Otwórz menu główne

Wiktor Pniewski (ur. 5 grudnia 1891 w Kłecku zm. 13 sierpnia 1974 w Koźminie[1]) – pułkownik Wojska Polskiego, pilot, uczestnik powstania wielkopolskiego, organizator lotnictwa powstańczego, organizator i uczestnik pierwszego nalotu bombowego lotnictwa II RP[2], uczestnik walk we Francji i Wielkiej Brytanii.

Wiktor Pniewski
pułkownik pilot pułkownik pilot
Data i miejsce urodzenia 5 grudnia 1891
Kłecko
Data i miejsce śmierci 13 sierpnia 1974
Koźmin
Przebieg służby
Lata służby 1911–1952
Siły zbrojne Kaiserstandarte.svg Armia Cesarstwa Niemieckiego
Orzełek Wojsk Wielkopolskich.svgArmia Wielkopolska
Roundel of Poland (1921-1993).svg - Siły Powietrzne RP
Jednostki niemieckie: 9 Pułk Huzarów, 4 Baon Lotniczy, Szkoła Lotnicza; 1 Wielkopolska Eskadra Lotnicza, Stacja Lotnicza Ławica, Zapasowy Dyon Lotniczy
Centralna Składnica Lotnicza
3 Pułk Lotniczy
6 Pułk Lotniczy
Kierownictwo Zaopatrzenia Lotnictwa
Obóz Żołnierski PSP, Pułk Lotniczy, Państwowy Instytut Hydrologiczno-Meteorologiczny
Stanowiska huzar, pomocnik mechanika lotniczego, pilot, komendant Stacji Lotniczej, dowódca 1 Wielkopolskiej Eskadry Lotniczej, dowódca Stacji Lotniczej Ławica, dowódca Zapasowego Dyonu Lotnictwa, z-ca dowódcy Centralnej Składnicy Lotniczej, oficer taktyczny pułku
kwatermistrz pułku
dowódca dywizjonu
komendant bazy pułku
komendant centrum wyszkolenia Lotnictwa
zastępca kierownika KZL
dowódca eskadry oficerskiej
komendant obozu
dowódca pułku lotniczego
szef Wydziału w Państwowym Instytucie Hydrologiczno-Meteorologicznym
Główne wojny i bitwy Powstanie Wielkopolskie, walki o Lwów, wojna polsko bolszewicka 1919-1920, walki we Francji i Wielkiej Brytanii
Późniejsza praca pracownik Państwowego Instytutu Hydrologiczno-Meteorologicznego
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Wielkopolski Krzyż Powstańczy Oficer Orderu Korony Rumunii

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Pochodził z rodziny urzędnika pocztowego. Uczył się w Poznaniu. Od 1906 r. w czasie nauki w Szkole Handlowej, należał do koła Towarzystwa Tomasza Zana. Od 1910 r. pracował w Poznaniu jako drogerzysta. Powołany został do odbycia służby wojskowej w armii niemieckiej w październiku 1911 r. w 9 Pułku Huzarów w Strasburgu. Zdobył kwalifikacje lotnika obserwatora. Przeniesiono go do 4 Baonu Lotniczego, jako pomocnika mechanika w grudniu 1913 r. Brał udział w walkach w I wojnie światowej.

W okresie od października 1916 do 1 czerwca 1917 r. szkolił się w Szkole Lotniczej w Koszalinie, którą ukończył w stopniu sierżanta z tytułem pilota. Skierowany na front zachodni. W sierpniu 1918 r. kontuzjowany. Po wyleczeniu ran, w październiku 1918 r. skierowany do Stacji Lotniczej na Ławicy pod Poznaniem. Od listopada 1918 r. był członkiem POW i organizował komórkę w swojej jednostce. Do działalności konspiracyjnej razem z kolegą sierż. pilotem Józefem Mańczakiem wciągnął 5 pilotów, 2 obserwatorów i 32 mechaników lotniczych[3]. W czasie rozpoczętej rewolucji w Niemczech został wybrany do Rady Robotniczej i Żołnierskiej. Od końca grudnia 1918 uczestniczył w walkach w powstaniu wielkopolskim. 4 stycznia 1919 brał udział w ataku na załogę niemiecką na lotnisku Ławica, zakończonym opanowaniem lotniska 5 i 6 stycznia. Powstańcy przejęli ponad 100 samolotów, ok. 300 balonów obserwacyjnych i zepelinów, zapas bomb lotniczych, 20 ckm, amunicję do ckm, kilkadziesiąt silników lotniczych i inny sprzęt lotniczy. Później oszacowano zdobyte uzbrojenie i sprzęt na 160-200 mln marek niemieckich. Niektórzy historycy uważają, iż był to największej wartości łup wojenny w dziejach Polski, większy nawet niż ten zdobyty w bitwach pod Grunwaldem i pod Wiedniem[4]. Wcześniej nie dopuścili do wywozu samolotów i innego sprzętu lotniczego do Frankfurtu n. Odrą. Został pierwszym komendantem Stacji Lotniczej na Ławicy. W skład Stacji weszły 4 kompanie: 1 kompania lotnicza, 2 kompania warsztatowa, 3 kompania wartownicza, 4 kompania rekrucka[3]. Już 7 stycznia brał udział razem z kolegami w demonstracyjnych lotach nad Poznaniem, na 6 samolotach wywiadowczych LVG C.V. Ludność Poznania z entuzjazmem wyległa na ulicę miasta i wiwatowała na cześć polskich lotników z armii powstańczej[3]. Po opanowaniu Ławicy na rozkaz komendanta Stacji sierżanta Wiktora Pniewskiego było zorganizowane bombardowanie przez Polaków lotniska we Frankfurcie. Wcześniej na zdobycznych samolotach rozkazał zamalować na kadłubach czarne krzyże i namalować biało-czerwone szachownice zgodnie z rozporządzeniem nr 38 szefa Sztabu Generalnego WP z 1 grudnia 1918 r.[2]. W odwet za opanowanie lotniska Niemcy przeprowadzili bombardowanie lotniska Ławica 7 i 8 stycznia 1919 r.[2]. Po nalotach niemieckich, przeprowadzonych na wojska powstańcze w dniach 7–8 stycznia, polscy piloci 9 stycznia przeprowadzili odwetowy nalot na lotnisko we Frankfurcie. 6 polskich maszyn LVG C.V zbombardowało niemieckie lotnisko, zrzucając 900 kg bomb[3]. Atak trwał godzinę. Polskie maszyny przeprowadziły sześć nalotów. Niemcy byli kompletnie zaskoczeni, a cywile we Frankfurcie przerażeni[2]. Był to pierwszy nalot w historii polskich skrzydeł, zakończony sukcesem – Niemcy zaprzestali nalotów na Poznań. Pod dowództwem sierżanta Pniewskiego polscy lotnicy przeprowadzili pierwszą akcję na korzyść wojsk lądowych. 17 stycznia 1919 przeprowadzili obserwację stanowisk niemieckich 50 km. w głębi terytorium wroga[2].

Na przełomie stycznia i lutego formował 1 lotniczą eskadrę wielkopolską (zwana też 1 Wielkopolską eskadrą polną), a 15 lutego objął jej dowództwo. Wspierał z powietrza w marcu 1920 r. Armię Wielkopolską walczącą pod Lwowem[5][6],. 7 czerwca wrócił z eskadrą do Poznania. Od 16 czerwca z eskadrą walczył na Froncie Wielkopolskim, działając z lotniska Wojnowice pod Bukiem. Skierowany z eskadrą 6 września 1919 r. na Front Litewsko-Białoruski[5]. W styczniu 1920 r. powrócił z frontu do Poznania i objął dowództwo Stacji Lotniczej Ławica. W lutym sformował Zapasowy Dyon Lotniczy, obejmując jego dowództwo. Awansowany do stopnia kapitana 1 czerwca 1920. W działaniach wojennych 1920 r. dowodził Dyonem Zapasowym. Za czyny na polach walk w wojnie polsko-bolszewickiej odznaczony Virtuti Militari V klasy.

6 marca 1922 r. wyznaczony na zastępcę dowódcy Centralnej Składnicy Lotniczej w Warszawie. Od lutego do czerwca 1925 roku był słuchaczem Kursu doskonalącego dla oficerów sztabowych w Rembertowie i kursu kwatermistrzowskiego przy Wyższej Szkole Wojennej[7]. W 1925 roku został przeniesiony do 3 pułku lotniczego w Poznaniu na stanowisko oficera taktycznego pułku. 12 kwietnia 1927 roku został mianowany majorem ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1927 roku i 5. lokatą w korpusie oficerów lotnictwa[8]. 26 marca 1931 roku został przesunięty ze stanowiska kwatermistrza pułku na stanowisko dowódcy dywizjonu[9][10]. W 1932 roku został przeniesiony do 6 pułku lotniczego we Lwowie na stanowisko komendanta Bazy. W 1935 roku został komendantem Centrum Wyszkolenia Lotnictwa nr 1 w Dęblinie. 27 czerwca 1935 roku został mianowany podpułkownikiem ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1935 roku i 4. lokatą w korpusie oficerów aeronautycznych[11]. W 1936 roku został przeniesiony Kierownictwa Zaopatrzenia Lotnictwa w Warszawie na stanowisko zastępcy kierownika do spraw zaopatrzenia.

We czasie kampanii wrześniowej 1939 r. przez Rumunię dotarł do Francji, gdzie dowodził Eskadrą Oficerską. W czerwcu 1940 r. organizował ewakuację do Wielkiej Brytanii. Został tam mianowany komendantem Obozu Żołnierskiego Polskich Sił Powietrznych (Dunholme – Lodge, 1940 – 1947). W 1947 r. wrócił do Polski i został zweryfikowany w stopniu pułkownika. Po powrocie do kraju był m.in. dowódcą pułku lotniczego, szefem Wydziału Wojskowego w Państwowym Instytucie Hydrologiczno – Meteorologicznym. Na emeryturę przeszedł 18 sierpnia 1952. Od 1952 do 1968 r. był cywilnym pracownikiem tego instytutu. Był członkiem Klubu Seniorów Lotnictwa przy Aeroklubie PRL. Zmarł 13 sierpnia 1974 roku w Koźminie. Spoczywa na cmentarzu w Rozdrażewie[1].

5 września 2009 r. w Kłecku odsłonięto obelisk poświęcony pamięci płk. Wiktora Pniewskiego.

W kwietniu 2019 imię płk. pil. Wiktora Pniewskiego otrzymała 33 Baza Lotnictwa Transportowego[12].

Ordery i odznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Wiktor Pniewski (M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego). www.sejm-wielki.pL. [dostęp 2015-07-22].
  2. a b c d e Radosław Nawrot: Pierwszy nalot Polaków. s. 4-5.
  3. a b c d Piotr Bojarski: 97 rocznica powstania wielkopolskiego. Kolebka wielkopolskiego lotnictwa. s. 5-7.
  4. Dawid Jung, Dom Wiktora Pniewskiego w Kłecku [w:] 13 pomysłów na Gniezno i okolice. Przewodnik tematyczny dla turystów (red. nauk. Armin Mikos von Rohrscheidt), Gniezno 2016, s. 128.
  5. a b Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko-rosyjskiej 1919-1920. s. 234-5.
  6. Krzysztof Mroczkowski: Pierwsze orły w powietrzu. s. 4-7.
  7. Marian Romeyko: Przed i po maju. s. 66.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 20 kwietnia 1927 roku, s. 120.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 26 marca 1931 roku, s. 119.
  10. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 532, 548.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 28 czerwca 1935 roku, s. 66.
  12. Dz.Urz.MON 2019 poz. 78 (pol.). 2019-04-29. [dostęp 2019-05-05].
  13. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 532.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 66 z 16 października 1923 roku, s. 706.

BibliografiaEdytuj

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
  • Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
  • Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
  • Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
  • Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
  • Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko-rosyjskiej 1919-1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2004, s. 234-236.
  • Radosław Nawrot: Pierwszy nalot Polaków. Warszawa: Ale historia z 11.02.2013 – zeszyt nr 6, 2013, s. 6-7.
  • Krzysztof Mroczkowski: Pierwsze orły w powietrzu. Warszawa: Rzeczpospolita z 1.12.2010 – zeszyt nr 7, 2010, s. 4-7.
  • Marian Romeyko: Przed i po maju. Warszawa: MON, 1967, s. 66.
  • Piotr Bojarski: 97 rocznica powstania wielkopolskieg. Kolebka wielkopolskiego lotnictwa. Warszawa: Agora. dodatek do GW, 2015, s. 5-7.
  • Dawid Jung: Dom Wiktora Pniewskiego w Kłecku [w:] 13 pomysłów na Gniezno i okolice. Przewodnik tematyczny dla turystów (red. nauk. prof. Armin Mikos von Rohrscheidt), Gniezno 2016

Linki zewnętrzneEdytuj