Witold Bublewski, pseud. „Wybicki”, „Rybicki” (ur. 20 czerwca 1904 w Kamyszynie nad Wołgą, zm. 22 lipca 2007 w Warszawie) – harcmistrz, żeglarz (j.kpt.ż.m.), twórca wychowania morskiego w polskim harcerstwie, kapitan Marynarki Wojennej, współtwórca (z Eugeniuszem Kwiatkowskim) Związku Miast i Gmin Morskich.

Witold Bublewski
„Wybicki”, „Rybicki”
Data i miejsce urodzenia 20 czerwca 1904
Kamyszyn nad Wołgą
Data i miejsce śmierci 22 lipca 2007
Warszawa
Miejsce spoczynku Cmentarz Powązkowski w Warszawie (kwatera 315a-4-1/2)
Miejsce zamieszkania Warszawa, Sopot
Narodowość polska
Tytuł naukowy doktor
Alma Mater 1. Wydział Prawa i Nauk Ekonomiczno-Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego (1939),
2. Wydział Transportu Morskiego Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Sopocie (1963)
Pracodawca Główna Kwatera Harcerzy II RP;
po wojnie: Delegatura Rządu do Spraw Wybrzeża, Żegluga Bałtycka „GRYF”, Polska Marynarka Handlowa, Polskie Ratownictwo Okrętowe, Polski Rejestr Statków, Stocznia Gdańska
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941) Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi Krzyż Partyzancki Krzyż Armii Krajowej Medal „Za udział w wojnie obronnej 1939” Warszawski Krzyż Powstańczy Złoty Krzyż „Za Zasługi dla ZHP” Medal Komisji Edukacji Narodowej Krzyż "Pro Mari Nostro"
O Witoldzie Bublewskim pisano
„Wodniak z lilijką w życiorysie”[1]
i „Harcerz Całym Życiem”[2]

ŻyciorysEdytuj

DzieciństwoEdytuj

Witold Bublewski urodził się w Kamyszynie nad Wołgą. Jego matka, Wanda z Lutkiewiczów Bublewska (1880–1946), była nauczycielką języków obcych i dyrektorką gimnazjum[3][2]. Ojciec, Franciszek Bublewski (1875–1917), był członkiem rodziny szlachty laudańskiejzesłańców po powstaniu styczniowym, z zawodu doktorem weterynarii i ichtiologiem, Głównym Zarządcą Rybołówstwa na dolnej Wołdze. Ojciec przekazał synowi zainteresowania gospodarką wodną, zabierając go niekiedy na wyprawy po Wołdze i Donie oraz na Morze Kaspijskie[4]. Witold uczęszczał do sześcioklasowego gimnazjum klasycznego w Carycynie, gdzie wstąpił do tajnego wodniackiego zastępu polskich skautów[4][3][1], organizowanego przez Jerzego Naumana[4]. Tę aktywność przerwała I wojna światowa. Ojciec został powołany do wojska (jako lekarz weterynarii w korpusu kawalerii[4]); zginął w roku 1917 na froncie kaukaskim. Kilkunastoletni syn, który w roku 1919 ukończył gimnazjum, wziął na siebie obowiązek opieki nad rodziną – matką i trójką młodszego rodzeństwa – w trudnych latach rewolucji październikowej. Gdy Anton Denikin zdobył Carycyn sytuacja mieszkających tam Polaków bardzo się pogorszyła. Rodzina Bublewskich zabrała ze swego domu tylko osobiste rzeczy i wyruszyła do Polski (przez Noworosyjsk, Konstantynopol i Rumunię)[4]. Początkowo zamieszkała w Wołominie. Witold szybko zaangażował się w działalność harcerską. Należał do Warszawskiej Drużyny Harcerzy im. Józefa Wybickiego (39 WDH; zob. wykaz drużyn)[4][3][1].

Wojna polsko-bolszewickaEdytuj

W czasie wojny polsko-bolszewickiej rodzina przeniosła się z zagrożonego Wołomina do Warszawy[4]. Szesnastoletni Witold Bublewski zgłosił się – ze swoją drużyną – do wojska, aby uczestniczyć w obronie Warszawy. Młodzież skierowano do wojsk inżynieryjnych (łączność). Harcerski pluton kompanii inżynieryjnej otrzymał odpowiedzialne zadanie ułożenia polowej linii telefonicznej z Radzymina do Zielonki[4][1] (zob. bitwa pod Radzyminem). W pamięci Witolda Bublewskiego pozostało na zawsze wspomnienie chwili, gdy został zasypany ziemią wyrzuconą przez uderzającą obok bombę[1]

Lata międzywojenneEdytuj

W okresie międzywojennym uzupełniał wykształcenie i nadal oddawał się swojej pasji żeglarskiej[3][1]; rozpoczął naukę w Państwowej Szkole Budowlanej i działał w 39 WDH (w roku 1923 został drużynowym). Gdy wiceadmirał Kazimierz Porębski zwrócił się do harcerzy z apelem o budowę „Polski morskiej” (1924), Bublewski przeorganizował 39 WDH na drużynę żeglarską (39 WŻDH)[4].

W roku 1924 zdobył – na kursie morskim na Helu[a][4] – stopień instruktorski przodownika (równoznaczny ze stopniem podharcmistrza), wstąpił do Ligi Morskiej i Rzecznej, rozpoczął starania o unifikację programów i metodyki szkoleń harcerskich drużyn wodnych. W tym samym roku ukończył Szkołę Budowlaną, ale nie podjął pracy w tym zawodzie. Rozpoczął studia na Wydziale Prawa i Nauk Ekonomiczno-Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego[b], równocześnie pracując w bursie-domu dziecka dla chłopców osieroconych w czasie wojny, prowadzonej przez Radę Główną Opiekuńczą w „koszarach Blocha” pod mostem Poniatowskiego[5] (zob. Jan Gotlib Bloch). W „koszarach” znalazło się również miejsce dla 39 WŻDH[4]. Wraz z podopiecznymi z bursy (wśród których cieszył się dużym autorytetem) i z harcerzami ze swojej drużyny wędrował po podwarszawskich lasach. Pewnego wieczoru grupa trafiła przypadkowo do domu Józefa Piłsudskiego, gdzie została gościnnie przyjęta. Znalazł dla nich czas sam Marszałek, okazując zainteresowanie ich działalnością (drużynowego zaprosił na swoje imieniny w dniu 19 marca)[1].

 
SY Zawisza Czarny II, następca „Zawiszy Czarnego” z roku 1934, dowodzonego przez gen. Mariusza Zaruskiego; oba jachty polscy harcerze otrzymali dzięki staraniom Witolda Bublewskiego

W latach 30. Witold Bublewski pracował w Głównej Kwaterze Harcerzy, początkowo jako kierownik referatu drużyn morskich, a od roku 1931 jako kierownik Wydziału Drużyn Żeglarskich (ze stopniem jachtowego kapitana żeglugi morskiej). Dodatkowo był wizytatorem Pomorskiej Chorągwi Harcerzy (1931–1933), członkiem Komisji Dyscyplinarnej (1933–1934, 1937–1939) i Osobowej (1934–1937). W latach 1936–1939 wchodził w skład Naczelnej Rady Harcerskiej. Zajmował się działalnością wydawniczą[3][1]:

  • wydał książkę „Kajakiem na szlaku wodnym” (Warszawa 1931),
  • był inicjatorem utworzenia i redaktorem „Harcerskiej Biblioteki Drużyn Żeglarskich” (13 tomików),
  • zainicjował wydawanie harcerskiego miesięcznika „Żeglarz” (ukazywał w latach 1934–1939),
  • napisał ponad 300 artykułów opublikowanych w czasopismach harcerskich i młodzieżowych („Harcerz”, „Na Tropie”, „Czuj Duch”, „Żeglarz”).

Z jego inicjatywy wyposażono polskie harcerstwo w żaglowiec „Zawisza Czarny” – w roku 1934 odpowiednio przebudowano 3-masztowy szkuner handlowy, a 3 maja 1935 roku delegacja KHDŻ (pod przewodnictwem W. Bublewskiego) poprosiła gen. Mariusza Zaruskiego o objęcie stanowiska kapitana harcerskiego żaglowca[c]. W tym samym czasie zakupiono dla Harcerskiego Ośrodka Morskiego w Jastarni flotyllę dziesięciu „Czajek” (fińskich balastowych jachtów szkoleniowych typu „Vingbot”). Na harcerskie jednostki wciągano banderę, którą Witold Bublewski zaprojektował będąc jeszcze drużynowym 39 WŻDH, w roku 1929[d] (jest dotychczas banderą ZHP)[3][6].

Był organizatorem ośrodków żeglarskich oraz komendantem zlotów i kursów szkoleniowych, m.in.[3]:

  • 1932 – komendantem krajowego Zlotu Harcerzy Wodnych (ok. 2000 harcerzy) oraz współorganizatorem Międzynarodowego Zlotu Skautów Wodnych w Garczynie k. Kościerzyny,
  • 1933 – komendantem samodzielnego podobozu żeglarskiego na Jamboree w Gödöllő k. Budapesztu (w zawodach 39 WŻDH zajęła I miejsce),
  • 1934 – współtwórcą harcerskiego ośrodka morskiego w Jastarni, w którym przeszkolono 400 harcerzy,
  • 1935 – inicjatorem utworzenia „harcerskiej szkoły pod żaglami” na „Zawiszy Czarnym” (pod dowództwem gen. Zaruskiego).

Dla swojej drużyny zorganizował 16 morskich kursów szkoleniowych w Jastarni i Gdyni[3]. Wspierał powstające w tych latach żeglarstwo kobiece, m.in. osobiście przyprowadził w roku 1934, na Zlot Harcerek Chorągwi Pomorskiej, pierwszy jacht pełnomorski harcerek, „Grażyna”, który otrzymały od Michała Grażyńskiego (wojewody śląskiego i przewodniczącego ZHP)[7].

Na flagowym jachcie ZHP „Zawisza Czarny” w czerwcu 1939 roku pływali m.in. chłopcy z 23 Warszawskiej Drużyny Harcerzy z Gimnazjum im. Batorego w Warszawie, z której pochodzili przyszli żołnierze batalionów „Parasol” i „Zośka”[4].

II wojna światowaEdytuj

Witold Bublewski był rezerwistą 76 Lidzkiego pułku piechoty (Grodno). Po mobilizacji został dowódcą plutonu. W kampanii wrześniowej walczył w obronie Płocka, Warszawy i Modlina (odniósł rany)[1].

W czasie okupacji niemieckiej hm. Witold Bublewski (pseudonimy „Wybicki” i „Rybicki”) był zastępcą gen. Mariusza Zaruskiego, komandora konspiracyjnego Harcerskiego Kręgu Morskiego; od śmierci generała był komandorem HKM[1]. Związani z nim harcerze morscy zostali włączeni do utworzonego w roku 1940 zespołu konspiracyjnej Marynarki Wojennej (kryptonim „Alfa”)[4], w której powstaniu największą rolę odegrał Antoni Gniewecki (pseudonim „Witold”). „Alfa” była początkowo podporządkowana ZWZ. Od 1942 roku jednostka funkcjonowała jako Wydział Marynarki Wojennej Komendy Głównej AK (od roku 1944 pod nowym kryptonimem „Ostryga”)[8].

Grupa W. Bublewskiego występowała równocześnie w „Szarych Szeregach” pod kryptonimami „Zatoka”, „Brzeg”, „Ogródek”; podlegała „Pasiece”. Witold Bublewski należał do Rady Programowej „Pasieki”. Jednym z jej zadań było opracowanie, na zlecenie dowództwa „Alfy”, programu wychowania morskiego młodzieży po wojnie, m.in. na rozległym polskim wybrzeżu oraz na terenie innych ziem, określanych w dokumentach „Zatoki” jako „Ziemie Postulowane”[4].

Po wybuchu powstania warszawskiego Witold Bublewski walczył na Żoliborzu[1].

Okres powojennyEdytuj

W roku 1945 przebywał w Warszawie. Wraz ze współpracownikami, m.in. wracającymi z oflagów i obozów żołnierzami „Alfy” i członkami Ligi Morskiej, podjął próby organizacji wychowania morskiego w nowych warunkach[4][9]. W efekcie zabiegów podejmowanych w Ministerstwie Żeglugi[10] w lutym 1946 roku powstało w Gdyni Państwowe Centrum Wychowania Morskiego. Jego dyrektorem został hm. Józef Michałowski, a w skład kierownictwa weszło 11 członków KHDŻ i HKM. Działalność Centrum nagle przerwano już na początku roku 1949, a w roku 1950 przestał działać samodzielnie również ZHP[4][11].

Witold Bublewski był w latach 1946–1948 kierownikiem Działu Zagadnień Wybrzeża Zachodniego w Delegaturze Rządu do Spraw Wybrzeża w Gdańsku. Współpracował z ministrem Eugeniuszem Kwiatkowskim uruchamiając porty w Darłowie i Kołobrzegu i powołując Związek Gospodarczy Miast Morskich. W następnych latach pracował m.in. w[4]:

(stanowisko szefa Ośrodka Informacji Technicznej i Ekonomicznej Przemysłu Okrętowego).

W latach 1958–1963 równocześnie z pracą zawodową studiował transport morski w Wyższej Szkole Ekonomicznej w Sopocie (studia magisterskie i doktoranckie. Na emeryturę odszedł w roku 1974[4][3][1].

Z chwilą odrodzenia się harcerstwa po 1956 roku, Witold Bublewski zaczął propagować ideę pozyskania i zaadoptowania na potrzeby harcerzy lugrotrawlera "Cietrzew" (obecny Zawisza Czarny II) oraz budowy flotylli harcerskiej znanej później pod nazwą Czerwone Żagle, stworzonej z przerobionych na jachty żaglowe szalup ratunkowych wycofanych ze statku pasażerskiego MS Batory. Zarówno Zawisza Czarny jak i „Czerwoniaki” weszły do eksploatacji w sezonie nawigacyjnym 1961 roku. W 1959 roku Witold Bublewski z byłego Harcerskiego Ośrodka Morskiego w Gdyni (HOM) utworzył Centrum Wychowania Morskiego ZHP, którego komendantem pozostawał aż do 1969 roku, pełniąc tę funkcję społecznie[2].

Nieustannie – również przez wiele lat po przejściu na emeryturę – działał społecznie, m.in. w[4][1]:

Był inicjatorem działań zmierzających do częściowego wypełnienia woli gen. Mariusza Zaruskiego, który chciał być pochowany w Zakopanem. W roku 1997 na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzysku złożono urnę z ziemią przewiezioną z Chersonia, w którym Generał został pochowany po śmierci w więzieniu NKWD. W kwietniu 2001 roku, w 60. rocznicę śmierci generała, Witold Bublewski zorganizował symboliczny morski pogrzeb. Ziemia z prochami Mariusza Zaruskiego została wysypana z pokładu STS Generał Zaruski do wody Zatoce Gdańskiej, na podejściu do macierzystego portu „Zawiszy Czarnego[2][4][1],

OdznaczeniaEdytuj

Bronisław Komorowski:

Jeżeli Andrzej Małkowski stworzył podstawy polskiego skautingu, Aleksander Kamiński metodykę zuchową, to Witold Bublewski był twórcą wychowania morskiego w harcerstwie.

Witold Bublewski został odznaczony[3][2]:

UpamiętnienieEdytuj

Z okazji 100. rocznicy urodzin Witolda Bublewskiego jego imię nadano Centrum Wychowania Morskiego ZHP w Gdyni; przed budynkiem Centrum odsłonięto pamiątkowy obelisk[3]. Tablicę pamiątkową umieszczono w Ogólnopolskiej Alei Zasłużonych Ludzi Morza w Rewie (pow. pucki, województwo pomorskie)[3] oraz w Alei Żeglarstwa Polskiego w Gdyni[16].

Życie prywatneEdytuj

Witold Bublewski miał troje rodzeństwa[3]:

  • Siostra, Wanda (ur. 1904, po mężu Kalinowska), ukończyła Uniwersytet Warszawski i pracowała jako nauczycielka. Zmarła w roku 1993.
  • Brat, Olgierd (ur. 1905) był członkiem Harcerskiego Kręgu Morskiego, w czasie II wojny światowejporucznikiem AK; zginął jako żołnierz WP w roku 1945 nad Nysą Łużycką.
  • Siostra Maria (ur. 1907, po mężu Frelek), ukończyła Państwowe Seminarium Nauczycielskie w Warszawie i pracowała jako nauczycielka. Zmarła w roku 1991.

Witold Bublewski był dwukrotnie żonaty – z ekonomistką Aleksandrą Terajewicz (od roku 1936 do jej śmierci w roku 1941) oraz z dr med. Barbarą Medyńską (od roku 1945 do jej śmierci w roku 1986). Miał córkę Annę (ur. 1939, po mężu Winnicką) i syna Olgierda (ur. 1946). Córka – doktor farmacji – była pracownikiem Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej w Gdańsku (obecnie w strukturze Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego). Syn – kapitan żeglugi wielkiej – ukończył Wyższą Szkołę Morską w Gdyni[3].

UwagiEdytuj

  1. Na Helu obozy żeglarskie organizował Hufiec Syberyjski, który utworzył we Władywostoku w roku 1917 dr. Józef Jakóbkiewicz, wspólnie z Antonim Gregorkiewiczem i Eustachym Czumą. Hufiec, gromadzący osierocone dzieci polskie z południowo-wschodniej Syberii w roku 1922 wrócił do kraju, gdzie otrzymał „Dom Dzieci Syberyjskich” w Wejherowie. Szkoleniem harcerek zajmowała się m.in. Jadwiga Skąpska (zob. biogram), należąca do Harcerskiego Hufca Syberyjskiego od roku 1917.
  2. Studia skończył w roku 1939.
  3. Po II wojnie światowej, w roku 1960, z inicjatywy Witolda Bublewskiego powstał „Zawisza Czarny II”.
  4. Bandera harcerska (według Regulaminu flagowego ZHP) – flaga prostokątna; na cynobrowym tle biały ukośny krzyż z umieszczonym pośrodku białym kołem, na którym znajduje się czerwona lilijka harcerska.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j k l m n Darek Szczecina: Witold Bublewski. Wodniak z lilijką w życiorysie (pol.). W: Wiadomości24.pl > Cywilizacja > Historia [on-line]. www.wiadomosci24.pl, 2013-06-25. [dostęp 2013-10-11].
  2. a b c d e Hm. Witold Bublewski odszedł na wieczną wachtę (pol.). W: Strona internetowa Wodniacy [on-line]. wodniacy.eu. [dostęp 2013-10-11].
  3. a b c d e f g h i j k l m n Bogdan Radys (źródło: Harcerski Słownik Biograficzny): Bublewski Witold „Wybicki”, „Rybicki” (1904–2007) (pol.). W: Strona internetowa Muzeum Harcerstwa > Biogramy [on-line]. muzeumharcerstwa.pl. [dostęp 2017-01-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-24)].
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t hm. Zbigniew Kowalewski: Witold Bublewski – biografia. Nestor – współtwórca idei i czynu Polski morskiej XX wieku. Twórca metody wychowania morskiego w harcerstwie (pol.). W: Wodniacy – vortal harcerzy wodniaków [on-line]. 2004-06-20. [dostęp 2013-10-12].
  5. Zdjęcia terenów byłego Młyna Parowego i Koszarów Blocha (pol.). W: Forum Warszawa Powiśle > Most Xsięcia Pepi i inne [on-line]. www.powisle.waw.pl, Luty 27, 2007. [dostęp 2013-10-12].
  6. Regulamin flagowy ZHP; etykieta flagowa (pol.). W: Wodniacy. Vortal harcerzy wodniaków [on-line]. wodniacy.eu. [dostęp 2013-10-11].
  7. Krystyna Lubińska: Funka ma już 70 lat (pol.). www.nowosci.com.pl/, 30 września 2006. [dostęp 2013-10-15].
  8. Tomasz Falba: Marynarze w powstaniu (pol.). W: PortalMorski.pl [on-line]. www.portalmorski.pl, 2012-08-2012. [dostęp 2013-10-12].
  9. Józef Wąsiewski: Dzieje polskich lig morskich 1918–2010 > 5. Liga Morska 1944 (pol.). W: Strona internetowa Ligi Morskiej i Rzecznej [on-line]. www.lmir.pl. [dostęp 2013-10-11].
  10. Dekret z dnia 8 stycznia 1946 r. o utworzeniu i zakresie działania Ministerstwa Żeglugi i Handlu Zagranicznego (pol.). W: Dz.U. 1946 nr 2 poz. 13 [on-line]. ISAP. [dostęp 2013-10-12].
  11. Tadeusz Keller: Dlaczego mamy RATOWAĆ CWM? – Powstanie Centrum Wychowania Morskiego ZHP w basenie jachtowym w Gdyni (pol.). W: Notatka (pdf) – uzasadnienie zdania: „Związek Harcerstwa Polskiego ... ma tytuł i obowiązek obrony prawa własności swej tradycyjnej bazy żeglarskiej w basenie jachtowym w Gdyni” [on-line]. myharcerze.pl. [dostęp 2013-10-15].
  12. hm. Adam Czetwertyński: Sejmik pokoleń żeglarzy morskich (pol.). W: Czuwaj 7–8/2000 [on-line]. prasa.zhp.pl. [dostęp 2013-10-11].
  13. Jerzy Wadowski: Bractwo Żelaznej Szekli (pol.). W: Morze (skany); Rocznik 1975 Numer 8 (537) z 1975 [on-line]. www.magemar.com.pl. s. 7 i 27. [dostęp 2013-10-04].
  14. Pierścień Hallera (pol.). W: Strona internetowa Ligi Morskiej i Rzecznej [on-line]. www.lmir.pl. [dostęp 2013-10-11].
  15. Krzyż „Pro Mari Nostro” (pol.). W: Strona internetowa Ligi Morskiej i Rzecznej [on-line]. www.lmir.pl. [dostęp 2013-10-11].
  16. Odsłonięcie tablicy Witolda Bublewskiego w Alei Żeglarstwa Polskiego w Gdyni. www.cwm.edu.pl. [dostęp 2015-10-14].

Linki zewnętrzneEdytuj