagrania i zdjęcia trafią również do Archiwum PME, gdzie będą wykorzystywane w programach edukacji muzealnej. W listopadzie 2015 na podstawie wykonanych zdjęć, napisanych artykułów oraz przeprowadzonych wywiadów zostanie wydana książka o polskich obrzędach ludowych i o tym, w jaki sposób są one obchodzone współcześnie. Mamy nadzieję, że będzie ona ciekawym i użytecznym narzędziem dla nauczycieli oraz pracowników kultury.

Artykuły o obrzędachEdytuj

W czasie projektu uczestnicy wspólnie piszą nowe hasła (i znacznie rozszerzają istniejące krótkie artykuły) o polskich zwyczajach ludowych i powiązanych z nimi zagadnieniach - a także o miejscowościach, w których obchodzone są te tradycyjne zwyczaje. Artykuły są nadal rozszerzane o nowe treści oraz ilustracje.

Obrzędy i miejscowościEdytuj

Obrzędy:

Rituals:

Miejscowości:

Inne:


Artykuły ilustrowane materiałami zrealizowanymi przez zespółEdytuj

Wykonane przez zespół zdjęcia znajdują się w kategorii 'Rok obrzędowy z Wikipedią' w Wikimedia Commons i mogą być wykorzystywane przez każdego do ilustrowania artykułów we wszystkich wersjach językowych Wikipedii, a także do wykorzystania poza Wikipedią, pod warunkiem zachowania licencji CC BY-SA. Zapraszamy do korzystania z wykonanych zdjęć i nagrań!

Filmy na wolnych licencjachEdytuj

Zespół zrealizował 7 filmów o przebiegu polskich obrzędów (oraz jeden będący dokumentacją wizyty zespołu w miejscowości). Wszystkie filmy są dostępne na licencji CC BY-SA i można je bez ograniczeń wykorzystywać podczas zajęć szkolnych lub wykorzystywać do tworzenia nowych filmów pod warunkiem oznaczenia autorstwa oryginalnego filmu.

Współpraca etnografów i wikipedystówEdytuj

 
Trwa szkolenie

W pierwszej fazie projektu (po naborze siedmiorga wolontariuszy z różnych ośrodków uniwersyteckich i instytucji kulturalnych) przeprowadziliśmy wzajemne szkolenie. Szkolenie edytowania Wikipedii było połączone z rozszerzeniem istniejących artykułów o tematyce etnograficznej (np. Wielkanoc, Ścinanie kani). Edycja kluczowych haseł z dziedziny etnografii polskiej oraz szkolenie ładowania zasobów wizualnych do Wikimedia Commons było głównym tematem spotkania-wikiwarsztatu w Warszawie. Warsztaty koncentrowały się na przekazaniu idei wolnej encyklopedii oraz poprawnym pisaniu i redakcji haseł (oraz korekcie już istniejących) w Wikipedii. Z kolei pracownicy Muzeum przeszkolili wolontariuszy i wikipedystów z zakresu podstaw etnograficznych badań terenowych oraz warstwy merytorycznej tworzonego potem opisu (w tym: bibliograficznego) w powstających internetowych hasłach odnoszących się do kultury ludowej czy ogólnie etnografii.


Badania terenoweEdytuj

Siwki w Chobienicach 2015 - praca zespołu

Drugą fazą projektu były wspólne badania terenowe w 7 miejscowościach nad wybranymi obrzędami na terenie Polski. Są to obrzędy, które nie zostały opisane w Wikipedii. W niektórych przypadkach dotychczas w Wikipedii znajdował się tylko krótki opis będący streszczeniem ogólnikowych publikacji popularnonaukowych, bez uwzględnienia współczesnych zmian albo rzeczywistych źródeł obrzędu. Często też brakowało rzetelnej dokumentacji fotograficznej o danym zwyczaju w zasobach Wikimedia Commons. Pracownicy PME i wolontariusze wraz z redaktorami Wikipedii udokumentowali wybrane obrzędy (realizując też przy tym filmy do Archiwum PME), a następnie wprowadzili pogłębione opisy tych zwyczajów do internetowej encyklopedii wraz z opatrzeniem ich materiałem ilustracyjnym oraz bibliograficznymi linkami do sprawdzonych źródeł. Do udziału w badaniach zaprosiliśmy również 7 wolontariuszy – studentów i doktorantów z różnych ośrodków uniwersyteckich, których zadaniem było aktywne uczestnictwo w warsztatach oraz działaniach dokumentacyjnych w terenie - po wcześniejszym przeszkoleniu zarówno etnograficznym, jak i w zakresie edytowania Wikipedii.


WyjazdyEdytuj

 
Topienie Marzann, Miasteczko Śląskie 2015
Marzec
  • W marcu 2015 nastąpił nasz pierwszy wyjazd: do Miasteczka Śląskiego, gdzie w dzielnicy Brynica (woj. śląskie, powiat tarnogórski) ma miejsce wiosenny zwyczaj marzaniok-gaik. Mieszkańcy wyprowadzają ze wsi kukłę symbolizującą zimę, a po jej spaleniu/topieniu wprowadzają w granice miejscowości (przy dźwiękach orkiestry) udekorowany pisankami ,,goik".
    Wikimedia Commons: Rok obrzędowy z Wikipedią w Miasteczku Śląskim
Kwiecień
 
Śmiergustnicy w Wilamowicach

W kwietniu 2015 kilkakrotnie wyjeżdżaliśmy, by udokumentować zwyczaje wielkanocne.

  • W Wilamowicach (woj. śląskie, powiat bielski) byli to przebierańcy wielkanocni (noc z Niedzieli na Poniedziałek Wielkanocny oraz przedpołudnie Poniedziałkowe): tzw. wielkanocni śmiergustnicy w barwnych papierowych maskach i nakryciach głowy, którzy zaczepiają dziewczęta przyśpiewkami, polewając je i domy wodą, grając na akordeonach i "przeszkadzajkach".
    Wikimedia Commons: Rok obrzędowy z Wikipedią w Wilamowicach
 
Orszak Siudej Baby w Lednicy Górnej
  • W Lednicy Górnej (woj. małopolskie, gmina Wieliczka) w drugi dzień Wielkanocy orszak Siudej Baby chodzi po domach, w tym grupa Krakowiaków, Czarny Cygan oraz charakterystyczna obdarta postać Siudej Baby symbolizująca wypędzanie zimy. Przebierańcy zaczepiają dziewczęta, które mogą się wykupić całusem lub datkiem.
    Wikimedia Commons: Rok obrzędowy z Wikipedią w Lednicy Górnej
 
Siwki w Chobienicach
  • Trzecią miejscowością w tej grupie były Chobienice (woj. wielkopolskie, powiat wolsztyński, gmina Siedlec): tam, w pierwszy dzień Wielkanocy, odbywa się dawny zwyczaj siwków: przebierańcy odwiedzają domy z muzyką i życzeniami, po drodze zatrzymując samochody i smagając nogi dziewcząt biczami oraz smarując na czarno policzki młodych mieszkanek.
    Wikimedia Commons: Rok obrzędowy z Wikipedią w Chobienicach
Maj

Od maja do połowy czerwca opracowywaliśmy hasła dotyczące zarejestrowanych do tej pory obrzędów, a następnie zaczęliśmy umieszczać je w zasobach Wikipedii (polskiej i angielskiej) i Wikimedia Commons. Działania promocyjne były kontynuowane, a strona projektu prezentowały relacje z wyjazdów i część dokumentacji.

Czerwiec
  • W czerwcu 2015 odbył się wyjazd do Łączyńskiej Huty (woj. pomorskie, powiat kartuski, gmina Chmielno): chcieliśmy zarejestrować kaszubski świętojański obrzęd ścinania kani rozumiany jako symboliczne zerwania ze złem przez grupę wiejską, która w czasie obrzędu przyjmuje na siebie różne role (m.in. kata, leśniczego, pachołka) i wydaje sąd nad ofiarnym ptakiem.
    Wikimedia Commons: Rok obrzędowy z Wikipedią w Łączyńskiej Hucie
 
Reszelska pielgrzymka, 2015
 
Zaśnięcie Bogurodzicy. Cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny w Dubinach
Lipiec

Od początku lipca do połowy sierpnia trwał montaż materiałów filmowych i foto, przygotowywaliśmy się do kolejnych wyjazdów i promowaliśmy w różnych miejscach nasze dotychczasowe działania, także w audycjach nadawanych przez WikiRadio.

Sierpień

W drugiej połowie sierpnia 2015 nastąpiły ostatnie dwa wyjazdy na badania terenowe.

  • Dotarliśmy do Nowej Wsi Reszelskiej (woj. warmińsko-mazurskie, powiat bartoszycki, gmina Bisztynek), gdzie 22 sierpnia odbył się doroczny odpust związany ze świętem Matki Boskiej Częstochowskiej (26.08). Do przystrojonej kaplicy poświęconej patronce dnia, zmierzają tego dnia pielgrzymki z okolicznych wsi, by uczestniczyć we Mszy świętej. Dodatkowo rolnicy obchodzą dożynki sołeckie.
    Wikimedia Commons: Rok obrzędowy z Wikipedią w Nowej Wsi Reszelskiej
  • Pojechaliśmy także do Dubin (woj. podlaskie, powiat hajnowski, gmina Hajnówka), gdzie odbywają się prawosławne obchody święta Zaśnięcia Przenajświętszej Bogarodzicy połączone z obrzędem poświęcenia plonów. Święto poprzedzone jest obrzędem Uspienije Bogorodicy z wyniesieniem płaszczennicy Przenajświętszej Bogarodzicy. Ceremonia odbywa się w zabytkowej cerkwi pod wezwaniem Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy.
    Wikimedia Commons: Rok obrzędowy z Wikipedią w Dubinach



Media o projekcieEdytuj


ZespółEdytuj