Wincenty a Paulo

francuski ksiądz, patron dzieł miłosierdzia, święty Kościoła katolickiego

Wincenty a Paulo CM, właściwie Vincent de Paul (ur. 24 kwietnia 1581 w Pouy, zm. 27 września 1660 w Paryżu) – francuski prezbiter katolicki, opiekun sierot i ubogich, pionier misji ludowych, założyciel zgromadzeń misjonarzy i szarytek, święty Kościoła Katolickiego[1], wspominany również w Kościele Anglikańskim.

Święty
Wincenty a Paulo CM

Vincent de Paul
prezbiter
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 24 kwietnia 1581
Pouy (obecnie Saint-Vincent-de-Paul)
Data i miejsce śmierci 27 września 1660
Paryż
Czczony przez Kościół katolicki Kościół Anglii
Beatyfikacja 21 sierpnia 1729
przez Benedykta XIII
Kanonizacja 16 czerwca 1737
przez Klemensa XII
Wspomnienie 27 września
Patron działań miłosiernych i wszystkich Stowarzyszeń Miłosierdzia działających w Kościele katolickim
Szczególne miejsca kultu Bazylika św. Wincentego a Paulo w Bydgoszczy

Młodość i edukacjaEdytuj

Wincenty urodził się 24 kwietnia 1581 w Pouy (obecnie St-Vincent-de-Paul) u stóp Pirenejów w Gaskonii w Królestwie Francji, jako trzecie z sześciorga dzieci Jana Depaul i Bertrandy z domu Moras. Miał trzech braci: Jean, Bernard i Gayon oraz dwie siostry: Marie i Marie-Claudine. W pobliżu domu znajdował się strumień zwany „Paul”, od którego mogło pochodzić nazwisko rodziny. Podpisywał się „Depaul”, aby uniknąć arystokratycznych konotacji. W dzieciństwie wypasał krowy, świnie i owce, poruszając się na szczudłach po bagnistych łąkach[2]. Ponieważ wykazywał talent do czytania i pisania, ojciec posłał go do kolegium franciszkańskiego w pobliskim miasteczku Dax, opłacając naukę pieniędzmi ze sprzedaży wołów[3].

 
Ranquines, miejsce urodzenia Wincentego a Paulo

Tam poznał nowych ludzi i coraz rzadziej myślał o rodzinie. Gdy do Dax przyjechał ojciec z niespodziewaną wizytą, zawstydzony jego wyglądem i kalectwem (utykał na nogę) nie chciał z nim rozmawiać, co do końca życia będzie wspominał z bólem i wyrzutami sumienia[4]. Po dwóch latach nauki w szkole, rozpoczął studia na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu w Tuluzie. Mimo, iż dochodziło tam do częstych bójek między studentami, Wincenty kontynuował naukę, opłacając edukację z pieniędzy zarobionych na korepetycjach. W wieku 19-stu lat został wyświęcony na księdza 23 września 1600 w Château-l'Évêque, w pobliżu Périgueux. Ponieważ było to sprzeczne z zasadami Soboru Trydenckiego, który wymagał do święceń ukończenia 24 lat życia, jego nominacja na proboszcza w Tilh została zaskarżona do Trybunału Rzymskiego. W konsekwencji, Wincenty zrezygnował ze stanowiska i kontynuował naukę w Tuluzie, uzyskując 12 października 1604 tytuł licencjata teologii. Następnie ukończył licencjatem studia z prawa kanonicznego na Uniwersytecie Paryskim. W tym czasie dużo podróżował i marzył o dobrej posadzie, którą starał się zdobyć dzięki odpowiednim znajomościom[5].

Domniemane uprowadzenie i niewolaEdytuj

Wczesne biografie Wincentego opisują jego pojmanie i zniewolenie podczas dwuletniego pobytu poza Francją w latach 1605-1607, jednak późniejsze, krytyczne opracowania, począwszy od Antoine'a Rédiera („La vraie vie de Saint Vincent de Paul” czyli „Prawdziwe życie Świętego Wincentego a Paulo”), uznają to za mit. Pierre Coste, który wydał obszerny życiorys świętego („Monsieur Vincent” czyli „Pan Wincenty”) oparty na jego korespondencji, wywiadach i dokumentach, potwierdza istnienie opisów niewoli, jednak zdaniem A. Rédiera w celu uniknięcia skandalu „zataja” przekonanie o tym, iż są one fantazją Wincentego. Podobnie, tzw. sceptycy zgadzają się wprawdzie co do autentyczności obu listów, jednakże podważają prawdziwość zawartych w nich relacji Wincentego. Tymczasem nie istnieje alternatywna opowieść o życiu Wincentego z tego okresu.

Według listów, w 1605 roku Wincenty wypłynął z Marsylii w drodze powrotnej z Castres, dokąd udał się, aby sprzedać część majątku, który otrzymał w spadku w Tuluzie. Wówczas został porwany przez piratów i uprowadzony do Tunisu, gdzie sprzedano go na targu niewolników. Jego pierwszym właścicielem był rybak, który sprzedał go dalej, gdyż Wincenty nie nadawał się do pracy przy połowie ryb z powodu choroby morskiej. Następnym był alchemik, biegły w sztuce spagiryki, tzn. alchemicznej metody destylowania szlachetnych esencji roślinnych oraz wytrącania naturalnych soli z popiołów. Wincenty z fascynacją uczył się sporządzać i aplikować preparaty ziołowe. Gdy sława właściciela Wincentego stała się tak wielka, że został wezwany do Stambułu, zmarł podczas podróży, a Wincentego sprzedano po raz trzeci. Jego nowym panem został były franciszkanin z Nicei, Guillaume Gautier, który wolność osobistą okupił przejściem na islam. Mieszkał w górach z trzema żonami, z których jedna - muzułmanka z urodzenia zainteresowała się religią Wincentego. Z czasem nabrała przekonania o prawdziwości Ewangelii i wyrzucała mężowi, że dla poprawy swego losu wyrzekł się chrześcijaństwa. Skruszony mężczyzna postanowił powrócić do Francji, zabierając ze sobą trzy żony i Wincentego a Paulo. Po kilku miesiącach oczekiwania, wszyscy potajemnie wsiedli na niewielką łódkę i przepłynęli Morze Śródziemne, lądując w Aigues-Mortes 28 czerwca 1607.

Powrót do EuropyEdytuj

Po powrocie do Europy Wincenty studiował w Rzymie, a następnie powrócił do Francji, zyskując zaufanie królowej Małgorzaty Walezjuszki (franc. Marguerite de Valois, zwanej także królową Margot), która mianowała go swoim kapelanem i jałmużnikiem oraz powierzyła opiekę nad Szpitalem Miłosierdzia. Następnie przez rok (1612) posługiwał w Clichy, uważając, że „nawet Ojciec Święty nie jest tak szczęśliwy, jak proboszcz żyjący pośród dobrych i wspaniałomyślnych parafian”[6].

Stowarzyszenia życia apostolskiegoEdytuj

W 1613 O. Pierre de Bérulle, bliski przyjaciel Wincentego poznał go z księciem Filipem Emanuelem de Gondi, generałem Królewskich Galer. Podczas wspólnej podróży z rodziną de Gondi, Wincenty został wezwany do umierającego mężczyzny w Gannes, który po odprawieniu spowiedzi wyznał publicznie, że z pewnością byłby potępiony z powodu wcześniejszych świętokradzkich spowiedzi. Poruszona tym wyznaniem Małgorzata de Silly de Gondi poprosiła ks. Wincentego, aby zatroszczył się także o innych mieszkańców ich posiadłości. 25 stycznia 1617 w Folleville Wincenty wygłosił płomienne kazanie o potrzebie spowiedzi generalnej, w wyniku którego liczba przystępujących do sakramentu pokuty była tak wielka, że trzeba było wezwać pomocy jezuitów. Po latach twierdził, że było to jego pierwsze kazanie misyjne. Datę tę przyjmuje się za początek Zgromadzenia Misji, w rozumieniu narodzin charyzmatu. Od tego momentu Wincenty zaczął gromadzić wokół siebie księży, ucząc ich przemawiać do biednych wieśniaków. Zalecał używania prostego języka na wzór Jezusa głoszącego Ewangelię. Posyłał do zaniedbanych religijnie wsi i miasteczek, aby nauczali i słuchali spowiedzi. Z czasem stało się to misją rodzącego się Zgromadzenia.

„Evangelizare pauperibus misit me”
„Głosić Ewangelię ubogim posłał mnie Pan”
(Łk 4,18)

Podczas przygotowania do mszy św. w sierpniu 1617 w Châtillon-les-Dombes w pobliżu Lyonu, Wincenty wysłuchał prośby kobiety, która zainteresowała go trudną sytuacją rodziny z sąsiedniej wioski. Kazanie, w którym wezwał do udzielenia im pomocy do tego stopnia poruszyło serca ludzi zgromadzonych w kościele, że po nabożeństwie parafia zebrała dary dla potrzebujących. Wówczas zorganizował pierwszą grupę kobiet, która dała początek Stowarzyszeniu Pań Miłosierdzia. Panie zobowiązały się, że według przypadającej kolejności będą odwiedzać chorych i zanosić im coś do jedzenia. Wincenty pouczył je, aby życzliwie ich pozdrawiały, kładły przy łóżku tacę z serwetką i sztućcami oraz równo kroiły chleb. Kiedy zdumione tymi wymaganiami pytały go o powody, zbędnej - ich zdaniem - etykiety, wyjaśniał, że[7]

„ubodzy są naszymi Panami i Mistrzami”.

 
św. Wincenty a Paulo na ulicach Paryża

Gdy Pani de Gondi wiedziona gorliwością Wincentego przystąpiła do Pań Miłosierdzia, mała osada Châtillon stała się znana nawet w Paryżu i wiele pań z arystokratycznych kręgów angażowało się w służbę ubogim. Było to dla Wincentego znakiem Opatrzności, za którym postanowił podążyć. Odtąd nauczał katechizmu, głosił kazania i spowiadał w posiadłościach państwa de Gondi. Kiedy w 1618 powrócił do ich domu w Paryżu, spotkał Franciszka Salezego, który wywarł znaczący wpływ na jego życie duchowe. W tym czasie odwiedzał skazańców na galerach królewskich, podległych Filipowi Emanuelowi de Gondi i zabiegał o poprawę ich losu.

Zgromadzenie MisjiEdytuj

Okolicznością sprzyjającą Wincentemu w rozwoju działalności misyjnej było zajmowanie tronu biskupów Paryża przez przedstawicieli zaprzyjaźnionej rodziny. Byli to kolejno: Pierre de Gondi, Henri de Gondi, Jean-François de Gondi, Jean-François Paul de Gondi. Tymczasem mnogość zadań zmusiła Wincentego a Paulo do szukania pomocy innych księży. Wówczas za radą i z pomocą pani de Gondi 17 kwietnia 1625 założył Zgromadzenie Misji, które objęło opieką duszpasterską małe, wiejskie parafie, głosząc w nich misje i zakładając bractwa miłosierdzia. Dla zapewnienia trwałości owoców swojej pracy, misjonarze obsadzali gorliwych duszpasterzy w ewangelizowanych parafiach. W konsekwencji, nowo powstałe zgromadzenie zajęło się przygotowaniem kandydatów do święceń kapłańskich w seminariach duchownych oraz formacją ciągłą duchowieństwa (tzw. „konferencje wtorkowe”).

 
Tablica na domu Zgromadzenia Misji przy Rue de Sèvres w Paryżu
 
Wincenty a Paulo naucza na dworze Ludwika XIII

Zgromadzenie Sióstr MiłosierdziaEdytuj

W celu zapewnienia należytej opieki chorym i ubogim, w 1633 Wincenty a Paulo z Ludwiką de Marillac powołali do życia Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia, popularnie zwane szarytkami. Były to pierwsze zakonnice w Kościele katolickim, które podjęły działalność poza murami klasztoru jako pielęgniarki środowiskowe, opiekunki społeczne, terapeutki więzienne i wychowawczynie trudnych dzieci. Wincenty posyłał je do niebezpiecznych slumsów, szpitali, więzień, a nawet na pola bitewne, mówiąc:

„Waszym klasztorem będzie - dom chorych, celą - wynajęty pokój, klauzurą - posłuszeństwo, krużgankami - ulice miasta, kaplicą - kościół parafialny".

 
św. Wincenty a Paulo przedstawia pierwsze szarytki królowej Annie Austriaczce

Rozkwit dziełaEdytuj

Po 1633 następował rozwój dzieł charytatywnych i umacnianie struktur organizacyjnych. Każdy rodzaj niedoli poruszał serce Wincentego i skłaniał go do działania. Na szeroką skalę organizował pomoc dla regionów Francji niszczonych wojnami: misjonarze pełnili funkcje kapelanów wojskowych, siostry opiekowały się rannymi, chorymi psychicznie, żebrakami, ludźmi w podeszłym wieku.

W końcu Zgromadzenie Misji wyruszyło do pracy poza granice Francji, na tzw. misje „ad gentes” na Madagaskar i do Północnej Afryki. Na zaproszenie Ludwiki Marii Gonzagi misjonarze przybyli do Polski w 1651 i osiedlili się w Warszawie, w okolicy kościoła, stojącego w miejscu dzisiejszej bazyliki Świętego Krzyża. W licznych konferencjach i listach Wincenty a Paulo zachęcał do gorliwości swoich duchowych synów i córki, uczył wyrzeczenia na rzecz ubogich, szukał środków do wspomagania potrzebujących, nie wahał się także ukazywać ludziom majętnym zobowiązań w stosunku do najniżej uposażonych.

Dziedzictwo duchoweEdytuj

 
św. Wincenty a Paulo przy łożu śmierci króla Ludwika XIII (witraż w kościele św. Seweryna w Paryżu)

Św. Wincenty a Paulo wniósł wielki wkład w dzieło chrześcijańskiego miłosierdzia. Zakładając Caritas we Francji, przyczynił się do odnowy życia religijnego. Był obecny przy śmierci króla Ludwika XIII w 1643. W okresie Frondy niósł pomoc rzeszom głodujących i dotkniętym wojną. Podczas wojny trzydziestoletniej nakłaniał kardynała Mazzariniego, aby dla zapewnienia pokoju podał się do dymisji z funkcji pierwszego ministra. Wprawdzie nie osiągnął zamierzonego celu, ale wielu doceniało jego wysiłki w służbie dobra wspólnego i pokoju. Przez wiele lat był członkiem Rady Królewskiej (tzw. Rady Sumienia), której podlegały wszystkie sprawy Kościoła. Zajmując wysokie stanowisko pozostał cichy i skromny, wykorzystując jednakże swoje wpływy w służbie ubogim. W tym sensie spełniły się jego młodzieńcze marzenia o karierze i wpływach, których użył do stworzenia całego systemu pomocy ubogim oraz zmiany podejścia władców i ludzi majętnych do problemów społecznych.

Zmarł w 1660 r. w wieku 79 lat. Został beatyfikowany w 1729, a następnie kanonizowany w 1737. Podczas rewolucji francuskiej, która w antyklerykalnym szale niszczyła obrazy i figury świętych, podobizny św. Wincentego a Paulo zostały oszczędzone.

 
Relikwie św. Wincentego a Paulo w kaplicy przy Rue de Sèvres 95 w Paryżu

Zainspirowany jego przykładem, Antoine-Frédéric Ozanam założył w 1833 Stowarzyszenie św. Wincentego a Paulo w celu niesienia pomocy chorym i biednym. Papież Leon XIII w 1883 ogłosił św. Wincentego a Paulo patronem wszystkich dzieł miłosierdzia w Kościele Katolickim[8].

(...) żaden nie jest popularniejszym, ani też nie zasłużył się więcej względem wszystkich klas społeczeństwa, jak św. Wincenty.

Leon XIII - papież

Jest także patronem ubogich, duchowieństwa, organizacji charytatywnych, sierot, szpitali i więźniów. Wspomnienie liturgiczne św. Wincentego kapłana jest obchodzone 27 września.

W kulturze popularnejEdytuj

  • W 1947 zrealizowano francuski film biograficzny „Ksiądz Wincenty” (fr. Monsieur Vincent) w reżyserii Maurice'a Cloche'a, w 1949 nagrodzony Oskarem przez Amerykańską Akademię Filmową dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego.
  • W 1984 z inicjatywy alumnów Zgromadzenia Misji w Krakowie zorganizowano konkurs na piosenkę o św. Wincentym a Paulo, który przerodził się w Festiwal Piosenki Religijnej „Vincentiana” organizowany corocznie w maju w Krakowie[9].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Wincenty a Paulo - Chronologium Vitae – Bilioteka Wincentyńska, famvin.org [dostęp 2018-09-15].
  2. Szczudła św. Wincentego. Rozmowa z ks. Andrzejem Augustyńskim CM, dyrektorem SIEMACHY, „Aleteia Polska”, 4 października 2016 [dostęp 2018-09-15] (pol.).
  3. Bomba, Władysław (1938- )., Wydawnictwo Instytutu Teologicznego Księży Misjonarzy., Wincenty a Paulo : miłosierdzie i świętość, Kraków: Wydawnictwo Instytutu Teologicznego Księży Misjonarzy, 2010, ISBN 978-83-7216-829-0, OCLC 833622386 [dostęp 2018-09-22].
  4. Wojciech S. Magdziarz, Św. Wincenty a Paulo - Wojciech S. Magdziarz - Portal OPOKA, opoka.org.pl [dostęp 2018-09-16] (pol.).
  5. Duszpasterz książąt i nędzarzy - św. Wincenty a Paulo, „kosciol.wiara.pl”, 26 września 2008 [dostęp 2018-09-16].
  6. Św. Wincenty a Paulo – Zgromadzenie Księży Misjonarzy, misjonarze.pl [dostęp 2018-09-15] (pol.).
  7. To są nasi Panowie i Mistrzowie – tak mówił o ubogich św. Wincenty a Paulo, „Aleteia Polska”, 6 marca 2017 [dostęp 2018-09-16].
  8. Biskup BOUGAUD, Słowo od Wydawców, [w:] Stanisław Konieczny (red.), Św. Wincenty a Paulo, Kraków: KS. KS. MISYONARZY, 1912.
  9. Historia – Vincentiana, vincentiana.misjonarze.pl [dostęp 2018-09-17] (pol.).

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj

  • Życiorys w Bibliotece Wincentyńskiej on-line