Wiktor Kulikow

marszałek Związku Radzieckiego

Wiktor Gieorgijewicz Kulikow (ros. Виктор Георгиевич Куликов, ur. 5 lipca 1921 w Wierchniej Liubowszy, zm. 28 maja 2013 w Moskwie[1][2][3]) – radziecki wojskowy i polityk, marszałek Związku Radzieckiego (1977), dowódca Kijowskiego Okręgu Wojskowego (1967–1969) oraz dowódca Zachodniej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej stacjonującej na terenie NRD (1969–1971). Szef Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR (1971–1977) i wiceminister obrony ZSRR. Głównodowodzący Wojskami Państw Stron Układu Warszawskiego (1977–1989), generalny inspektor Ministerstwa Obrony ZSRR i Federacji Rosyjskiej (1989–1992).

Wiktor Kulikow
Виктор Георгиевич Куликов
Ilustracja
marszałek Związku Radzieckiego marszałek Związku Radzieckiego
Data i miejsce urodzenia

5 lipca 1921
Wierchniaja Liubowsza

Data i miejsce śmierci

28 maja 2013
Moskwa

Przebieg służby
Lata służby

1939–1992

Siły zbrojne

Armia Czerwona
Armia Radziecka

Główne wojny i bitwy

II wojna światowa:

podpis
Odznaczenia
Złota Gwiazda Bohatera Związku Radzieckiego Nagroda Leninowska

Order „Za zasługi dla Ojczyzny” II klasy Order „Za zasługi dla Ojczyzny” III klasy Order „Za zasługi dla Ojczyzny” IV klasy Order „Za zasługi wojskowe” Order Honoru Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Wojny Ojczyźnianej I klasy Order Wojny Ojczyźnianej I klasy Order Wojny Ojczyźnianej I klasy Order Czerwonej Gwiazdy Order „Za służbę Ojczyźnie w Siłach Zbrojnych ZSRR” III klasy (ZSRR) Medal „Za Odwagę” (ZSRR) Medal Żukowa Medal „Za zasługi bojowe” Medal „Za odwagę w pożarze” (ZSRR) Medal jubileuszowy „W upamiętnieniu 100-lecia urodzin Władimira Iljicza Lenina” Medal „Za wyróżnienie w ochronie granic państwowych ZSRR” Medal „Za obronę Moskwy” Medal „Za obronę Stalingradu” Medal „Za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945” Medal jubileuszowy „Dwudziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal jubileuszowy „Trzydziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal jubileuszowy „Czterdziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal jubileuszowy „50-lecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal jubileuszowy „60-lecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal jubileuszowy „65-lecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal 850-lecia Moskwy Medal „Weteran Sił Zbrojnych ZSRR” Medal „Za umacnianie braterstwa broni” Medal jubileuszowy „30 lat Armii Radzieckiej i Floty” Medal jubileuszowy „Czterdziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal jubileuszowy „50 lat Sił Zbrojnych ZSRR” Medal jubileuszowy „70 lat Sił Zbrojnych ZSRR” Medal jubileuszowy „50 lat radzieckiej milicji” Medal „W upamiętnieniu 800-lecia Moskwy” Medal „Za nienaganną służbę” I Klasy (ZSRR) Złoty Order Zasługi dla Ojczyzny (NRD) Order „Złota Gwiazda Przyjaźni między Narodami” Order Zasługi w Walkach dla Ludu i Ojczyzny I kl. (NRD) Order Scharnhorsta Order Scharnhorsta Order Scharnhorsta Order Georgi Dimitrowa Order Bułgarskiej Republiki Ludowej I klasy Medal „Za wzmocnienie Braterstwa w Broni” Order Suche Batora Medal „50 lat mongolskiej rewolucji ludowej” Medal „30 lat zwycięstwa nad militarystyczną Japonią” Medal „30 lat Zwycięstwa nad Chałchin-Goł” Medal „50 lat Mongolskiej Armii Ludowej” Order „23 sierpnia” I klasy (Rumunia) Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego Medal „Za wzmocnienie przyjaźni w broni” I klasy Order „Zwycięskiego Lutego” Order Playa Girón Order Flagi z Diamentami (Węgry) Order Czerwonego Sztandaru (Węgry)

Wiktor Kulikow, 1941
Marszałek Kulikow podczas manewrów w NRD, 1980

Życiorys

edytuj

Urodził się w biednej rodzinie chłopskiej jako syn Gieorgija Filipowicza (1891–1948) i Anastazji Iwanownej (1891–1972)[4]. Ukończył 10-klasową szkołę średnią w Niewinnomyssku.

W grudniu 1939 wstąpił do Armii Czerwonej. 10 czerwca 1941 ukończył Oficerską Szkołę Piechoty w Groznym[5]. Po ataku Niemiec na ZSRR, w październiku 1941 został skierowany do batalionu czołgów w składzie 41 Dywizji Pancernej Kijowskiego Specjalnego Okręgu Wojskowego przeformowanego na Front Zachodni. Uczestniczył w walkach obronnych na zachodniej Ukrainie. Brał udział w bitwie pod Moskwą oraz w rejonie Stalingradu. W 1944 uczestniczył w operacjach wojskowych na obszarze Białorusi[5]. W styczniu 1945 jako szef sztabu 66 Gwardyjskiej Brygady Pancernej w składzie 2 Frontu Białoruskiego marsz. Rokossowskiego walczył na terenie północnego Mazowsza, Warmii i Mazur. W końcu marca jego brygada wzięła udział w operacji pomorskiej. Uczestniczył też w operacji berlińskiej.

 
Wiktor Kulikow wraz z prezydentem Władimirem Putinem, 22 listopada 2001

W latach 1945–1957 pełnił służbę na stanowiskach dowódczych i sztabowych – kolejno: dowódca batalionu, zastępca dowódcy pułku czołgów, dowódca pułku czołgów, szef sztabu dywizji oraz dowódca dywizji.

 
Nagrobek Marszałka Kulikowa na Cmentarzu Nowodziewiczym w Moskwie

W 1947 ukończył Wyższą Oficerską Szkołę Broni Pancernej, w 1953 Akademię Wojskową im. Michaiła Frunzego, a w 1959 Akademię Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR. Po ukończeniu Akademii Sztabu Generalnego wyznaczony na kolejne funkcje: zastępcy dowódcy armii, pierwszego zastępcy dowódcy armii – od 1959 do 1964, dowódcy armii w Leningradzkim Okręgu Wojskowym – do maja 1967. W latach 1961–1962 odbywał podróż służbową w Ghanie, gdzie był członkiem radzieckiej grupy ekspertów wojskowych[6].

W latach 1967–1969 był dowódcą Kijowskiego Okręgu Wojskowego, a od października 1969 do września 1971 głównodowodzącym Zachodniej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej, stacjonującą na terytorium NRD. W latach 1971–1977 szef Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR oraz zastępca ministra obrony.

Od 9 stycznia 1977 do 25 stycznia 1989 głównodowodzący Wojskami Państw Stron Układu Warszawskiego – pierwszy zastępca ministra obrony ZSRR. W latach 1980–1981 kierował przygotowaniami do ewentualnej interwencji wojsk państw Układu w Polsce. Od lutego 1989 do stycznia 1992 był generalnym inspektorem Ministerstwa Obrony ZSRR i Federacji Rosyjskiej[7]. Następnie został mianowany doradcą głównodowodzącego Zjednoczonymi Siłami Zbrojnymi Wspólnoty Niepodległych Państw. Od września 1992 był doradca ministra obrony Federacji Rosyjskiej. Później przeszedł w stan spoczynku.

W 2008 wydał swoje wspomnienia (Война. Размышления Маршала Советского Союза[8]).

Jego pogrzeb odbył się 31 maja 2013. Pochowany został obok żony Marii (1922–2011) na Cmentarzu Nowodziewiczym w Moskwie[9].

Miał dwie córki, Lidię i Walentinę[4].

Działalność polityczna

edytuj

W latach 1942–1991 należał do WKP(b) i KPZR. Od 1971 był członkiem Komitetu Centralnego KPZR. Deputowany do Rady Najwyższej ZSRR w latach 1966–1989.

W latach 1999–2003 był deputowanym do Dumy Państwowej Federacji Rosyjskiej. Od 2000 do 2003 pełnił w niej funkcję przewodniczącego Komisji ds. weteranów[3]. Należał również do partii Jedna Rosja, gdzie wchodził w skład jej Rady Naczelnej.

Upamiętnienie

edytuj

19 lutego 1977 Miejska Rada Narodowa w Gdańsku na specjalnej sesji nadała mu tytuł Honorowego Obywatela[5].

2 lutego 2018 odsłonięto w Moskwie tablicę pamiątkową upamiętniającą Wiktora Kulikowa[10][11].

Honorowy obywatel miasta Niewinnomyssk[12]. W 2004 został honorowym obywatelem Orła, a także całego obwodu orłowskiego.

Awanse

edytuj

Odznaczenia i wyróżnienia

edytuj

Radzieckie i rosyjskie

edytuj

Zagraniczne

edytuj

W kulturze

edytuj

W filmie Jack Strong (2014) w reżyserii Władysława Pasikowskiego w rolę marszałka Kulikowa wcielił się aktor Oleg Maslennikow[14].

Przypisy

edytuj
  1. Zmarł marszałek ZSRR Wiktor Kulikow [online] [dostęp 2018-07-07].
  2. Marshal Viktor Kulikov, 29 maja 2013, ISSN 0307-1235 [dostęp 2019-03-03].
  3. a b Биография маршала СССР Виктора Куликова [online], РИА Новости, 2013 [dostęp 2019-03-03].
  4. a b Биография Виктор Куликов [online], www.peoples.ru [dostęp 2019-03-05].
  5. a b c Wiktor Kulikow [online], www.gdansk.pl [dostęp 2019-01-05].
  6. a b Куликов Виктор Георгиевич [online], www.warheroes.ru [dostęp 2019-03-03].
  7. Куликов Виктор Георгиевич [online], encyclopedia.mil.ru [dostęp 2019-03-05].
  8. Kulikov, V.G. (Viktor Georgievich), 1921-2013., Voĭna : razmyshlenii︠a︡ Marshala Sovetskogo Soi︠u︡za, Moskva: Kuchkovo pole, 2008, ISBN 978-5-9950-0026-6, OCLC 301505070 [dostęp 2019-05-25].
  9. Nagrobek marszałka Kulikowa
  10. Делегация Российского Союза ветеранов участвовала в церемонии открытия мемориальной доски Герою Советского Союза Маршалу Советского Союза Виктору Георгиевичу Куликову [online], soyuzveteranov.ru [dostęp 2019-03-03].
  11. В Москве установят памятные доски четырем героям Советского Союза [online], Сайт Москвы, 24 maja 2017 [dostęp 2019-03-03].
  12. 90-летие отметил почетный гражданин Невинномысска, маршал СССР Виктор Куликов [online], www.stapravda.ru, 13 lipca 2011 [dostęp 2019-05-29].
  13. Mariscal de la URSS recibe orden Playa Girón [online], web.archive.org, 3 stycznia 2007 [dostęp 2019-01-05] [zarchiwizowane z adresu 2007-01-03].
  14. JACK STRONG [online], filmpolski.pl [dostęp 2019-09-30] (pol.).

Bibliografia

edytuj
  • Bolesław Potyrała, Hieronim Szczegóła, Czerwoni marszałkowie. Elita Armii Radzieckiej 1935-1991, Zielona Góra: Wyd. WSP im. Tadeusza Kotarbińskiego, 1997, ISBN 83-86832-23-1.
  • Bolesław Potyrała, Władysław Szlufik, Who is who? Trzygwiazdkowi generałowie i admirałowie radzieckich sił zbrojnych z lat 1940-1991, Częstochowa: WSP, 2001, ISBN 83-7098-662-5.
  • Mała Encyklopedia Wojskowa, t. 1, Wydawnictwo MON, Warszawa 1967