Wilejka (miasto)

miasto na Białorusi
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Wilejka.

Wilejka[2][3] (biał. Вілейка) – miasto na Białorusi, w obwodzie mińskim, siedziba rejonu wilejskiego, do 1945[4] w Polsce, w województwie wileńskim, siedziba powiatu wilejskiego.

Wilejka
Вілейка
Ilustracja
Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego
Herb Flaga
herb rejonu wilejskiego flaga rejonu wilejskiego
Państwo  Białoruś
Obwód Flag of Minsk Voblast.svg miński
Zarządzający Wiktar Kot
Populacja (2018)
• liczba ludności

26 760[1]
Nr kierunkowy +375 1771
Kod pocztowy 222410
Tablice rejestracyjne 5
Położenie na mapie obwodu mińskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu mińskiego
Wilejka
Wilejka
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Wilejka
Wilejka
Ziemia54°29′N 26°55′E/54,483333 26,916667
Strona internetowa
Portal Portal Białoruś

Wilejka leży nad Wilią, na historycznej Wileńszczyźnie.

DemografiaEdytuj

HistoriaEdytuj

Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1599. Wilejka otrzymała prawa miejskie w 1795. Po trzecim rozbiorze Polski znalazła się w zaborze rosyjskim. 13 października 1920 zajęta przez 2 DP Legionów. W okresie międzywojennym ponownie znajdowała się w granicach Polski. W Wilejce siedzibę swą miał powiat oraz wiejska gmina Wilejka. Do 17 września 1939 mieściło się w mieście dowództwo pułku KOP „Wilejka”, batalion KOP „Wilejka” i placówka wywiadowcza KOP nr 4.

 
Wilejka w 1941

Od września 1939 roku do czerwca 1941 roku miasto znajdowało się pod sowiecką okupacją. W miejscowym więzieniu NKWD przeprowadzało liczne egzekucje[8]. Po rozpoczęciu niemieckiej inwazji ZSRR większość więźniów pognano pieszo do Borysowa, mordując po drodze od 500 do 800 osób[9]. W latach 1941–1944 Wilejka znajdowała się pod niemiecką okupacją. W latach 1945–1991 należała do Białoruskiej SRR.

Znajduje się tu Centrum Łączności Marynarki Wojennej, podległe dowództwu Floty Bałtyckiej Federacji Rosyjskiej (54°27′50″N 26°46′40″E/54,463889 26,777778)

Przemysł spożywczy, metalowy, mineralny, meblarski; węzeł drogowy.

ZabytkiEdytuj

NieistniejąceEdytuj

MediaEdytuj

Parafia rzymskokatolickaEdytuj

Parafia jest siedzibą dekanatu wilejskiego archidiecezji mińsko-mohylewskiej. Pierwsza drewniana kaplica w Wilejce spłonęła w 1810 r. W 1862 r. rozpoczęto budowę kościoła, który po powstaniu styczniowym przekształcono w cerkiew. Obecny kościół wybudowano w latach 1906-1913. Po II wojnie światowej świątynię zamknięto i przekształcono w magazyn. W 1990 r. została zwrócona wiernym[13].

Ludzie związani z miastemEdytuj

GaleriaEdytuj

Miasta partnerskieEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского т..., www.belstat.gov.by [dostęp 2019-03-07].
  2. Zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 lutego 1937 r. o ustaleniu urzędowych nazw miast (M.P. z 1937 r. nr 69, poz. 104).
  3. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. T. 1: Województwo wileńskie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1938, s. 57.
  4. Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej (Dz.U. z 1946 r. nr 2, poz. 5).
  5. a b c d e f g h i Вілейка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі, т.2, S. 267. ​ISBN 5-85700-142-0
  6. Перепись населения — 2009. Минская область Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (Narodowe centrum statystyczne Bialorusi)
  7. Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского т..., www.belstat.gov.by [dostęp 2019-03-07].
  8. Zbrodnicza ewakuacja więzień i aresztów NKWD na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej w czerwcu – lipcu 1941 roku. Materiały z sesji naukowej w 55. rocznicę ewakuacji więźniów NKWD w głąb ZSRR, Łódź 10 czerwca 1996 r. Warszawa: GKBZPNP-IPN, 1997, s. 95. ISBN 83-903356-6-2.
  9. Zbrodnicza ewakuacja więzień i aresztów NKWD... op.cit., s. 96–98.
  10. Polacy z Mińska odnawiają kwaterę polskich żołnierzy, poległych w 1920 roku |, Kresy24.pl - Wschodnia Gazeta Codzienna [dostęp 2016-04-19] (pol.).
  11. [OSR] Cmentarze i pomniki walk o utrwalenie granic (1918-21r.) : Wilejka (Вялейка), www.rowery.olsztyn.pl [dostęp 2016-04-24].
  12. K. Shastouski, Wilejka | zabytki | zdjęcia, www.radzima.org [dostęp 2016-04-19].
  13. Вілейка — парафія Узвышэння Святога Крыжа, catholic.by [dostęp 2020-04-21] (biał.).
  14. Karnicka Z., „Kalendarium życia i twórczości”, [w:] „Władysław Strzemiński 1893-1952. W setną rocznicę urodzin.”, Łódź 1994, s 65-84.